Czym jest język regionalny?

Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych za język regionalny uważa się ten, który jest tradycyjnie używany na terytorium naszego kraju przez obywateli Polski, którzy stanowią mniejszą liczebnie grupę od reszty ludności. Ponadto język regionalny różni się od języka polskiego. Nie obejmuje on jednak ani dialektów, ani języków migrantów.

Dotąd jedynym językiem regionalnym uznawanym prawnie w Polsce pozostaje język kaszubski (art. 19 ust. 2).

Uznanie języka regionalnego pozwala na realizację prawa do jego nauki na zasadach przewidzianych dla języków mniejszości (art. 17). Oznacza to np. możliwość zdawania matury z języka kaszubskiego. Dodatkowo władze lokalne są zobowiązane wspierać działalność zmierzającą do zachowania i ochrony języka (art. 20).

Język śląski drugim językiem regionalnym w Polsce?

25 stycznia 2024 roku grupa posłów Koalicji Obywatelskiej złożyła w Sejmie projekt nowelizacji ustawy o mniejszościach regionalnych i etnicznych oraz o języku regionalnym

W uzasadnieniu projektu ustawy czytamy, że dotyczy on „nadania statusu języka regionalnego etnolektowi śląskiemu”. Ponadto przewiduje on dodanie dwóch przedstawicieli społeczności posługującej się językiem śląskim do składu Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych (s. 9).

Nie był to pierwszy raz, kiedy podjęto próbę przyznania statusu języka regionalnego językowi śląskiemu. Od 2010 roku pięciokrotnie kierowano do Sejmu projekty ustaw w tej sprawie, jednak dotąd nie przyniosły skutku (1, 2, 3, 4, 5).

Ustawę zablokował prezydent

Projekt posłów KO zyskał poparcie większości sejmowej. Poza KO za ustawą głosowały Polska 2050, PSL i Lewica. Senat nie zgłosił poprawek do ustawy. Została więc przekazana do prezydenta. Ten jednak skorzystał z prawa weta.

Prezydent, bazując na opiniach tych ekspertów, którzy uznają „gwary śląskie” za część języka polskiego, stwierdził, że nie spełniono ustawowych przesłanek uznania ich za język regionalny. Zdaniem prezydenta wyklucza to nadanie „etnolektowi śląskiemu” statusu języka regionalnego. O argumentach za i przeciw uznaniu śląskiego za język pisaliśmy w osobnej analizie.

Do odrzucenia prawa weta potrzeba 276 posłów. To więcej niż posiada obecnie rządząca koalicja (242).

Koalicja rządząca podjęła działania, które zmierzały do wypełnienia obietnicy. Przyjęta ustawa została jednak zawetowana. Dlatego tę obietnicę oceniamy na zamrożoną.

Drugie podejście w Sejmie

21 maja 2025 roku do Sejmu wpłynął kolejny projekt ustawy dotyczący „nadania statusu języka regionalnego etnolektowi śląskiemu”. W listopadzie zakończyło się I czytanie w komisjach – teraz może on trafić pod głosowanie całej izby. 

Jeśli i ten projekt przejdzie przez Sejm i Senat, i tak będzie musiał uzyskać zgodę nowego prezydenta. 

Do tej pory Karol Nawrocki zdążył, w październiku 2025 roku, zawetować jedną z ustaw rozszerzających listę języków regionalnych. Chodziło o wilamowski – prezydent odwołując się do opinii językoznawców, podważył uznanie go w ogóle za język. W uzasadnieniu weta możemy zapoznać się z wątpliwościami co do tego, czy wilamowski ma „systemowe struktury językowe” i teoriami, według których stanowi on raczej pozostałość dialektów języka niemieckiego (s. 6–8). 

Ponadto w dokumencie odnotowano, że inne państwa miałyby zachowywać „dużą wstrzemięźliwość” w uznawaniu języków regionalnych, a takie uznanie nie jest zdaniem Nawrockiego najlepszą możliwą formą „ochrony etnolektu” (s. 14–16).

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam