#StrajkNaŚląsku – związki zawodowe

Mimo porozumienia zawartego między rządem a górnikami, cały czas jesteśmy świadkami debaty dotyczącej przyszłości polskich kopalń węgla kamiennego. Ilość wypowiedzi i wiadomości na ten temat ukazuje stopień skomplikowania problemu. Dlatego Demagog stworzył raport analizujący argumenty stron biorących udział w sporze oraz ich dokładny #factcheck.

Problem restrukturyzacji kopalni ma swoje źródło w uchwaleniu ustawy o zmianie ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego w latach 2008–2015 oraz niektórych innych ustaw dostosowującej prawo polskie do Decyzji Rady Unii Europejskiej z dnia 10 grudnia 2010 r. w sprawie pomocy państwa ułatwiającej zamykanie niekonkurencyjnych kopalń węgla (2010/787/UE), która modyfikuje zasady wspomagania kopalni znajdujących się w głębokim kryzysie. Plan Naprawczy dla Kompanii Węglowej S.A. przygotowany przez Pełnomocnika Rządu ds. Restrukturyzacji Węgla Kamiennego Wojciecha Kowalczyka, zakłada m. in. likwidację czterech najbardziej nierentownych kopalń oraz restrukturyzację dziewięciu perspektywicznych i stworzenie “Nowej Kompanii Węglowej”.

Prezentujemy wypowiedzi przedstawicieli związków zawodowych: Piotra Dudy (przewodniczącego NSZZ „Solidarność”), Dominika Kolorza (szefa śląsko-dąbrowskiego oddziału NSZZ „Solidarność”) i Jana Guza (przewodniczącego OPZZ).

Sprawdzone wypowiedzi

Piotr Duda

Koalicja zachowała się skandalicznie nie biorąc pod uwagę poprawek, które zgłaszał PiS i SLD, dotyczących tego, aby w tej ustawie były chociażby takie zapisy jak konsultacje społeczne ze związkami zawodowymi i samorządowcami ws. alokacji lub likwidacji kopalń.

Manipulacja Ukryj uzasadnienie

Część wypowiedzi dotyczącej zgłoszenia poprawki przez SLD (oraz jej odrzucenia przez koalicję) jest prawdziwa, jednakże została podana dodatkowo informacja fałszywa odnośnie złożenia takiej poprawki przez PiS, co jest manipulacją ze strony P. Dudy.

Podczas posiedzenia Komisji Nadzwyczajnej do spraw energetyki i surowców energetycznych, dnia 15 stycznia 2015 r. odrzucono poprawkę zgłoszoną przez SLD, która zakładała konsultacje z gminami górniczymi i związkami zawodowymi w przypadku przemieszczania pracowników i likwidacji kopalni. Sekretarz stanu w Ministerstwie Gospodarki, Wojciech Kowalczyk, przedstawił negatywną opinię rządu w sprawie poprawki.

Głosy rozłożyły się następująco: 9 osób było za, 13 przeciw, a 1 osoba wstrzymała się od głosu.

Mimo tego, że posłowie PiS podnosili kwestię konieczności konsultacji ze związkami i samorządami, nie zgłosili żadnej poprawki. Z inicjatywy PiS złożono natomiast poprawkę w sprawie odrzucenia projektu ustawy w całości.

Dominik Kolorz

Jakieś obietnice opowiadane, że się stworzy w miesiąc wspaniały program rewitalizacji Śląska, [to z całym szacunkiem, to są najzwyczajniej w świecie pierdoły.]

Nieweryfikowalne Ukryj uzasadnienie

Program rewitalizacji Śląska ma należeć do zadań Międzyresortowego Zespołu powołanego przez Prezesa Rady Ministrów 7 styczna 2015 roku. Nie jest jednak znana data stworzenia szczegółowego programu działań.

Jak wynika z Zarządzenia Prezesa Rady Ministrów z dn. 7 stycznia 2015, do zadań tego zespołu należą:

  1. przegląd istniejących programów rozwojowych dla Śląska;

  2. opracowanie koncepcji wzmocnienia potencjału przemysłowego Śląska – Śląskie Centrum Przemysłu;

  3. opracowanie koncepcji wsparcia dla obszarów szczególnie dotkniętych programem naprawczym sektora górnictwa węgla kamiennego.

Zarządzenie nie zawiera jednak szczegółowego opisu tych działań, ani terminu stworzenia planu rewitalizacji. O tym projekcie mówił Wojciech Kowalczyk, który zapowiadał przedstawienie planu do połowy marca, jednak informacja ta nie znajduje potwierdzenia w oficjalnych dokumentach.

Inne programy rewitalizacji Śląska istnieją już od dłuższego czasu i realizują szereg projektów w miastach i gminach Śląska (m.in. w Bytomiu, Chorzowie, Katowicach, Gliwicach, Rudzie Śląskiej czy w Sosnowcu).

Dominik Kolorz

Na samym początku Kompanią zarządzali ludzie z nadania politycznego. Potem przyszli fachowcy i Kompania nie przynosiła już strat. Aż do 2012 roku nie było tak, by koszty przewyższały przychody.

Prawda Ukryj uzasadnienie

Dane, znajdujące się w Biuletynie Informacji Publicznej KW, jak i w portalach branżowych potwierdzają fakt wybierania ludzi zarządzających KW “z nadania politycznego”.

Kompania Węglowa S.A. w Katowicach jest jednoosobową spółką Skarbu Państwa, utworzoną 12 lipca 1990 r. na bazie zlikwidowanej Wspólnoty Węgla Kamiennego – działającą wcześniej pod nazwą „Państwowa Agencja Węgla Kamiennego Spółka Akcyjna”.

Od 14 stycznia 1999 r. do 26 grudnia 2003 r. obowiązywała ustawa o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych, której art. 46 ust. 1 brzmiał “Członków zarządu spółki węglowej powołuje i odwołuje walne zgromadzenie akcjonariuszy.”

Zgodnie z informacją na stronie BIP KW obowiązki Walnego Zgromadzenia pełni Minister Gospodarki i Pracy. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że takie ministerstwo już nie istnieje, a ostatnia aktualizacja tej informacji ukazała się w 2004 r. Dane te potwierdzają jednak tezę D. Kolorza, że na początku działalności, KW była silnie związana z instytucjami politycznymi.

Także informacje prasowe potwierdzają, że minister gospodarki ostatni raz powołał Prezesa KW w 2006 r., a potem Zarząd był powoływany w drodze konkursu.

Zgodnie z Planem naprawczym dla Kompanii Węglowej S.A. do 2012 roku rzeczywiście przychody ze sprzedaży węgla przewyższały koszty, a potem sytuacja uległa radykalnej zmianie.

Dominik Kolorz

Problemy [w Kompanii Węglowej] zaczęły się od 2009 roku.

Fałsz Ukryj uzasadnienie

Trudno znaleźć jednoznaczne potwierdzenie tego, że problemy KW zaczęły się dokładnie w 2009 r. Także po tym roku spółka przynosiła zyski, nie można więc zdecydowanie mówić o problemach KW w tym czasie.

Kiedy zagłębimy się w procesy jakie zostały przeprowadzone od 1989 r., można wywnioskować, że od 2000 r. aż do 2012 r. uzyskiwano dodatni wynik ze sprzedaży węgla. Jest to kluczowy czynnik, decydujący o rentowności. Dlatego możemy uznać, że prawdziwe problemy Kompanii Węglowej zaczęły się tuż po 2012 r., kiedy to KW stanęła na skraju bankructwa, a sprzedaż węgla zaczęła przynosić straty.

Restrukturyzacja górnictwa w Polsce trwa od 1989 r., gdy okazało się, że kopalnie nie są w stanie sprawnie funkcjonować w ramach gospodarki wolnorynkowej (koszty wydobycia przewyższały znacznie średnią cenę zbytu). W latach 1990-1995 zlikwidowano centralny system zarządzania (usamodzielniono kopalnie) oraz skonsolidowano je.

W latach 1996-2002 dokonywano dużych redukcji zatrudnienia (jednej fali 80 tysięcy zwolnień w latach 1996-1997 nie udało się skutecznie zrealizować, ale w latach 1998-2002 zwolniono 102 600 osób, przydzielając im tzw. Górniczy Pakiet Socjalny. Zlikwidowano również 23 kopalnie (Zagłębie Śląsko-Dąbrowskie przetrwało masowe redukcje zatrudnienia i nie spowodowało zapaści gospodarczej w tym regionie). Wynik finansowy ze sprzedaży węgla poprawił się i przestał przynosić straty. Wtedy też została utworzona Kompania Węglowa SA.

wykres1.PNGŹródło: Hubert Guzera, Problemy Kompanii Węglowej przykładem społecznych kosztów odkładania reform, Analiza FOR nr 14/2014.

W latach 2003-2006 ustawą umorzono 18.1 mld złotych długu, a 2.61 mld zostało objęte spłatą ratalną w ramach pomocy górnictwu.

Od 2000 do 2012 roku uzyskiwano dodatni wynik ze sprzedaży węgla.

wykres2.PNG

Źródło: Hubert Guzera, Problemy Kompanii Węglowej przykładem społecznych kosztów odkładania reform, Analiza FOR nr 14/2014.

Pomiędzy 2005 a 2013 rokiem, pomimo postępu technologicznego, KW obniżyła swoje wydobycie na pracownika o blisko 12%. Było to związane m.in. z zaniechaniem działań restrukturyzacyjnych.

Wg rankingu 500 największych polskich firm Polityki, zysk netto KW w tysiącach złotych wynosił: za 2011 rok: 554 469 tys. zł, a za 2012 r. już tylko 164 023 tys. zł. Odnotowano więc duży spadek.

Wg rachunku zysków i strat KW w 2013 r., zysk netto wyniósł -698 962 tys. zł i tym sposobem sprzedaż węgla zaczęła przynosić realne straty.

Kompania Węglowa stanęła na skraju bankructwa w 2013 r., kiedy to musiała ratować się szybką sprzedażą jednej z kopalń Jastrzębskiej Spółki Węglowej (działanie to jednak miało efekt jedynie doraźny).

Problemy KW są związane z nieprzeprowadzoną w sposób skuteczny restrukturyzacją, a także rynkami międzynarodowymi czy spadkiem popytu na węgiel. Nie da się ustalić konkretnego roku, w którym możemy jednoznacznie stwierdzić, że zaczęły się problemy Kompanii.

Dominik Kolorz

Osiem lat temu eksportowaliśmy około 15 mln ton węgla.

Fałsz Ukryj uzasadnienie

Wielkość eksportu węgla w roku 2007 wg raportu GUS wyniosła 11 870 189.3 ton, czyli niespełna 12 mln ton.

Największymi importerami polskiego węgla w roku 2007 były Niemcy (4.3 mln ton), Czechy (1.3 mln ton) oraz Austria (1,2 mln ton).

tabelakolorzTabela. Wysokość eksportu węgla w 2007 roku [za: GUS, oprac. Demagog].

Dominik Kolorz

W tym fatalnym programie dla Kompanii Węglowej nie ma żadnej stabilności wynagradzania i stabilności pracy dla osób, które miałyby się znaleźć w nowej, docelowej spółce.

Manipulacja Ukryj uzasadnienie

W programie przedstawionym przez Ministerstwo Gospodarki nie ma konkretnych wiadomości dotyczących stabilności pracy dla osób pracujących w kopalniach, które mają zostać wygaszone. Istnieją jednak plany związane z zapewnieniem stabilności wynagradzania dla górników przeniesionych do nowej spółki. Stwierdzenie, że w Programie przedstawionym przez rząd nie ma żadnej informacji o stabilności wynagrodzeń należy uznać za manipulację.

Wg prezentacji przygotowanej przez Ministerstwo Gospodarki, pracownicy przenoszeni do nowej spółki mają mieć zagwarantowane podstawowe wynagrodzenie oraz część zmienną, która będzie zależeć od wyników finansowych spółki.

Najistotniejszym elementem jest wprowadzenie 6-dniowego tygodnia pracy oraz zmiana systemu wynagradzania (część stała oraz część zmienna uzależniona od wyników spółki). Działanie to ma dwa wymiary: dzięki wprowadzeniu 6-dniowego tygodnia pracy większość górników dołowych z zamykanych kopalni znajdzie nowe miejsce zatrudnienia, a równocześnie wzrośnie efektywność kopalni.

Jan Guz

KW jeszcze 2 lata temu miała ponad 500 mln złotych zysku.

Manipulacja Ukryj uzasadnienie

Wypowiedź Jana Guza nawiązuje do roku 2012 (2 lata temu). Wtedy jednak Kompania Węglowa SA miała prawie 171 mln zł zysku. KW SA faktycznie odnotowała ponad 500 mln zł zysku netto, ale w 2011 roku.

Wykres. Zysk/strata netto Grupy Kapitałowej KW SA oraz spółki KW SA w latach 2010-2014. [oprac. Demagog.org.pl]

Jan Guz

Mamy 34 różne podatki [obciążające górnictwo]. Być może trzeba niektóre z nich obniżyć, bo jest dekoniunktura.

Prawda Ukryj uzasadnienie

Stwierdzenie, że kopalnie rozliczają się na podstawie 34 różnych podatków jest prawdą.

Kopalnia funkcjonuje jako przedsiębiorstwo i odprowadza podatki na zasadach tych samych zasadach, co inne przedsiębiorstwa. Wśród tych podatków znajdują się wpłaty do budżetu państwa (podatek od osób prawnych, podatek od osób fizycznych), ale także zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Funduszu Pracy, Funduszu Gwarancyjnych Świadczeń Pracowniczych, Funduszu Emerytur Pomostowych oraz Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Ponadto kopalnie zobowiązane są do płacenia innych podatków:

1) od towarów i usług,

2) akcyzy,

3) cła,

4) opłaty eksploatacyjnej,

5) od nieruchomości,

6) z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych,

7) kar pieniężnych za przekroczenie lub naruszenie warunków korzystania ze środowiska,

8) z tytułu opłaty eksploatacyjnej dotyczące NFOŚiGW,

9) z tytułu zysku przez jednoosobowe spółki Skarbu Państwa oraz podatku i opłat wobec gmin.

Koszty z tytułu podatków i opłat w okresie styczeń-wrzesień 2014 wyniosły 531.6 mln zł i były wyższe niż w okresie styczeń-wrzesień 2013 r. (o 21.6 mln zł, tj. o 4.2%). Udział podatków i opłat w strukturze kosztów produkcji węgla zwiększył się z 3.1% do 3.3%.

Jak wskazuje Informacja o funkcjonowaniu węgla kamiennego we wrześniu oraz w okresie styczeń-wrzesień 2014 r., która jest częścią Realizacji Programu działalności górnictwa węgla kamiennego w Polsce, można zaobserwować pogorszenie się wyniku finansowego polskiego górnictwa. Polskie górnictwo w okresie styczeń-wrzesień 2014 roku poniosło stratę na wyniku ze sprzedaży węgla kamiennego w wysokości -1.621.6 mln zł wobec starty w analogicznym okresie w roku 2013 na poziomie -37.5 mln zł. Zatem to nie podatki powodują złą sytuacje finansową kopalń, a nierentowność wydobycia. Bardzo wyraźnie widać to w raporcie Ministerstwa Gospodarki. Ponadto, niektóre z tych podatków, to niewielkie kwoty. Na przykład wpłata z zysku przez jednoosobowe spółki Skarbu Państwa w roku 2014 wynosiła 765.3 zł. Należy też pamiętać, że kary za zanieczyszczenia środowiska kopalnia płaci dopiero kiedy do takich faktycznie dojdzie.

tabelaguz*dane liczbowe zaczerpnięte z Informacji o funkcjonowaniu węgla kamiennego we wrześniu oraz w okresie styczeń-wrzesień 2014 r., zamieszczonej na stronie internetowej Ministerstwa Gospodarki.