Krajowa Rada Sądownictwa do wymiany

W 2017 roku za rządów Prawa i Sprawiedliwości przyjęto nowelizację ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Wówczas dodano do niej art. 9a, który rozszerzył uprawnienia Sejmu dotyczące wyboru członków KRS. Od tego momentu 15 spośród 25 członków zaczął wybierać Sejm. Tym samym sędziowie zostali pozbawieni możliwości wyboru swoich przedstawicieli do rady. Więcej na ten temat dowiesz się z innej analizy.

Na problemy z obecnym kształtem KRS wskazywał m.in. polski Sąd Najwyższy oraz Trybunał Sprawiedliwości UE (1, 2, 3, 4). Krytyczne stanowisko przedstawił też Europejski Trybunał Praw Człowieka. Reforma wymiaru sprawiedliwości, a w tym KRS, była jednym z kamieni milowych na drodze do wypłacenia Polsce środków z Krajowego Planu Odbudowy.

Ustawa o KRS w Trybunale Konstytucyjnym

12 stycznia 2024 roku Minister Sprawiedliwości wysłał do Rządowego Centrum Legislacji projekt nowelizacji ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa.

12 kwietnia 2024 roku głosami koalicji rządzącej ustawę przyjął Sejm. Prezydent Andrzej Duda przed podpisem skierował ją jednak do rozpatrzenia przez Trybunał Konstytucyjny. Wniosek prezydenta był rozpatrywany przez TK 5 czerwca i 20 listopada 2025 roku. Ostatecznie orzekł on, że nowelizacja ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, którą Sejm uchwalił w 2024 roku, jest niezgodna z Konstytucją.

Dlaczego Andrzej Duda nie podpisał nowelizacji ustawy o KRS?

Prezydent Andrzej Duda podważył konstytucyjność nowej ustawy w kilku aspektach. Prezydent zakwestionował zgodność z Konstytucją odebrania prawa do kandydowania w wyborach do Krajowej Rady Sądownictwa sędziom, którzy objęli stanowisko po nowelizacji ustawy o KRS z grudnia 2017 (art. 2 ust. 2) oraz zgłosił zastrzeżenia do zgodności proponowanych rozwiązań z zasadą z niezawisłości sędziowskiej i równoważenia się władz. 

Andrzej Duda wyraził także wątpliwości dotyczące zgodności z Konstytucją samej procedury uchwalenia ustawy, ponieważ w głosowaniu nie mogli wziąć udziału posłowie Mariusz Kamiński i Maciej Wąsik. 

Chociaż Trybunał Konstytucyjny uznał, tak samo jak Andrzej Duda, że przepisy nowelizacji ustawy o KRS z 2024 roku naruszają zapisy ustawy zasadniczej, to wyrok w tej sprawie nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Dzieje się tak ze wszystkimi wyrokami TK odkąd 6 marca 2024 roku w Sejmie przyjęto uchwałę podważającą legalność Trybunału.

Nowy projekt nowelizacji ustawy o KRS

Na początku listopada 2025 roku minister sprawiedliwości Waldemar Żurek przedstawił nowy projekt nowelizacji o Krajowej Radzie Sądownictwa. – Ta ustawa to nie tylko techniczna korekta przepisów – to fundamentalna zmiana funkcjonowania Krajowej Rady Sądownictwa. Przywracamy niezależność KRS, odbieramy wpływ politykom i oddajemy głos środowisku sędziowskiemu – wymieniał minister Żurek.

Zgodnie z projektem, członkowie Krajowej Rady Sądownictwa będą wybierani przez sędziów, w wyborach bezpośrednich i w głosowaniu tajnym (art. 11f ust. 1). Kandydatów na członków KRS również będą wskazywać sędziowie (art. 11j ust. 1). Wybory będzie zarządzała i przeprowadzała Państwowa Komisja Wyborcza (art. 11h).

Przy KRS ma działać Rada Społeczna, która ma być organem doradczym, szczególnie w sprawach dotyczących rozpatrywania i oceny kandydatów na sędziów i asesorów. W jej skład ma wchodzić 10 członków, wśród których mają być przedstawiciele Naczelnej Rady Adwokackiej, Rzecznika Praw Obywatelskich, czy Krajowej Rady Komorniczej.

Na razie jednak mamy w tej sprawie tylko projekt ustawy.

O co chodzi z sędziami „dublerami”?

Obecne w konkrecie 25. pojęcie sędziów „dublerów” pojawia się w niektórych mediach i w ustach polityków w kontekście Trybunału Konstytucyjnego. Chodzi o spór o skład TK zapoczątkowany w 2015 roku wyborem pięciu sędziów przez odchodzącą sejmową większość PO-PSL.

Według orzeczenia TK z grudnia 2015 roku dwóch z pięciu sędziów Sejm wyłonił nieprawidłowo. Jednak na ich miejsce nowa większość sejmowa (Zjednoczonej Prawicy) powołała nie dwóch, lecz pięciu sędziów. Dlatego trzech z nich zaczęto nazywać „dublerami”.Więcej o tej sprawie przeczytasz w jednej z naszych analiz.

W marcu wiceprezes Trybunału Konstytucyjnego Bartłomiej Sochański poinformował, że sędziowie uznawani za dublerów przestali rozpatrywać skargi konstytucyjne. – Dwóch z naszych kolegów, którzy w orzecznictwie sądów europejskich uchodzą za „nieprawidłowo wybranych sędziów”, wstrzymuje się z pracami przy skargach konstytucyjnych, żeby nie narażać nas później na ewentualne wyroki europejskich trybunałów dotyczące praw i wolności obywatelskich. Zatem mamy do dyspozycji mniejszy skład sędziowski – powiedział Sochański, cytowany przez „Gazetę Wyborczą”.

Problem z sędziami-dublerami miały rozwiązać nowe przepisy dotyczące Trybunału Konstytucyjnego, które zostały przyjęte przez Sejm. Jednak później zostały one zablokowane przez sam TK.

Rząd chce także zmian w Trybunale Konstytucyjnym

Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiło w marcu 2024 roku „pakiet rozwiązań uzdrawiających Trybunał Konstytucyjny”, na który składały się projekt uchwały sejmowej, społeczny projekt ustawy o Trybunale Konstytucyjnym i projekt ustawy ją wprowadzającej, a także propozycje zmian w Konstytucji. 

6 marca Sejm przyjął uchwałę w tej sprawie. 

W uchwale możemy przeczytać, że liczne zmiany TK uniemożliwiły funkcjonowanie tej instytucji zgodnie z konstytucją, w związku z czym obecny stan prawny wymaga ponownego stworzenia Trybunału.

Pod koniec uchwały znajdujemy apel o rezygnację sędziów TK ze swoich stanowisk i przyłączenie się „do demokratycznych przemian”. 

Ustawy o Trybunale Konstytucyjnym w TK

Zarówno projekt ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, jak i projekt ustawy określający zasady wprowadzenia ustawy o TK zostały przyjęte w lipcu 2024 roku przez Sejm i zostały skierowane do Prezydenta. 

Prezydent Andrzej Duda, podobnie jak w przypadku nowelizacji ustawy o KRS, skierował jednak obie ustawy do rozpatrzenia przez Trybunał Konstytucyjny. 

Głównym przedmiotem wniosku prezydenta były zarzuty dotyczące niezgodności z Konstytucją przepisów tej ustawy, które podważają status niektórych sędziów Trybunału oraz stwierdzają nieważność i brak skutków prawnych orzeczeń Trybunału, gdy ten, według twórców nowej ustawy, orzekał w nieuprawnionym składzie. Według Prezydenta Dudy konsekwencją przyjęcia tej ustawy byłoby uznanie za nieważne około 100 wyroków Trybunału, których znaczna część dotyczy ochrony praw i wolności człowieka.

KRS i TK działają według starych zasad

Ustawy regulujące działanie Krajowej Rady Sądownictwa oraz Trybunału Konstytucyjnego zostały odrzucone przez Trybunał Konstytucyjny. Na temat tej drugiej ustawy TK wydał orzeczenie w lipcu 2025 roku uznając, że nowe przepisy są niezgodne z Konstytucją RP.

Obecnie zarówno KRS, jak i TK, działają według starych zasad. W Trybunale Konstytucyjnym jest obecnie 10 sędziów na 15 stanowisk (art. 194). Wkrótce skończy się kadencja Michała Warcińskiego – wygaśnie 20 grudnia 2025. Wicemarszałek Sejmu Piotr Zgorzelski przekazał w październiku, że jeszcze w 2025 roku rozpocznie się proces wybierania sędziów TK.

Na początku grudnia marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty poinformował, że w styczniu planowane jest głosowanie nad  dwiema kandydaturami sędziów TK. Jednocześnie Czarzasty nie poinformował jakie decyzje w sprawie ewentualnego powołania nowych członków TK podjęła koalicja.

Od grudnia 2024 roku koalicja rządząca konsekwentnie odrzuca w Sejmie wnioski posłów Prawa i Sprawiedliwości o powołanie dwóch nowych sędziów do TK: Marka Asta i Artura Kotowskiego (1, 2, 3, 4, 5, 6). Trybunał Konstytucyjny i prezydent z kolei konsekwentnie odrzucali propozycje zmian w TK i KRS. Realizacja tej obietnicy pozostaje więc zamrożona.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam