Biała Księga miała być w ciągu miesiąca

Tuż po wyborach parlamentarnych 2023 roku Andrzej Domański z Koalicji Obywatelskiej zapowiadał, że „nie później niż w miesiąc po powołaniu rządu” zostanie opublikowana obiecana w 100 konkretach Biała Księga stanu finansów publicznych. 

Domański mówił, że Biała Księga finansów państwa będzie zawierała dwa główne elementy. Pierwszym będzie szczegółowy opis stanu finansów publicznych, a drugim elementem będzie analiza przejawów niegospodarności ze strony PiS.

Ewidencja przejawów niegospodarności ze strony PiS, według Domańskiego, ma zawierać informacje o konkretnych wydatkach, które były nieuzasadnione, niepotrzebne lub nieefektywne. – Będziemy też wskazywać, gdzie były poukrywane pieniądze, które mogłyby zostać wykorzystane do poprawy sytuacji finansów publicznych – dodał.

Biała księga opublikowana, ale z opóźnieniem

29 kwietnia 2024 roku rząd ogłosił publikację Białej Księgi finansów publicznych, dokumentu analizującego kluczowe problemy polityki fiskalnej i zarządzania finansami państwa w latach 2016–2023.

W Białej Księdze wskazano główne wyzwania w obszarze finansów publicznych:

• brak przejrzystości i jawności w zarządzaniu finansami publicznymi,
• trwałe podniesienie wydatków państwa,
• zwiększenie obciążeń podatkowo-składkowych o 2,6 p.p. w relacji do PKB oraz wprowadzenie 22 nowych podatków,
• upolitycznienie finansowania samorządów,
• wzrost deficytów i długu publicznego.

Biała Księga zawiera również rekomendacje na przyszłość. Wymieniono konieczność przywrócenia przejrzystości w finansach publicznych, uporządkowania wydatków państwa oraz wprowadzenia odpowiedzialnego podejścia do zarządzania długiem publicznym. 

Autorzy zaznaczyli, że ze względu na skalę problemów w finansach publicznych, ich naprawa będzie wymagać czasu oraz przebiegać stopniowo.

Co z „winnymi przestępstw urzędniczych”?

W Białej Księdze brakuje zapowiedzianej przez Andrzeja Domańskiego drugiej części – analizy „przejawów niegospodarności ze strony PiS”. Słowo „niegospodarność” w dokumencie liczącym 138 stron pojawiło się dwa razy. Raz w kontekście opisanych tam wydatków poza budżetem (s. 24) i raz w kontekście ogólnym, dotyczącym pokrywania strat Skarbu Państwa (s. 76).

Nie znajdziemy w Białej Księdze informacji o konkretnych wydatkach, które były nieuzasadnione, niepotrzebne lub nieefektywne. Z tych trzech słów pojawia się tam tylko to ostatnie, znów w dość ogólnym kontekście finansowania zadań skarbowymi papierami wartościowymi (SPW). Jak czytamy, wydatkowanie SPW trudno kontrolować, przez co takie środki „mogą być nieefektywnie wydatkowane” (s. 95).

Dług pozabudżetowy. Czy zostanie zmniejszony?

W odniesieniu do krytyki wydatków pozabudżetowych warto dodać, że według aktualnej strategii zarządzania długiem sektora finansów publicznych do 2028 roku ma się utrzymać duża różnica między długiem sektora instytucji rządowych i samorządowych (EDP) a państwowym długiem publicznym (PDP). EDP, w odróżnieniu od PDP, zawiera w sobie wydatki pozabudżetowe. Oznacza to, że w kolejnych latach dług pozabudżetowy wciąż ma być wysoki.

Od stycznia do sierpnia 2025 roku w pozostającym poza głównym budżetem Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 wydano blisko 49 mld zł (s. 7). W przypadku Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych było to prawie 15 mld zł (s. 5).

Księga została opublikowana, choć w późniejszym terminie niż obiecano. Ostatecznie jednak nie wskazano osób „winnych przestępstw urzędniczych” o których mowa w 100 konkretach. Nie wiadomo nic o osobach pociągniętych do odpowiedzialności za stan finansów publicznych. Obietnicę oceniamy jako częściowo zrealizowaną

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam