Zrozumienie i zaspokojenie potrzeb nauczycieli i uczniów w walce z dezinformacją

Fot. Papercut

Czas czytania: około min.

Jakie są potrzeby nauczycieli i uczniów w walce z dezinformacją? Sprawdzamy

30.12.2022 godz. 14:47

Przedstawiamy raport z badania „Zrozumienie i zaspokojenie potrzeb nauczycieli i uczniów w walce z dezinformacją”, które zrealizowaliśmy wraz z Purpose Climate Lab. Zapytaliśmy nauczycieli i uczniów szkół średnich o to, jak rozumieją dezinformację oraz jakiego wsparcia oczekują, by skuteczniej sobie radzić z tym problemem.

Nauczyciele i nauczycielki deklarują, że zarówno ich uczniowie i uczennice, jak i oni sami muszą się uczyć, w jaki sposób korzystać ze źródeł dostępnych w Internecie, by nie paść ofiarą dezinformacji – czytamy w podsumowaniu raportu na s 29. Potrzebują oni wsparcia udzielanego w wielu formach – od szkoleń aż po scenariusze zajęć i konkretne narzędzia pracy. Dzięki wnioskom z raportu będziemy mogli jeszcze lepiej dopasować materiały dydaktyczne, które przygotowujemy w ramach Akademii Fact-checkingu, do potrzeb i realnych możliwości nauczycieli, a także do zainteresowań uczniów.

Dwie perspektywy na dezinformację: nauczycielska i uczniowska

W raporcie autorstwa Katarzyny Dębskiej znajdują się wnioski z pogłębionych wywiadów przeprowadzonych z nauczycielami różnych przedmiotów oraz z uczniami szkół średnich, jak również z ankiety skierowanej do nauczycieli.

Celem badania było poznanie potrzeb i doświadczeń nauczycieli szkół średnich w zakresie edukacji o dezinformacji oraz przeciwdziałania temu zjawisku i zwalczaniu go.

Część pierwsza raportu dotyczy punktu widzenia nauczycieli, a w szczególności:

  1.  postrzegania dezinformacji przez nauczycieli,
  2.  tematu dezinformacji w pracy dydaktycznej nauczycieli,
  3.  barier i wyzwań we wprowadzaniu edukacji o dezinformacji do szkół średnich,
  4.  oczekiwań w kwestii wsparcia nauczycieli w edukacji na temat dezinformacji,
  5.  rekomendacji w zakresie przyszłych materiałów edukacyjnych o dezinformacji dla nauczycieli.

Z kolei w części drugiej raportu można przeczytać o perspektywie młodzieży. Omówione zostały kwestie takie jak:

  1.  korzystanie przez uczniów i uczennice szkół średnich z mediów społecznościowych,
  2.  korzystanie przez uczniów i uczennice szkół średnich z mediów tradycyjnych,
  3.  źródła informacji, z których uczniowie i uczennice korzystają,
  4.  sposoby weryfikacji informacji znajdowanych w mediach w mediach,
  5.  preferencje uczniów i uczennic w zakresie dostępu do materiałów edukacyjnych o dezinformacji.

Nauczyciele wiedzą, czym jest dezinformacja i chcą się kształcić

Z raportu wynika, że nauczyciele i nauczycielki znają pojęcie dezinformacji i w większości definiują je jako celowe rozprzestrzenianie fałszywych informacji. Dezinformacja w opinii badanych nie musi oznaczać upowszechniania wyłącznie nieprawdziwych informacji, ale może polegać także na istotnej zmianie akcentów przez autorów i autorki publikacji.

Osoby uczestniczące w badaniu wyraziły chęć rozmawiania z uczniami na temat dezinformacji. Nauczyciele zauważali, że uczniowi sami wychodzili z inicjatywą dyskusji – przykładowo w związku z wojną w Ukrainie.

Większość badanych deklarowała, że chce rozwijać swoje umiejętności i wiedzę w zakresie walki z dezinformacją i weryfikacji informacji. Nauczyciele byli gotowi brać udział w szkoleniach związanych z tym tematem.

Rozmawiać o dezinformacji w szkole? Szereg przeszkód

Bariery i wyzwania utrudniające wprowadzanie do szkół elementów krytycznego myślenia i edukowaniu o dezinformacji to zdaniem nauczycieli zbyt przeładowana podstawa programowa oraz brak wsparcia i inicjatywy ze strony szkoły w kwestii prowadzenia zajęć dotyczących dezinformacji. Nauczyciele wyrażali też obawę przed negatywnymi reakcjami ze strony rodziców i władz.

Nauczyciele opisywali podstawę programową jako zbyt obszerną i pełną treści, które nie są niezbędne dla edukacji uczniów. Z tego też miałby wynikać brak swobody w kształtowaniu swoich zajęć i włączaniu do nich nowych elementów. Tymczasem nauczyciele specjalizujący się w tematyce edukacji medialnej podkreślali, że podstawy programowej nie należy mylić z podręcznikiem, dlatego z pewnych treści można zrezygnować bez szkody dla jakości nauczania. Tworzy to przestrzeń na podejmowanie na lekcjach tematu dezinformacji. W opinii badanych obecny klimat polityczny w Polsce sprawiał, że mieli oni wątpliwości co do możliwości organizowania zajęć dla grup uczniowskich i nauczycielskich w zakresie dezinformacji. Badani nauczyciele wątpili, czy byłoby to w interesie rządzących.

Trzy sposoby na walkę z dezinformacją w szkole

Edukacja medialna może być wprowadzana do szkół na kilka sposobów. Pierwszym z nich byłaby obecność w zespole nauczycieli jednej osoby, która specjalizowałaby się, jeśli chodzi o dezinformację. Duże poparcie dla takiego rozwiązania może wynikać z niskiej samooceny nauczycieli w zakresie rozpoznawania dezinformacji. W raporcie opisane zostały także dwa inne sposoby – zdobywanie wiedzy i umiejętności przez całe grono pedagogiczne oraz wyłonienie w szkole grupy nauczycieli-liderów odpowiedzialnych za edukację na rzecz przeciwdziałania dezinformacji.

Zakres możliwych odpowiedzi na wyzwania związane z dezinformacją jest szeroki. Nauczyciele z jednej strony wskazywali na potrzebę przeprowadzenia zmian systemowych (zmiana relacji między szkołą a władzami oświatowymi, zwiększenie autonomii nauczycieli i nauczycielek, poprawa warunków pracy nauczycieli i nauczycielek, ograniczenie zakresu podstawy programowej). Z drugiej strony badani wyrażali przekonanie o możliwości wprowadzania zmian za pomocą niewielkich przedsięwzięć, takich jak korzystanie z konkretnych narzędzi podczas lekcji czy uczestniczenie w szkoleniach. Nauczyciele wyrazili także chęć korzystania z przygotowanych przez specjalistów scenariuszy zajęć na temat dezinformacji.

Akademia Fact-checkingu

Wykorzystując wieloletnie doświadczenie w fact-checkingu, analitycy Demagoga prowadzą warsztaty i szkolenia, w trakcie których wyjaśniają, w jaki sposób wyszukiwać i weryfikować informacje, oceniać wiarygodność źródeł, korzystać z użytecznych narzędzi online oraz jak walczyć z fake newsami.

Dzięki zawartej w raporcie diagnozie tego, w jakiej kondycji jest polska szkoła i jakie są możliwości nauczania w niej krytycznego myślenia, będziemy mogli jeszcze skuteczniej pracować z nauczycielami i uczniami.

Materiały edukacyjne, które przygotowaliśmy, można znaleźć na platformie edukacyjnej Demagoga w zakładkach „Kursy online”, „Wiedza” i „Webinary”.

 

*Jeśli znajdziesz błąd, zaznacz go i wciśnij Ctrl + Enter

Podobał Ci się artykuł? Pomóż nam dzielić się prawdą!

Możesz śmiało rozpowszechniać ten artykuł na swojej stronie internetowej. Pamiętaj o podaniu źródła. Sprawdź jak możesz udostępniać.

Wpłać darowiznę i działaj z nami!

20 zł
Imię*
Nazwisko*
Adres e-mail*
Ulica dom/lokal
Kod pocztowy
Miasto

lub