Sąd Najwyższy w Stanach Zjednoczonych

Na debacie podczas pierwszego czytania poselskiego projektu ustawy o Sądzie Najwyższym, pojawiły się argumenty dotyczące powoływania sędziów Sądu Najwyższego w innych krajach m.in. w Stanach Zjednoczonych. Taką dyskusję z mównicy sejmowej przeprowadzili Minister Sprawiedliwości Zbigniew Ziobro i Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Bodnar. Na podstawie ich wypowiedzi postanowiliśmy przybliżyć proces wyboru sędziów Sądu Najwyższego w Stanach Zjednoczonych.

Sprawdzone wypowiedzi

Zbigniew Ziobro

W Stanach Zjednoczonych sędziów Sądu Najwyższego powołuje Prezydent.

Prawda Ukryj uzasadnienie

W Stanach Zjednoczonych na strukturę sądownictwa wpływa zasada federalizmu, której konsekwencją jest funkcjonowanie dwóch różnych, posiadających odrębną jurysdykcję, kategorii sądów: federalnych oraz stanowych.

Jedynym sądem, mającym umocowanie w amerykańskiej konstytucji, jest Sąd Najwyższy. Stoi on na najwyższym szczeblu sądownictwa federalnego, znajdując się nad sądami apelacyjnym i sądami dystryktowymi (odpowiednio druga i pierwsza instancja). W jego skład wchodzi 9 sędziów. SN przyjmuje odwołania zarówno od orzeczeń sądów federalnych, jak i stanowych sądów najwyższych. Może on również orzekać jako sąd pierwszej instancji.

W Konstytucji uregulowane zostały kwestie powoływania sędziów, a także ich odpowiedzialności oraz usuwania ich z zajmowanych stanowisk. Zgodnie z art. II Prezydent za radą i zgodą Senatu mianuje ambasadorów, innych pełnomocnych przedstawicieli i konsulów, sędziów Sądu Najwyższego oraz wszystkich innych funkcjonariuszy Stanów Zjednoczonych na urzędy utworzone ustawą, chyba że konstytucja przewiduje inny tryb obsadzania ich. Powołanie na sędziego SN nie jest uzależnione od wcześniejszego wykonywania zawodu, bowiem na stanowiska sędziów federalnych powoływani mogą być przedstawiciele wszystkich zawodów prawniczych. Ani konstytucja, ani ustawy nie określają kompetencji wymaganych do zajmowania stanowiska sędziego federalnego. Można wyróżnić trzy etapy powoływania sędziów:

1) Wysunięcie kandydatury przez prezydenta

2) Postępowanie zatwierdzające w Senacie

3) Powołanie na urząd przez prezydenta

Istnieją również nieformalne zwyczaje, które uzupełniają formalne procedury powoływania sędziów federalnych. Swoboda prezydenta w wysuwaniu propozycji kandydatów na sędziów ograniczona jest koniecznością uzyskania dla nich akceptacji ze strony Senatu. Kandydatury są rozpatrywane przez senacką Komisję Wymiaru Sprawiedliwości, która może wystawić opinię negatywną (kończy postępowanie nominacyjne) albo pozytywną (umożliwia kontynuację postępowania). Oceny kwalifikacji zawodowych kandydatów dokonuje Stała Komisja ds. Sądownictwa Federalnego, funkcjonująca w ramach Amerykańskiego Stowarzyszenia Prawników (American Bar Association, ABA). Kwalifikacje kandydatów na sędziów Sądu Najwyższego  oceniane są na podstawie analizy ich piśmiennictwa prawniczego, a także oceny publicznych wystąpień. Ewaluacja przez Komisję ABA nie jest wiążąca, ale w praktyce ma ogromny wpływ na procedurę powoływania sędziów. Po zatwierdzeniu kandydatur przez Senat, prezydent mianuje sędziów na stanowiska w SN.

W związku z przytoczonymi informacjami wypowiedź ministra Zbigniewa Ziobry uznajemy za prawdziwą.

Źródło: T. Wieciech, Status sędziego w państwach anglosaskich (Stany Zjednoczone), [w:] Status prawny sędziego we współczesnych systemach politycznych, (red.) P. Mikuli, Koszalin-Gdańsk 2013

Share The Facts
Zbigniew Ziobro
Minister Sprawiedliwości


W Stanach Zjednoczonych sędziów Sądu Najwyższego powołuje Prezydent.

Adam Bodnar

Była mowa o tym, że prezydent Stanów Zjednoczonych powołuje sędziów Sądu Najwyższego. Jednak, po pierwsze, ich nie odwołuje, a po drugie, cała struktura Sądu Najwyższego jest skonstruowana w ten sposób, że sędziowie pełnią urząd dożywotnio, chyba że sami wcześniej zrezygnują.

Prawda Ukryj uzasadnienie

Jedną z gwarancji niezależności sędziów w Stanach Zjednoczonych, zapisaną w art. III Konstytucji Stanów Zjednoczonych, jest gwarancja dożywotniego pozostawania na stanowisku, pod warunkiem nienagannego sprawowania funkcji. Oznacza to nie tylko zakaz wprowadzenia kadencyjności, ale również brak możliwości ustanowienia obligatoryjnego wieku emerytalnego dla sędziów. Sędziowie sami decydują o przejściu na emeryturę lub rezygnacji z pełnienia urzędu.

Jednak w art. II Konstytucji przewidziana jest procedura impeachmentu, która umożliwia usunięcie z urzędu prezydenta, wiceprezydenta i każdego funkcjonariusza cywilnego Stanów Zjednoczonych, którymi są także sędziowie federalni. Przesłankami do postawienia w stan oskarżenia są: zdrada, korupcja lub ciężkie przestępstwo oraz przewinienie. Oskarżenie wysuwa Izba Reprezentantów (postępowanie może być zainicjowane także przez pojedynczego kongresmena), a o winie i usunięciu z urzędu orzeka Senat większością 2/3 głosów. Impeachment jest postępowaniem natury politycznej, a nie ściśle prawnej, dlatego w postepowaniu przed Senatem nie występują procedury charakterystyczne dla procesu karnego (jak przesłuchiwanie świadków, prawo do obrony itp.). Senat, nieograniczony żadnymi przepisami konstytucji w tym względzie, sam określa procedury postępowania w przypadku impeachmentu.

Dotychczas Izba Reprezentantów piętnastokrotnie wysuwała oskarżenie w trybie impeachmentu wobec sędziów federalnych. Tylko ośmiu z nich zostało skazanych przez Senat i usuniętych ze stanowisk, czterech zostało uniewinnionych, a wobec trzech umorzono postępowanie. Ostatni przypadek pozbawienia stanowiska sędziego federalnego miał miejsce w 2010 r. Tylko raz, w 1804 r., w stan oskarżenia postawiono sędziego Sądu Najwyższego, jednakże Senat uwolnił go od postawionych zarzutów.

W związku z tym, że sędziowie Sądu Najwyższego są mianowani dożywotnio i prezydent nie ma wpływu na usunięcie ich ze stanowiska, a także ze względu na to, że procedura impeachmentu wobec sędziów federalnych jest stosowana niezwykle rzadko, a w odniesieniu do sędziów Sądu Najwyższego postawienie w stan oskarżenia i uniewinnienie miało miejsce tylko raz w dotychczasowej historii, wypowiedź Adama Bodnara uznajemy za prawdziwą.

Źródło: T. Wieciech, Status sędziego w państwach anglosaskich (Stany Zjednoczone), [w:] Status prawny sędziego we współczesnych systemach politycznych, (red.) P. Mikuli, Koszalin-Gdańsk 2013

Share The Facts
Adam Bodnar
Rzecznik Praw Obywatelskich


Prezydent Stanów Zjednoczonych powołuje sędziów Sądu Najwyższego. Jednak, ich nie odwołuje, cała struktura Sądu Najwyższego jest skonstruowana w ten sposób, że sędziowie pełnią urząd dożywotnio, chyba że sami wcześniej zrezygnują.