Czym jest konwencja stambulska?

Konwencja o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (tzw. konwencja stambulska) została podpisana przez Polskę 18 grudnia 2012 roku, a ratyfikowana w kwietniu 2015 roku.

To międzynarodowy dokument, zobowiązujący państwa, które go ratyfikowały, do zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Konwencja zawiera zestaw prawnie wiążących standardów, które mają na celu zapobieganie przemocy, pomoc ofiarom i zapewnienie, by sprawcy stanęli przed obliczem wymiaru sprawiedliwości.

Konwencja zobowiązuje państwa do tworzenia przepisów i podejmowania innych środków, które są konieczne do ochrony przed przemocą w sferze publicznej i prywatnej (art. 4 ust. 1). Do tych przepisów zalicza się m.in. zasada równości kobiet i mężczyzn (art. 4 ust. 2). W Polsce zapisaną ją w art. 33 Konstytucji.

Wniosek do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie konwencji

W 2020 roku Mateusz Morawiecki złożył do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o zbadanie zgodności konwencji stambulskiej z Konstytucją RP. Zdaniem ówczesnego premiera może mieć ona „ideologiczne podłoże” i niewłaściwie definiować źródła przemocy.

Na łamach Rzeczpospolitej opublikowano sondaż, w którym na pytanie, czy Polska powinna wycofać się z konwencji stambulskiej, jedynie 15 proc. odpowiedziało twierdząco. W 2020 roku w wielu polskich miastach doszło do protestów przeciwko wypowiedzeniu dokumentu.

Tusk cofnął wniosek złożony do TK przez Morawieckiego

Nowy rząd, na którego czele stoi Donald Tusk, zdecydował o wycofaniu wniosku premiera Morawieckiego z Trybunału Konstytucyjnego. Obecny prezes Rady Ministrów podkreślił, że ochrona kobiet i dzieci przed przemocą to temat ponad podziałami politycznymi.

„Ochrona kobiet i dzieci przed przemocą to jest coś, co nigdy nie powinno być przedmiotem kłótni politycznej, tylko wspólnej troski, aby to jak najskuteczniej implementować” – powiedział premier.

Wycofanie wniosku z Trybunału Konstytucyjnego oznacza, że konwencja stambulska nadal obowiązuje w Polsce, a obecny rząd ją akceptuje.

Raport z wdrażania konwencji

Premier, wycofując z Trybunału Konstytucyjnego wniosek o zbadanie konwencji stambulskiej, wykonał symboliczny krok potwierdzający, że respektuje jej założenia. 

20 października 2025 roku Polska przesłała do Rady Europy raport z wdrażania konwencji stambulskiej. Jako realizację jej postanowień wskazano powołanie Katarzyny Kotuli na stanowisko Minister ds. równości. Zaznaczono co prawda, że w lipcu 2025 roku została ona odwołana ze składu Rady Ministrów – stała się jednak sekretarzem stanu w kancelarii premiera (s. 3-4).

Z konkretnych działań, które wykonała minister, poza różnymi rozmowami i konsultacjami, wspomniano, że rozpoczęła pracę nad uchwałą, która do Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022–2030 wpisywałaby gwarancję finansowania opisanych tam działań. Rada Ministrów takiej uchwały jednak nie podjęła, choć planowano to zrobić w II kwartale 2025 roku. Sam Krajowy Plan uchwalono jeszcze w okresie rządów Zjednoczonej Prawicy. Wspomniano też ogólnie o innych pracach legislacyjnych Katarzyny Kotuli, zaznaczając, że ma czas do czerwca 2027 roku i że są one w fazie początkowej (s. 6).

Raport wspomina również o innym dokumencie – Rządowym Programie Przeciwdziałania Przemocy Domowej na lata 2024-2030 (s. 5). Ten również przyjął jeszcze poprzedni rząd. W czerwcu 2024 rok Katarzyna Kotula została koordynatorem tego programu (s. 7).

W raporcie wymieniono również różne zmiany w prawie (s. 12), m.in. przyjętą w marcu 2023 roku nowelizację ustawy o przemocy domowej i wydany do niej w sierpniu 2023 roku akt wykonawczy. To znów nie były działania obecnego rządu.

Nowa definicja gwałtu

Trudno więc wskazać na tej podstawie choćby jedno skuteczne działanie obecnego rządu lub Koalicji Obywatelskiej, które można uznać za realizację polityki antyprzemocowej. Opisy nieokreślonych prac legislacyjnych, które mają być na początkowym etapie, mogą jednak spełniać definicję przystąpienia rozumianego jako rozpoczęcie prac nad czymś. Pytanie tylko, czy tego właśnie oczekiwali wyborcy KO.

Z drugiej strony za przystąpienie do realizacji tej obietnicy można też uznać złożenie przez posłanki Koalicji Obywatelskiej i Lewicy projektu zmian w Kodeksie karnym, wprowadzającego nową definicję gwałtu. Zakłada on brak dobrowolnej i świadomej zgody kobiety za wystarczającą przesłankę do uznania czynu za gwałt.

Propozycja ta została w czerwcu przyjęta przez Sejm, a sierpniu podpisał ją Prezydent. Nowa definicja gwałtu zaczęła obowiązywać od lutego 2025 roku.

Dlatego ostatecznie tę obietnicę uznajemy za zrealizowaną.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam