Coraz mniej uczniów chodzi na religię

Z ostatniego podsumowania Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego wynika, że w roku szkolnym 2023/2024 78,6 proc. uczniów uczęszczało na lekcje religii. Największy odsetek (96 proc.) stwierdzono w diecezji przemyskiej, a najmniejszy (58,3 proc.) w warszawskiej (s. 46).

W porównaniu z rokiem szkolnym 2018/2019 w skali kraju nastąpił więc spadek osób uczestniczących na lekcji religii z poziomu 88 proc. W samej diecezji warszawskiej na religię chodziło wtedy 74,8 proc. uczniów (s. 46).

Jak już w 2021 roku zwracał uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich, wobec spadku liczby chętnych na katechezę zdarza się, że duża część klasy w ciągu dnia musi przeczekać jedną lekcję poza salą. Dlatego podkreślał, że szkoły mogą umieszać te lekcje na początku lub na końcu planu.

Wiceminister zapowiada zmiany

2 stycznia 2024 roku wiceminister edukacji Katarzyna Lubnauer na antenie Radia ZET potwierdziła, że chciałaby, aby od 1 września 2024 roku w szkołach organizowano tylko jedną lekcję religii przed lekcjami lub po lekcjach.

Na pytanie o społeczne konsultacje w sprawie tej zmiany odpowiedziała, że ma ona dostatecznie duże poparcie społeczne wynikające z sondażu.

Opublikowany kilka dni wcześniej sondaż Instytutu Badań Pollster na zlecenie „Super Expressu” wykazał, że ponad połowa Polaków opowiada się za organizacją lekcji religii poza szkołami. Z kolei z przeprowadzonego pod koniec lutego badania firmy Research Partner wynika, że za usunięciem religii z programu nauczania jest 35,7 proc. badanych.

Katecheci przeciw zapowiedziom MEN

Zapowiadanym zmianom w połowie marca 2024 roku sprzeciwili się katecheci w liście otwartym do MEN. Zwrócili uwagę na trzy problemy:

• taka organizacja lekcji spowoduje, że katecheci będą mieli dużo zajęć na początku i na końcu dnia oraz duże „okienko” pomiędzy zajęciami,
• uczniowie będą częściej rezygnować z lekcji religii,
• dla dyrektorów szkół, w których jest wiele klas, organizacja zajęć jednego przedmiotu na końcu lub na początku dnia będzie wyzwaniem.

„Głębokie zaniepokojenie” w tej sprawie wyraził także polski episkopat. Komisja Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski w swoim oświadczeniu podkreśliła, że wszelkie zmiany w sprawie nauczania religii powinny być konsultowane z władzami Kościoła.

Przepisy weszły w życie z początkiem roku szkolnego

Zgodnie z zapowiedziami 17 stycznia 2025 ministra edukacji Barbara Nowacka podpisała nowelizację rozporządzenia w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach.

Przyjęte przepisy wprowadziły m.in. obowiązek umieszczania lekcji religii i etyki przed obowiązkowymi zajęciami edukacyjnymi lub bezpośrednio po nich. Od tej zasady można odstąpić, jeśli w zajęciach z religii uczestniczą wszyscy uczniowie danej klasy (par. 1 pkt 4). W rozporządzeniu przewidziano również ograniczenie wymiaru lekcji religii z dwóch do jednej w tygodniu (par. 1 pkt 3).

Znowelizowane rozporządzenie weszło w życie 1 września 2025 roku (par. 2).

Zmiany próbował zatrzymać Trybunał Konstytucyjny

Obowiązek organizacji lekcji religii na początku lub na końcu zajęć przyjęto w formie rozporządzenia – aktu, którego nie może zawetować prezydent, ani odrzucić Sejm. Może je ewentualnie uznać za niezgodne z innymi przepisami Trybunał Konstytucyjny (TK). 

Tak też stało się w tym przypadku. 3 lipca 2025 roku Trybunał stwierdził, że całe rozporządzenie jest niezgodne z zapisami Konstytucji RP oraz ustawy o systemie oświaty. 

Sędziowie uznali jednogłośnie, że wydając rozporządzenie, ministra edukacji wbrew przepisom nie działała w porozumieniu z przedstawicielami kościołów i innych związków wyznaniowych, a co za tym idzie, nie działała w granicach i na podstawie prawa.

Brak porozumienia z Kościołem

W trakcie prac nad tymi przepisami rzeczywiście nie doszło do porozumienia Kościoła Katolickiego i przedstawicieli rządu. Pod koniec listopada 2024 roku członkowie strony kościelnej Podkomisji ds. religii w szkole poinformowali o tym w swoim komunikacie.

Kościół powołał się w nim na wspomniany już zapis ustawy o systemie oświaty, który dotyczy działania w porozumieniu z kościołami i związkami wyznaniowymi (art. 12 ust. 2), oraz wcześniejsze orzeczenie TK o niekonstytucyjności nowelizacji rozporządzenia, które wyłączało ocenę z religii z obliczania średniej ocen. 

Równocześnie przedstawiciele Kościoła zaproponowali stopniową redukcję wymiaru nauczania religii w szkołach średnich oraz wprowadzenie obowiązku uczęszczania na religię lub etykę „ze względu na potrzebę aksjologicznej formacji uczniów”.

Mimo orzeczenia TK przepisy są stosowane

Rząd nie opublikował jednak żadnego z orzeczeń TK w sprawie organizacji lekcji religii. W przyjętej przez radę ministrów uchwale dotyczącej „kryzysu konstytucyjnego” uznano bowiem, że „ogłaszanie w dziennikach urzędowych rozstrzygnięć Trybunału Konstytucyjnego mogłoby doprowadzić do utrwalenia stanu kryzysu praworządności” (par. 1 ust. 5). 

W związku z tym ministra Nowacka zapowiedziała, że orzeczenia TK w żaden sposób nie wpłyną na sposób działania szkół, a rozporządzenia będą obowiązywać. Tymczasem Kościół Katolicki zapowiedział, że jeśli MEN podtrzyma wytyczne w sprawie religii, podjęte zostaną kroki prawne.

W styczniu 2025 roku MEN wydało rozporządzenie ustanawiające obowiązek organizacji lekcji religii na pierwszej lub ostatniej lekcji. Pomimo dyskusji toczących się wokół orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego od września 2025 roku omawiane przepisy są stosowane w szkołach. Dlatego w tym wypadku obietnicę oceniamy jako zrealizowaną z opóźnieniem.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam