Raport Demagoga – WOŚP a debata publiczna

Tradycyjnie już w okresie między świętami a drugą niedzielą nowego roku debatą publiczną w Polsce zawładnął temat Jerzego Owsiaka i prowadzonej przez niego Fundacji Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Przy okazji tegorocznego finału nie było inaczej – przedstawiciele Orkiestry przedstawiali jej zeszłoroczne osiągnięcia, sympatycy oferowali coraz bardziej wymyślne przedmioty charytatywnych aukcji, przeciwnicy zaś po raz kolejny próbowali uderzyć tak w Fundację, jak i w samą osobę Owsiaka.

 

Ciekawe wnioski można wyciągnąć patrząc na historie walk z Owsiakiem. Zaczęło się od kwestii stricte moralnych – konserwatywną część społeczeństwa raził Przystanek Woodstock, „rockowy”, buntowniczy image Orkiestry i wykrzykiwane przez jej założyciela hasła w rodzaju „Róbta co chceta!”. Pierwsze starcia skupiały się więc na kwestiach moralności i potencjalnego złego wpływu jaki Fundacja mogłaby mieć na młodzież, główni przeciwnicy kojarzeni byli przede wszystkim z prawicą i klerem. Społeczeństwo jednak, jak pokazał czas, nie przejęło się specjalnie specyficznym stylem bycia Jerzego Owsiaka – wręcz przeciwnie, zaakceptowało go i w większości polubiło jako stałego gościa mediów na początku każdego roku.

 

W ostatnich latach rodzaj zastrzeżeń jednak się zmienił – pojawiły się kwestie finansowe. Od prawdziwych, chociaż nieco tendencyjnych grafik zestawiających wkład WOŚP z budżetem NFZ (trudno jednak wymagać od fundacji charytatywnej kwot zbliżonych nawet do znacznej części budżetu państwa), poprzez oskarżenia o niegospodarność i popularne zestawienia z innymi organizacjami, po przedstawianie podejrzeń, że lwia część środków pozyskanych przez Orkiestrę jest na różne sposoby defraudowana.

 

W tym roku debata publiczna w kwestii Orkiestry skupiła się na dwóch kluczowych punktach – pierwszym z nich był proces jaki Jerzy Owsiak wytoczył blogerowi Piotrowi Wielguckiemu („Matce Kurce”) o zniesławienie, zakończony wyrokiem w większości uniewinniającym. I chociaż sąd swoim orzeczeniem nie potwierdził zarzutów stawianych WOŚP, a po prostu stwierdził, iż określenia jakimi „Matka Kurka” opisywała Jerzego Owsiaka nie spełniły znamion typu czynu zabronionego, to tak fragmenty uzasadnień, jak i dokumenty ujawnione w trakcie procesu jeszcze bardziej zachęciły przeciwników do przeszukiwania finansów WOŚP. Odmowa ujawnienia przed sądem ksiąg rachunkowych Fundacji (pomimo zapewnień, iż motywowana jest jedynie tajemnicą działalności i deklarowanej chęci przedstawiania ich biegłemu rewidentowi) przyczyniła się do zaistnienia w świadomości publicznej pytania o to, co zarząd tej organizacji mógłby chcieć ukryć.

 

Drugim kluczowym punktem było wyrzucenie z konferencji prasowej reportera Gazety Polskiej, Michała Rachonia. Atak skierowany wobec dziennikarza zawsze budzi w społeczeństwie sprzeciw, nie inaczej było też tym razem – reakcje tak zawodowych kolegów redaktora Rachonia, jak i odbiorców jego pracy były niezwykle ostre, prowadzące do lekko przesadzonych podsumowań w rodzaju „8 stycznia skończył się w Polsce Jerzy Owsiak”. Nie pomogła również cisza po stronie Fundacji, brak oświadczenia, uzasadnienia czy przeprosin za zachowanie, które – niezależnie od motywacji – było swego rodzaju uderzeniem w wolność mediów w kraju.

 

Tymczasem, 11 stycznia 2015 roku miał miejsce kolejny finał Wielkiej Orkiestry. Zebrane kwoty znów prezentują się bardzo imponująco, szczytny cel na który zostają przeznaczone cieszy. Pozytywne i negatywne emocje powiązane z jej działalnością powoli wygasają, by powrócić przy okazji kolejnych finałów czy przystanków Woodstock. My zaś zapraszamy do lektury najciekawszych i najistotniejszych wypowiedzi dotyczących Wielkiej Orkiestry z ostatnich tygodni.

 

Wywiad z „Matką Kurką”

Wywiad z Jerzym Owsiakiem

Sprawdzone wypowiedzi

Rafał Ziemkiewicz

 

Fałsz Ukryj uzasadnienie

Nie udało nam się odszukać żadnych przychodów pochodzących od Skarbu Państwa w rozliczeniach majątkowych Fundacji Wielkiej Orkiestry – wręcz przeciwnie, w ostatnim sprawozdaniu merytorycznym za rok 2013 przychody WOŚP ze źródeł publicznych wyniosły 0 zł. Wypowiedź redaktora Ziemkiewicza nie jest także zgodna z ustawą o finansach publicznych, która nie zawiera żadnych regulacji dotyczących przekazywania fundacjom środków uzyskanych przez Skarb Państwa na podstawie podatku PIT, także w budżecie brak informacji o podobnych praktykach. Wypowiedź należy więc uznać za fałszywą.

Krzysztof Bosak

 

Manipulacja Ukryj uzasadnienie

Według danych pochodzących ze strony WOŚP – zarejestrowano 1468 sztabów (plus 269 sztabów internetowych).

 

Każdy z wolontariusz rozlicza się indywidualnie, a po przeliczeniu pieniędzy otrzymuje rozliczenie, które potwierdza jego udział w kweście. Sztaby mają powołać komisję odpowiedzialną za przeliczanie pieniędzy, złożoną z minimum 3 osób,  która ma podpisać się również na sporządzonym protokole z zebraną sumą i ją zabezpieczyć. Członkiem komisji nie może być szef sztabu i jego krewni.

 

Organizator na stronie zastrzega  –Zaraz po przeliczeniu pieniądze zapakujcie do bezpiecznych kopert – przygotujcie je do przekazania pracownikom Banku. Minimalizujecie w ten sposób jakiekolwiek podejrzenia co do transparentności rozliczenia Waszego Sztabu. Rozliczenie wraz z podanymi w regulaminie dokumentami przyślijcie pocztą lub przywieźcie osobiście do Fundacji najpóźniej do 31 stycznia 2015 r. Po zweryfikowaniu prawidłowości przesłanych przez Was dokumentów otrzymacie informację o rozliczeniu a tym samym rozwiązaniu waszego Sztabu oraz specjalne druki podziękowań, które możecie przekazać wszystkim sponsorom.

 

Finansowa autonomia więc nie występuje, ponieważ w regulaminie są ujęte ramy określające rozliczanie się sztabów, co zaprzecza możliwości samodecydowania o zebranych środkach, jaką interpretacje nasuwałaby definicja autonomii.

Tweetu nie możemy uznać za prawdziwy właśnie z tego powodu – autonomia, a brak zewnętrznej kontroli podczas liczenia w sztabach to dwie odrębne sprawy. Krzysztof Bosak posłużył się zbyt wyrazistym słowem o innych konotacjach, które może zmienić znaczenie treści regulaminu w społecznym odbiorze.

Piotr Wielgucki („Matka Kurka”)

Brutalne działania marketingowe, tworzenie parasola ochronnego dla niejasnych rozliczeń finansowych z ludzkich tragedii i cierpienia w powiązaniu z takimi kwotami jak: 7 milionów złotych wydanych na działalność propagandową i informacyjną, 4,6 milionów złotych kosztów administracyjnych i blisko 2,5 miliona złotych przeznaczone na wynagrodzenia dla 33 pracowników WOŚP, powinny przemówić do każdej wyobraźni.

Manipulacja Ukryj uzasadnienie

W Sprawozdaniu finansowym Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy za rok 2013 ujęto m. in.:

  • Wydatki na działalność propagatorską, informacyjną i pożytku publicznego: 7 164 569,98zł

  • Koszty administracyjne (zużycie materiałów i energii, usługi obce, podatki i opłaty oraz pozostałe koszty): 2 202 203, 72zł

  • Wynagrodzenia pracowników (w tym: wynagrodzenia pracowników zatrudnionych na umowy o pracę, umowy zlecenie, umowy o dzieło, premie, nagrody jubileuszowe, świadczenia na rzecz pracowników): 2 493 287,05zł

  • Liczba osób zatrudnionych w Fundacji na dzień 31.12.2013: 32 osoby.

Zgodnie z danymi zawartymi w Sprawozdaniu finansowym Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy za rok 2013 wydatki na działalność propagatorską i informacyjną faktycznie wynoszą ok 7 mln zł. Wydatki na wynagrodzenia, zgodnie z tym, co podał autor wypowiedzi, wynoszą w przybliżeniu 2,5 mln zł. Autor wypowiedzi podał jednak błędną kwotę kosztów administracyjnych – 4,6 mln zł, przy 2,2 mln zł ujętych w Sprawozdaniu, zawyżając tym samym łączną sumę wydatków Fundacji. Na koniec 2013 roku WOŚP zatrudniało 32 osoby.

 

Piotr Wielgucki („Matka Kurka”)

Zdarzały się lata, w których Jerzy Owsiak wszystkie pieniądze z 1 proc. podatków wydawał na takie cele jak np. zakup nieruchomości – nowej siedziby WOŚP przy ul. Dominikańskiej 19 c

 

Fałsz Ukryj uzasadnienie

Ze  sprawozdania za rok 2011 ( pkt III.3.3) wynika, że że ze środków pochodzących z 1% podatku dochodowego od osób fizycznych  na zakup nowej siedziby wydano 4 117 500, 08 zł, natomiast kupiono również sprzęt o wartości 2 352 885, 30zł, a więc nie całość zgromadzonej kwoty została przekazana na nowy budynek.

 

Piotr Wielgucki („Matka Kurka”)

Sprawozdania finansowe przekazywane przez WOŚP do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej pokazują wyraźnie, że podatnicy finansowali (poprzez przekazywanie na WOŚP 1% podatku – przyp. red.) „Przystanek Woodstock”

 

Prawda Ukryj uzasadnienie

W sprawozdaniu merytorycznym za rok 2012 (pkt. III.3.3) napisano,że  na organizację  Przystanku Woodstock wydano  880 037,95 zł właśnie z pieniędzy otrzymanych z “1%”

 

Piotr Wielgucki („Matka Kurka”)

Pompy insulinowe są refundowane przez NFZ. Każda kobieta, która jest w ciąży może zakupić pompę i otrzyma pełną refundację. Mało tego, osoby do 26. roku życia bez względu na płeć otrzymują refundację na tych samych zasadach. Owsiak, jak to ma w zwyczaju, uruchomił ten program na potrzeby marketingowe, ale w międzyczasie Ministerstwo Zdrowia zmieniło zasady refundowania pomp, zaliczył więc ślepy strzał. W efekcie musiał uruchomić „irracjonalną pomoc”, polegającą na wypożyczaniu pomp insulinowych dla kobiet w ciąży, które NFZ refunduje w całości. WOŚP nie informuje młodych matek, że mogą mieć pompy insulinowe za darmo i na stałe, ale przekonuje, że wypożyczenie w ramach programu WOŚP jest błogosławieństwem.

 

Manipulacja Ukryj uzasadnienie

Zgodnie z rozporządzeniem Nr 67/2001/DSOZ z 18 października 2011 roku pełna refundacja nowej pompy insulinowej przysługuje kobietom w ciąży oraz chorym do ukończenia 26 roku życia. Pacjentom powyżej 26 roku życia przysługuje 70% refundacja.

 

Jednak uzyskanie urządzenia jest utrudnione, ze względu na liczbę objętych refundacją pomp (ograniczenia ilościowe narzuca NFZ).Dodatkowo czas otrzymania takiego urządzenia wydłuża się, ponieważ tylko w wybranych placówkach można je odebrać.

 

Jerzy Owsiak

Wyposażyliśmy ponad 110 oddziałów (tzw. “geriatrii”), które uczą nas, obywateli, którzy przychodzą odwiedzać swoich bliskich, że tak być powinno.

 

Prawda Ukryj uzasadnienie

Wprawdzie na stronie WOŚP istnieje informacje, iż w ramach wsparcia dla geriatrii w 2013 r. wyposażono 67 ośrodków. Z kolei planowane zakupy geriatryczne w 2014 r. to 63 ośrodki, w tym głównie Zakłady Opiekuńczo-Lecznicze. Jednakże w treści czterdziestego pierwszego konkursu ofert (21-22.11.2014 r.) nie ma uwzględnionych oddziałów geriatrycznych, podobnie jak w zestawieniu ośrodków obdarowanych dodatkowo ze środków 21 finału. Z kolei w Wykazie sprzętu zakupionego w ramach 40. Konkursu Ofert widać niekiedy tylko nazwy całych placówek opieki zdrowotnej, a nie poszczególne oddziały ,tak więc jest to trudne do jednoznacznej weryfikacji.

W związku z tymi niejasnościami, zwróciliśmy się o komentarz do rzecznika Fundacji Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy:

Jurek miał na myśli całość wsparcia dla geriatrii w roku 2013 (czyli po 21. Finale WOŚP, kiedy po raz pierwszy graliśmy „dla godnej opieki medycznej seniorów”) oraz w roku 2014, po 22. Finale. Ten drugi rok dopiero się zakończył, więc stosowne sprawozdanie będzie opublikowane w ramach czasowych określonych przez przepisy. Niemniej przed Finał dokonaliśmy podliczenia wsparcia WOŚP dla geriatrii i wygląda to następująco:
 
W ramach wsparcia dla geriatrii w 2013 roku Fundacja WOŚP wyposażyła 67 ośrodków. Kupiliśmy dla nich 2 270 urządzeń, w tym:
 
− 1109 łóżek
− 229 materacy przeciwodleżynowych
− 114 wózków inwalidzkich
− 103 pompy infuzyjne
− 95 kardiomonitorów
− 69 podnośników
− 91 foteli kąpielowych
− 70 przyłóżkowych urządzeń rehabilitacyjnych.
 
W 2013 roku wydaliśmy na ten cel łącznie 20.868.031,40 zł.
 
Z kolei w ramach wsparcia dla geriatrii w 2014 roku Fundacja WOŚP wyposażyła 63 ośrodki. Kupiliśmy dla nich  1 912 urządzeń, w tym:
− 1270 łóżek sterowanych elektronicznie
− 263 materacy przeciwodleżynowych
− 91 wózków inwalidzkich
− 55 pomp infuzyjnych
− 24 kardiomonitory
− 36 podnośników hydraulicznych dla pacjentów leżących
− 41 ssaków
− 9 aparatów do EKG
− 46 foteli kąpielowych.
 
W 2014 roku wydaliśmy na ten cel łącznie 14.156.670,96 zł.
 
Przy czym trzeba mieć na uwadze, że wsparcie nasze kierowane było nie tylko do stricte oddziałów geriatrycznych, ale także często do innych oddziałów specjalizujących się w opiece geriatrycznej (np. do oddziałów internistycznych zatrudniających lekarza-geriatrę, czy do oddziałów psychogeriatrycznych itp.), a także, zwłaszcza w roku 2014, wsparcie otrzymywały również przyszpitalne Zakłady Opiekuńczo-Lecznicze.