Rada Europejska a Rada Unii Europejskiej

Dzisiejsze poranne programy publicystyczne zostały zdominowane przez dyskusję wokół wtorkowej decyzji Komisji Europejskiej. Na początku tego tygodnia, grecki Komisarz UE ds. migracji, Dimitris Avramopoulos zapowiedział zastosowanie sankcji wobec państw, które nie podejmują działań mających na celu realizacje unijnego planu relokacji uchodźców przebywających na terytorium Włoch i Grecji. W tej sprawie, w programie Gość Poranka TVP Info wypowiedziała się posłanka Prawa i Sprawiedliwości, Joanna Lichocka. Jej komentarz dotyczył procedury podejmowania decyzji, które stanowią podstawę prawną do funkcjonowania mechanizmu relokacji. Wypowiedź posłanki Joanny Lichockiej została zakwalifikowane jaka fałszywa, ponieważ błędnie przypisała kompetencje legislacyjne Radzie Europejskiej, myląc ją z innym organem UE, Radą Unii Europejskiej. Ten sam błąd popełnił również Marek Jurek w innej analizowanej przez nas wypowiedzi.

Sprawdzone wypowiedzi

Joanna Lichocka

Gdyby decyzja o relokacji, o tej przymusowej relokacji imigrantów zapadła na posiedzeniu Rady Europejskiej jednogłośnie, wtedy można by powiedzieć, że politycy z Brukseli mieliby mandat do tego, żeby żądać od krajów członkowskich wypełnienia tego zobowiązania. Ale ona nie zapadła jednogłośnie na Radzie Europejskiej.

Fałsz Ukryj uzasadnienie

Proces podejmowania decyzji w Unii Europejskiej jest niezwykle złożony. Zaczyna się on zwykle od impulsu politycznego, nadawanego przez Radę Europejską. Rada Europejska wyznacza UE ogólny kierunek polityczny i określa jej priorytety. Nie jest jednak instytucją legislacyjną, a zatem nie negocjuje ani nie przyjmuje unijnego prawa. Co do zwyczaju, Rada Europejska podejmuje decyzje w drodze konsensusu. Jednak w pewnych szczególnych przypadkach, o których mówią unijne traktaty, decyduje jednomyślnie lub większością kwalifikowaną (np. zwalczanie poważnej przestępczości o wymiarze transgranicznym lub ustalanie systemu rotacji komisarzy w Komisji Europejskiej).

Rada Europejska, czyli de facto zgromadzenie głów państw i rządów wszystkich krajów UE, nie podjęło decyzji ustanawiającej system relokacji. Decyzje te zostały podjęte przez uprawnione do tego organy legislacyjne, czyli Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej.

Pierwsza decyzja Rady (nr 2015/1523 z dnia 14 września 2015 r. została podjęta jednogłośnie. Druga decyzja (nr 2015/1601 z dnia 22 września 2015 r.) przyjęta została na drodze głosowania większością kwalifikowaną. Warto podkreślić, że to właśnie Rada Unii Europejskiej jest organem wyposażonym w kompetencje do działania w tej sytuacji, na podstawie art. 78 (3) Traktatu o Unii Europejskiej:

W przypadku gdy jedno lub więcej Państw Członkowskich znajdzie się w nadzwyczajnej sytuacji charakteryzującej się nagłym napływem obywateli państw trzecich, Rada, na wniosek Komisji, może przyjąć środki tymczasowe na korzyść zainteresowanego Państwa lub Państw Członkowskich. Rada stanowi po konsultacji z Parlamentem Europejskim.

Kalendarium najważniejszych decyzje poszczególnych ogranów UE:

  1. 23.04.2015 – specjalne posiedzenie Rady Europejskiej jako odpowiedź na kryzys migracyjny; w konkluzjach ze spotkania RE nawołuje wszystkie instytucje UE do podjęcia prac nad pomocą dla państw, których granica jest jednocześnie zewnętrzną granicą UE i uruchomienie programu pilotażowego umożliwiającego rozmieszczenie osób, które potrzebują ochrony międzynarodowej w innych krajach UE,
  2. 29.04.2015 – rezolucja Parlamentu Europejskiego wskazująca możliwość zastosowanie art. 78(3) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,
  3. 13.05.2015 – Komisja Europejska prezentuje Europejski Program w zakresie Migracji,
  4. 27.05.2015 – Komisja Europejska przedstawia propozycję relokacji 40 000 uchodźców z terenu Grecji i Włoch,
  5. 25-26.06.2015 – Rada Europejska przyjmuje konkluzje, w których popiera propozycję Komisji i wskazuje Radę Unii Europejskiej jako organ odpowiedzialny za przyjęcie decyzji, na podstawie której proces ten będzie mógł zostać przeprowadzony,
  6. 14.09.2015 r. – Rada Unii Europejskiej przyjęła decyzję o relokacji 40 000 uchodźców, znajdujących się we Włoszech i w Grecji,
  7. 22.09.2015 r. – podjęcie przez Radę UE kolejnej decyzji, w której zobowiązano państwa członkowskie do przyjęcia kolejnych 120 000 uchodźców.

Marek Jurek

Oba rządy wcześniejsze (…) popełniły bardzo złą rzecz forsując, zawierając, ratyfikując Traktat Lizboński. Ta decyzja Rady Europejskiej byłaby niemożliwa na gruncie poprzedniego, nicejskiego systemu liczenia głosów.

Fałsz Ukryj uzasadnienie

Traktat lisboński rzeczywiście wprowadził zmiany do procedury głosowania, ale dotyczyły one Rady Unii Europejskiej, która jest jednym z organów legislacyjnych UE, a nie Rady Europejskiej, tak jak sugeruje to w swojej wypowiedzi marszałek Marek Jurek.

Od 1 listopada 2014 r. w Radzie Unii Europejskiej stosowana jest nowa procedura głosowania większością kwalifikowaną. Na mocy traktatu z Lisbony, zamiast wcześniejszego, tzw. nicejskiego systemu ważenia głosów, wprowadzono system podwójnej większości. W ramach tej procedury, jeżeli Rada UE stanowi na podstawie wniosku Komisji lub Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa, większość kwalifikowana jest osiągnięta, gdy spełnione są 2 warunki:

  • 55% państw członkowskich głosuje „za”, co w praktyce oznacza to 16 z 28 państw
  • wniosek popierają państwa członkowskie reprezentujące co najmniej 65% całkowitej ludności UE.

Mniejszość blokująca musi się składać z co najmniej 4 członków Rady reprezentujących ponad 35% ludności UE. Warto jednak zauważyć, że sam traktat zakładał jednocześnie, że do 31 marca 2017 r. każde państwo członkowskie mogło złożyć wniosek, aby decyzja podjęta została według zasad obowiązujących przed 1 listopada 2014 r. (tzn. większością kwalifikowaną, jak określono w traktacie z Nicei).

W systemie nicejskim każdy kraj członkowski dysponował określoną liczbą głosów w zależności od jego populacji. Ponadto do przyjęcia wniosku przez Radę, propozycja musi zostać poparta 260 głosami z 352 możliwych (73,9%), propozycja musi zostać poparta przez większość krajów członkowskich (lub przez większość dwóch trzecich krajów – w przypadku gdy Rada działa nie na wniosek Komisji), a kraje popierające wniosek muszą reprezentować przynajmniej 62% populacji UE (przy czym ten ostatni warunek podlega sprawdzeniu tylko na wyraźne żądanie państwa członkowskiego).

Pierwsza decyzja Rady (nr 2015/1523 z dnia 14 września 2015 r.), wprowadzająca relokację 40 000 osób, została podjęta jednogłośnie. Druga decyzja Rady, z dnia 22 września 2015 roku, rozszerzająca liczbę osób, które miały zostać objęte mechanizmem relokacji do 120 000 osób, została podjęta w drodze głosowania większością kwalifikowaną. Porozumienie poparła znaczna większość Rady, większość przewyższająca wymagania traktatowe. Przeciwko decyzji głosowały Węgry, Czechy, Słowacja i Rumunia, natomiast Finlandia wstrzymała się od głosu.

Gdyby głosowanie w Radzie Unii Europejskiej w tej sprawie odbyło się w systemie nicejskim, za przyjęciem rezolucji byłoby 300 głosów na 352, a więc zostałaby osiągnięta minimalna większość, która wynosiła 260 głosów. Według statystyk Eurostatu populacja Unii Europejskiej w styczniu 2016 wynosiła 510 284 430 osób. W krajach, które zagłosowały za rezolucją mieszka 459 226 228 osób. Jest to 90 % populacji UE więc również drugi z warunków został spełniony. Za tym rozwiązaniem zagłosowała również większość państw UE, więc nie jest prawdą, że na mocy systemu nicejskiego ta decyzja nie zostałaby przyjęta.

W związku z tym, że Marek Jurek myli Radę Europejską z Radą Unii Europejskiej i nie ma racji mówiąc że na gruncie systemu nicejskiego decyzja o relokacji uchodźców zostałaby odrzucona wypowiedź kwalifikujemy jako fałsz.