Listy instytucji wspieranych przez ministerstwo

W połowie marca 2024 roku minister kultury i dziedzictwa narodowego Bartłomiej Sienkiewicz ogłosił wyniki naboru do programu dofinansowań „Czasopisma”. 

Polityk zadeklarował wówczas, że jednym z kryteriów przy doborze było dla niego: „takie ukształtowanie programu, aby odzwierciedlał całe spektrum debaty publicznej w Polsce”.

W 2024 roku ukazały się też wyniki licznych programów dofinansowań ministerialnych dla instytucji kulturowych. Pełna lista jest dostępna na stronie Ministerstwa. Finansowanie otrzymuje szerokie spektrum instytucji, nie tylko związanych ideowo z obecną władzą.

Przykładowo, dofinansowanie z programu „Badanie polskich strat wojennych” w 2024 roku otrzymał m.in. Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie. Z programu „Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą” pieniądze dostała np. Fundacja Niepodległości. Wśród beneficjentów programu „Literatura” znajdziemy Towarzystwo Edukacyjno-Naukowe Ośrodek Myśli Politycznej – konserwatywne stowarzyszenie z Krakowa.

Nowy system dotacji Ministerstwa Kultury

30 września 2024 roku ministra Hanna Wróblewska ogłosiła zmiany w Programach Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jak zadeklarowała, reformę przeprowadzono po to, by proces przyznawania dotacji był transparentny, efektywny i sprawiedliwy.

Zrezygnowano m.in. z „oceny strategicznej” projektów, ze względu na jej podatność na wpływy polityczne. To eksperci mają ponosić pełną odpowiedzialność zaocenę wniosków, już tylko według kryteriów merytorycznych. Zamiast wyliczania średniej z ich ocen, decydować będzie mediana – wartość mniej podatna na wpływ skrajnych ocen.

Otwarte konkursy do instytucji kultury

Na stronie ministerstwa znajdziemy ogłoszenia o trwających konkursach na stanowisko dyrektora wybranych instytucji kultury. 

W 2024 roku ogłoszono nabór na stanowisko dyrektora kilku instytucji kultury, m.in.: Polskiej Opery Królewskiej, Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego, Centrum Rozwoju Przemysłów Kreatywnych, Narodowego Starego Teatru w Krakowie.

W 2025 roku ogłoszono konkursy np. na dyrektora Narodowego Instytutu Muzyki i Tańca, Muzeum Techniki w Warszawie, Wytwórni Filmów Dokumentalnych i Fabularnych, Polskiego Wydawnictwa Muzycznego i Muzeum Narodowego w Lublinie.

Instytucje kultury obsadzane bez konkursów

Na początku marca 2024 roku na stanowisko dyrektora Narodowego Centrum Kultury został powołany Robert Piaskowski. Nie został przeprowadzony konkurs w tej sprawie. W grudniu 2025 roku wciąż sprawuje on to stanowisko. 

W artykule opublikowanym w połowie marca 2024 roku przez Gazetę Wyborczą mogliśmy przeczytać, że wkrótce będzie ogłoszona bez konkursu nowa dyrekcja Instytutu Adama Mickiewicza. Stało się tak w kwietniu 2024 roku – powołana wtedy na stanowisko dyrektora dr Olga Wysocka w grudniu 2025 roku wciąż sprawuje tę funkcję. 

Wyborcza wspomniała też o inicjatywie połączenia ze sobą Instytutu Książki z utworzonym za rządów PiS w 2019 roku Instytutem Literatury. Faktycznie taki zamiar został ogłoszony w styczniu 2024 roku. Pełnomocnikiem wyznaczonym do tego zadania został Grzegorz Jankowicz. W kwietniu 2024 roku minister powołał go na dyrektora Instytutu Książki. W grudniu 2025 roku Jankowicz ciągle jest dyrektorem Instytutu. 

Dziennikarz „Gazety Wyborczej” Wojciech Szot ocenił, że te działania jako sprzeczne z programem Koalicji Obywatelskiej.

Przedłużenie kadencji bez konkursu i konkursy zamknięte 

W innym artykule Wyborczej dziennikarz Witold Mrozek pisał, że krytykę wywołują także konkursy zamknięte w których można startować tylko na zaproszenie. W ten sposób w lutym 2025 roku funkcję dyrektora Teatru Narodowego powierzono Janowi Klacie. Jego kadencja rozpoczęła się we wrześniu 2025 roku. W grudniu 2025 roku jest on wciąż dyrektorem. Wcześniej, w październiku 2024 roku, w konkursiem zamkniętym dyrektorem Instytutu Teatralnego została Justyna Czarnota-Misztal. Na tym stanowisku jest ciągle w grudniu 2025 roku.

Dodatkowo warto wspomnieć, że bez konkursu we wrześniu 2024 roku przedłużono kadencję dyrektorowi Biblioteki Narodowej. Tomasz Makowski jest na tym stanowisku już od 2007 roku i ma pozostać do jesieni 2027 roku. W grudniu 2025 roku ciągle jest dyrektorem. Dopiero po upływie trzyletniej kadencji ma zostać rozpisany konkurs na jego następcę. Powołanie Makowskiego na kolejne lata negatywnie oceniły związki zawodowe – wskazywano, że nowa władza obiecała transparentne konkursy.

Kilka wątpliwości i jedna zmiana na plus

W konkursach na dofinansowania z MKiDN środki są przeznaczane nie tylko na cele i organizacje związane ideowo z obecną władzą. Taki stan utrwalają zmiany w zasadach przyznawania środków z ministerialnych programów. W wielu instytucjach kultury przeprowadza się otwarte konkursy na stanowiska dyrektorskie. Wiele z podjętych działań wpisuje się w założenia obietnicy 100 konkretów.

Jednak nie wszystkie. Nie brakuje spraw, w których pojawiają się zarzuty o to, że podjęto decyzję polityczną przy odwoływaniu dyrektorów. Wątpliwości wzbudziły też zasady przedłużenia kadencji dyrektorowi Biblioteki Narodowej.

Na tej podstawie obietnicę uznajemy za częściową zrealizowaną.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam