Czy wybór Małgorzaty Gersdorf na I Prezesa SN był nielegalny?

Arkadiusz Mularczyk ogłosił dzisiaj, że wraz z grupą 50 posłów Prawa i Sprawiedliwości  złożył wniosek do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie legalności wyboru I Prezes Sądu Najwyższego Małgorzaty Gersdorf. Oceniliśmy 4 wypowiedzi posła, większość z nich okazała się prawdziwa, jednak czy są one argumentami do uznania wyboru Małgorzaty Gersdorf za nieważny? Czy fakty przedstawione przez Arkadiusza Mularczyka odnoszące się do wyboru I Prezesa Sądu Najwyższego są niezgodne z Konstytucją?

Na te pytania odpowie Trybunał Konstytucyjny, my jednak postaramy się przybliżyć jak wygląda procedura powoływania I Prezesa SN oraz jak wyglądają regulacje konstytucyjne i ustawowe odnoszące się do tego zagadnienia.

Na początek prześledźmy jak to wyglądało w przeszłości. Zacznijmy od 1984 roku. Wtedy to 20 września została uchwalona ustawa o Sądzie Najwyższym, która obowiązywała do 2003 r. Z jej mocy 1 lipca 1990 r. na I Prezesa Sądu Najwyższego został powołany Adam Strzembosz. Stało się to w drodze uchwały Sejmu. Zgodnie z ówczesną regulacją ustawową, bowiem art. 29 ust. 2 stanowił:

“Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego powołuje spośród sędziów Sądu Najwyższego oraz odwołuje Sejm Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Prezydenta (…)”.

Warto w tym momencie zwrócić uwagę na brak jakiejkolwiek roli w tej procedurze Zgromadzenia Ogólnego Sądu Najwyższego. W art. 57 ww. ustawy w zakresie działania Zgromadzenia Ogólnego nie ma żadnej wzmianki o uczestniczeniu w procedurze powoływania I Prezesa SN.

Kolejnym ważnym etapem jest wejście w życie Konstytucji RP z 1997 r. Art. 183 ust. 3 stanowi:

Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego powołuje Prezydent Rzeczypospolitej na sześcioletnią kadencję spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego”.

Zmiana jest więc istotna. Już nie Sejm, a Prezydent RP powołuje I Prezesa i wybiera spośród kandydatów, których przedstawi mu Zgromadzenie Ogólne Sądu Najwyższego. Warto zauważyć, że w regulacji konstytucyjnej nie ma podanej formy w jakiej musi zostać dokonane przedstawienie oraz nie ma liczby kandydatów, których musi otrzymać Prezydent.

Jednak pomimo zmiany najważniejszego aktu prawnego w Polsce nie doszło do zmiany ówczesnej ustawy o Sądzie Najwyższym. W związku z tym przepisy tej ustawy odnoszące się do wyboru I Prezesa nie obowiązywały i Prezydent 9 października 1998 r. powołał Lecha Gardockiego na stanowisko, na podstawie art. 183 ust. 3 Konstytucji. Otrzymaliśmy informację od Sądu Najwyższego że w 1998 r. nie została podjęta żadna uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sądu Najwyższego. Prezydentowi przedstawiono jedynie 2 kandydatów z największą liczbą głosów. Do pisma przedstawiającego kandydatów dołączono protokół z posiedzenia Komisji Skrutacyjnej.

Następnym etapem jest wejście w życie nowej ustawy o SN, która uchyliła poprzednią z 1984 roku. Wprowadziła ona doprecyzowanie kompetencji Zgromadzenia Ogólnego SN. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt. 3:

“1. Do kompetencji Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego należy: (…) 3) dokonywanie wyboru dwóch kandydatów na stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego i przedstawianie ich Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej”.

Nie ma tutaj jednak informacji o tym w jaki sposób ma się odbyć przedstawienie kandydatów Prezydentowi. Warto również wspomnieć, że w tym samym ustępie w punkcie 1 jest wskazana kompetencja do uchwalenia regulaminu wyboru kandydatów na stanowisko I Prezesa SN. W poprzedniej ustawie takich regulacji nie było.

W 2003 r. SN uchwalił regulaminy swojego działania. Regulamin Sądu Najwyższego znajduje się w Monitorze Polskim. W §8 pkt. 4 odnosi się on do wyłonienia kandydatów na I Prezesa SN i w zasadzie powtarza regulację konstytucyjną. Nie mówi o sposobie przedstawienia, ani ilości kandydatów. Warto zaznaczyć, że w poprzednich punktach znajduje się słowo “uchwala”, a w przypadku omawianego zostało użyte sformułowanie “dokonuje wyboru” co może być argumentem za tym, że wybór nie musi być przeprowadzony w formie uchwały.

W tym samym roku został uchwalony również Regulamin wyboru kandydatów na stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego. Nie został on opublikowany w Monitorze Polskim, widnieje na stronie internetowej SN, jednak jak zauważył dziennikarz Samuel Pereira, i jak można prześledzić w zmianach strony, jeszcze 25 lutego tego roku nie było go na stronie SN.

Regulamin mówi o kwestiach technicznych dotyczących głosowania i wyboru kandydatów na I Prezesa SN.

W pierwszej wersji aktu w §8 mowa jest o “uchwale”, którą Przewodniczący Zgromadzenia Ogólnego przedstawi Prezydentowi. W 2004 r. podjęto jednak uchwałę zmieniającą Regulamin, która zamiast uchwały wprowadziła pojęcie wyniki wyboru.

18 października 2004 r. Prezydent ponownie powołał Lecha Gardockiego na 6-letnią kadencję. Zgodnie z informacją od biura prasowego Sądu Najwyższego również decyzja o wyborze kandydatów na I Prezesa nie została podjęta w formie uchwały. Kolejnym I Prezesem został w 2010 r. Stanisław Dąbrowski. A w 2014 r. Małgorzata Gersdorf, w obu przypadkach również nie wydawano uchwał.

17121492_1253099974767133_2112197578_o


Podsumowując, w żadnym z aktów prawnych regulujących powoływanie I Prezesa Sądu Najwyższego nie ma wprost powiedziane o obowiązku podjęcia uchwały. Nigdy wcześniej również od 90 r. Zgromadzenie Ogólne Sądu Najwyższego nie podejmowało uchwały w celu wyłonienia kandydatów na I Prezesa Sądu Najwyższego. Posłużyliśmy się tu jednak jedynie wykładnią językową. Trybunał Konstytucyjny ostatecznie zadecyduje czy wybór Małgorzaty Gersdorf na I Prezesa SN był niezgodny z prawem.

Sprawdzone wypowiedzi

Arkadiusz Mularczyk

W 2003 roku doszło do zmiany regulaminu w SN, ponieważ wcześniej te decyzje o przedstawieniu, wyborze w ogóle kandydatów na prezesa Sądów Najwyższego oraz przedstawienia prezydentowi następowały w formie uchwały. Czyli zgromadzenie ogólne podejmowało uchwałę.

Fałsz Pokaż uzasadnienie

W 2003 r. rzeczywiście doszło do uchwalenia przez SN Regulaminu SN oraz regulaminu wybierania kandydatów na stanowisko I Prezesa Sądu Najwyższego. W pierwszej wersji drugiego dokumentu była mowa o uchwale, którą ma podjąć Zgromadzenie Ogólne SN, jednak w 2014 r. doszło do zmiany regulaminu i mówi on jedynie o przedstawieniu Prezydentowi wyników wyboru.

Przed wejściem w życie Konstytucji z 1997 r. w tej kwestii obowiązywały przepisy ustawy o SN z 1984 r., w której to Sejm wybierał I Prezesa, a ZO SN nie brało w tym udziału. Po wejściu w życie Konstytucji Prezesa powołuje już Prezydent. Jak poinformowało nas biuro prasowe SN w żadnym z dotychczasowych wyborów I Prezesa SN, Zgromadzenie Ogólne nie podjęło uchwały. Była to jedynie informacja dla Prezydenta o tym jacy sędziowie uzyskali wymaganą liczbę głosów.

17121492_1253099974767133_2112197578_o

Arkadiusz Mularczyk

Nie ma wreszcie tej uchwały, która idzie do Pana Prezydenta (…), a jest tylko i wyłącznie przedstawienie przez przewodniczącego zgromadzenia ogólnego.(o wyborze I Prezesa SN)

Prawda Pokaż uzasadnienie

Kompetencje Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego znajdują się w Ustawie o Sądzie Najwyższym z 23 listopada 2002 r. Artykuł 16 tejże ustawy uściśla w ustępie pierwszym, punkcie trzecim, że Zgromadzenie Ogólne Sędziów SN dokonuje wyboru dwóch kandydatów na stanowisko Pierwszego Prezesa SN oraz przedstawia je prezydentowi. Nie jest to związane z przyjęciem uchwały, która następnie trafiłaby do prezydenta. Uchwalanie regulaminów wyborów na stanowisko Pierwszego Prezesa SN również należy do Zgromadzenia Ogólnego Sędziów SN, a sprecyzowane jest to w art. 16, ust. 1 pkt 1 tej samej ustawy.

Poprzednio obowiązująca Ustawa o Sądzie Najwyższym z dnia 20 września 1984 r. podaje w art. 29 pkt 2, że Pierwszego Prezesa SN powołuje spośród sędziów SN oraz odwołuje Sejm RP na wniosek Prezydenta, a innych prezesów SN – sam Prezydent. Konstytucja z 1997 r. przekazała obowiązek powoływania Pierwszego Prezesa SN Prezydentowi RP.

Arkadiusz Mularczyk

Pan Prezydent dokonuje wyboru spośród dwóch kandydatów wybranych regulaminem wewnętrznym, co do którego on także nie ma wglądu.

Prawda Pokaż uzasadnienie

Wyboru dwóch kandydatów na stanowisko Pierwszego Prezesa SN, a następnie przedstawienie ich Prezydentowi RP dokonuje Zgromadzenie Ogólne Sędziów SN na podstawie art. 16 Ustawy o Sądzie Najwyższym z 23 listopada 2002 roku.

Uchwalanie regulaminów wyborów na stanowisko Pierwszego Prezesa SN również należy do Zgromadzenia Ogólnego Sędziów SN, a sprecyzowane jest to w art. 16, ust. 1 pkt 1 tej samej ustawy.

Sposób powołania Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego opisuje także Konstytucja RP w rozdziale VIII na temat sądów i trybunałów, w art. 183 ust. 3:

“Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego powołuje Prezydent Rzeczypospolitej na sześcioletnią kadencję spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego”.

Regulamin wyboru kandydatów na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego objaśnia uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2003 r. Cały regulamin dostępny jest jako załącznik do uchwały.

Na temat regulaminu Sądu Najwyższego mówi również uchwała o Zgromadzeniu Ogólnym Sędziów Sądów Najwyższego z dnia 1 grudnia 2003 r., która jest opublikowana w Dzienniku Urzędowym Rzeczpospolitej Polskiej – Monitor Polski.

Na stronie internetowej Sądu najwyższego w podstronie “Status Prawny” możemy znaleźć wszystkie akty prawne wraz ze zmianami dot. tego organu. Jednak jak można zauważyć w archiwum zmian strony niektóre dokumenty pojawiły się dopiero po 25 lutego. Były to przede wszystkim uchwały:

W związku z tym, że regulamin wyboru kandydatów na I Prezesa SN nie jest ogłoszony w Monitorze Polskim i pojawił się na stronie SN dopiero po 25 lutego tego roku wypowiedź uznajemy za prawdziwą.

Arkadiusz Mularczyk

Aktem prawa wewnętrznego, aktem niepublikowanym w dzienniku ustaw czy też monitorze polskim przedstawia się innemu organowi władzy, a mianowicie prezydentowi, 2 kandydatów których on powinien zaakceptować, wybierając jednego.

Prawda Pokaż uzasadnienie

W związku z informacjami o złożeniu przez grupę posłów PIS wniosku do Trybunału Konstytucyjnego, o zbadanie zgodności wyboru prezesa Małgorzaty Gersdorf zespół Demagoga złożył zapytanie do Zespołu Prasowego Sądu Najwyższego dotyczące regulaminu i zasad powoływania i wyboru kandydatów na Pierwszego Prezesa SN.


Z uzyskanej odpowiedzi wynika iż: “dwaj kandydaci, którzy uzyskają największą liczbę głosów na posiedzeniu Zgromadzenia Ogólnego będą kandydatami na stanowisko Pierwszego Prezesa SN, których Zgromadzenie Ogólne Sędziów SN przedstawia Prezydentowi RP. Kandydatów przedstawia przewodniczący Zgromadzenia Ogólnego. Przepisy nie przewidują konieczności podejmowania uchwały o przedstawieniu/wyborze kandydatów. Prezydentowi RP przy piśmie przedstawiającym kandydatów na stanowisko Pierwszego Prezesa SN załączono protokół z posiedzenia Komisji Skrutacyjnej” – wypowiedź dotyczy wybory kandydatów w 1998 r. Jednak od tej pory nie zmieniły się zasady dotyczące aktu niepublikowanego w dzienniku ustaw lub monitorze polskim.

Cała odpowiedź:
17121492_1253099974767133_2112197578_o

W Ustawie o Sądzie Najwyższym z 23 listopada 2002 roku znajduje się artykuł 16, który dotyczy wyboru dwóch kandydatów na stanowisko Pierwszego Prezesa SN. 1 grudnia 2003 roku pojawiła się uchwała zgromadzenia ogólnego sędziów sądu najwyższego w sprawie regulaminu sądu najwyższego, którą można znaleźć w Dzienniku Urzędowym Rzeczpospolitej Polskiej – Monitor Polski.

Ponadto o regulaminie wyboru kandydatów na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego mówi uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2003 r. Cały regulamin dostępny jest jako załącznik do uchwały. Jednak żaden z tych dokumentów nie zawiera zmian oraz informacji dotyczących tego w jakiej formie mają zostać wyłonieni kandydaci na Pierwszego Prezesa SN, akty te nie zostały również nigdzie opublikowane.