W jakich sytuacjach Policja może używać środków przymusu bezpośredniego?

Kilka dni temu wypłynęły nagrania stanowiące jeden z dowodów w sprawie czynności Policji przy zatrzymaniu Igora Stachowiaka zakończonego jego śmiercią w dniu 15 maja 2016 r. Mężczyzna najprawdopodobniej został pomylony z Mariuszem Frontczakiem, podejrzanym o handel narkotykami, złapany przez Policję i niesłusznie przez nią zatrzymany. Po serii zdarzeń stanowiących przekroczenie uprawnień przez policjantów, Igor Stachowiak zmarł. Przyczyną śmierci było między innymi kilkukrotne rażenie prądem z paralizatora oraz wywieranie – prawdopodobnie wielokrotnego – silnego ucisku na szyję przez osobę lub osoby drugie podczas obezwładniania. MSWiA zaraz po emisji materiału (a ponad rok od zdarzenia) powołało specjalną grupę do wyjaśnienia ewentualnych nieprawidłowości przy zatrzymaniu Stachowiaka. W dniu 22 maja rzecznik Komendy Głównej Policji Mariusz Ciarka poinformował o pierwszych efektach: stanowiska stracili komendant wojewódzki policji we Wrocławiu Arkadiusz Golanowski, jego pierwszy zastępca Piotr Niziołek i komendant miejski Dariusz Kokornaczyk.

Gościem Poranku TOK FM była wicemarszałek Sejmu Barbara Dolniak, która komentowała czynności, które podjęto zarówno przy zatrzymaniu wrocławianina, jak i przy wyjaśnianiu jego śmierci:

Ten człowiek był niewinny, nie był sprawcą ze zdjęcia i o tym mówi. I gdy jest skuty w kajdankach, stosuje się wobec niego paralizator (…) Przepis ustawy o środkach przymusu bezpośredniego mówi wyraźnie, że można zastosować [paralizator] dla pokonania czynnego oporu. Ale czy osoba w kajdankach stawia czynny opór? Naprawdę trzeba było go zastosować?

Sprawdzone wypowiedzi

Barbara Dolniak

Przepis ustawy o środkach przymusu bezpośredniego mówi wyraźnie, że można zastosować [paralizator] dla pokonania czynnego oporu.

Prawda Ukryj uzasadnienie

Ustawa z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (Dz. U. z 2013 r. poz. 628) określa rodzaje środków przymusu bezpośredniego, przypadki ich używania lub wykorzystywania, postępowanie przed i po ich użyciu i wykorzystaniu oraz dokumentowanie ich użycia. W tym akcie prawnym zostało również określone, jakie podmioty są uprawnione do użycia środków przymusu bezpośredniego oraz broni palnej. Są nimi m.in.: funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Biura Ochrony Rządu, funkcjonariusze i żołnierze Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Więziennej, Straży Granicznej, a także funkcjonariusze Policji. Uprawniony do użycia lub wykorzystania środków przymusu bezpośredniego lub broni palnej, może użyć środka przymusu bezpośredniego lub broni palnej lub wykorzystać je do celów określonych w tej ustawie wyłącznie w zakresie realizacji zadań ustawowych podmiotu, w którym pełni służbę albo w którym jest zatrudniony. Środków używa się lub wykorzystuje się je w sposób niezbędny do osiągnięcia celów tego użycia lub wykorzystania, proporcjonalnie do stopnia zagrożenia, wybierając środek o możliwie jak najmniejszej dolegliwości, wyrządzając możliwie najmniejszą szkodę oraz z zachowaniem szczególnej ostrożności, uwzględniając ich właściwości, które mogą stanowić zagrożenie życia lub zdrowia uprawnionego lub innej osoby.

W ustawie został zawarty katalog działań uzasadniających użycie lub wykorzystanie środków przymusu bezpośredniego, jednym z nich jest wspomniane przez wicemarszałek pokonanie czynnego oporu. W kolejnym artykule tej ustawy znajduje się lista możliwych do użycia środków, z których jedną kategorię stanowią przedmioty przeznaczone do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej, do których można zaliczyć paralizator, którego użycie było jedną z przyczyn śmierci Igora Stachowiaka.

Warto również zauważyć, że użycie paralizatora nie wchodzi w zakres prewencyjnego użycia środków przymusu bezpośredniego, czyli działania podejmowanego w celu zapobieżenia ucieczce osoby ujętej, doprowadzanej, zatrzymanej, konwojowanej lub umieszczonej w strzeżonym ośrodku, areszcie w celu wydalenia lub osoby pozbawionej wolności, a także w celu zapobieżenia objawom agresji lub autoagresji tych osób.