Czym jest pułapka rentowa?

Osoby z niepełnosprawnością mogą liczyć na wsparcie państwa w postaci renty socjalnej lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Pierwsza przysługuje osobom, które stały się niezdolne do pracy przed pełnoletnością (art. 4 ustawy o rencie socjalnej), a druga – po osiągnięciu pełnoletności (art. 57 ustawy o emeryturach i rentach).

Zgodnie z art. 104 ust. 7 i 8 ustawy o emeryturach i rentach obydwie renty można utracić częściowo, jeśli osiąga się przychód większy niż 70 proc. przeciętnego wynagrodzenia z ostatniego kwartału (obecnie 6 124,10 zł). Można je też utracić całkowicie, gdy zarabia się 130 proc. tej kwoty (obecnie 11 373,30 zł).

Sytuacja, w której osoba z niepełnosprawnością częściowo lub całkowicie traci rentę z powodu podjęcia pracy, nazywa się właśnie pułapką rentową. Petycję w sprawie jej zniesienia 7 grudnia 2023 roku złożyło Stowarzyszenie Polski Instytut Spraw Niepełnosprawnych.

Czy pułapka rentowa całkowicie zniknie?

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) pamięta o pułapce rentowej. 31 stycznia 2024 roku wspomniał o niej na konferencji wiceminister Łukasz Krasoń. Wymienił ją jako jedną z barier dla osób z niepełnosprawnością, które chciałyby podjąć pracę.

Z kolei w marcu do ministerstwa wpłynęła interpelacja posła PiS Daniela Milewskiego z pytaniem o realizację obietnicy likwidacji pułapki. Z odpowiedzi wiceministra Krasonia wynika jednak, że jego resort nie prowadzi w tym kierunku prac koncepcyjnych ani legislacyjnych. Zwrócił uwagę, że obecnie progi dochodowe, od których zmniejsza się renta, są wysokie, więc „nie stanowią istotnej bariery dla świadczeniobiorców”.

Miesiąc później minister finansów Andrzej Domański mówił jednak na antenie Radia ZET: „Z tego, co wiem, ministerstwo pracy w tej chwili pracuje nad takimi rozwiązaniami”. Dodał, że to ciągle „istotny punkt” dla rządu, który chce „kompleksowo podejść do tego wyzwania” [czas nagrania: 06:30].

Komisja obiecała przypomnieć o sprawie premierowi

W czerwcu wspomnianą na początku petycją w sprawie likwidacji pułapki rentowej zajęła się w czerwcu 2024 roku sejmowa Komisja do Spraw Petycji.

Obecny na posiedzeniu przedstawiciel resortu pracy zwrócił uwagę, że zasada ograniczania wysokości renty przy odpowiednio wysokich dochodach jest uzasadniona – renta to rekompensata dla osób niezdolnych do pracy. Powołał się również na badania sprzed kilku lat (nie sprecyzował jakie), które dowodzą, że to nie pułapka rentowa jest najważniejszym czynnikiem powstrzymującym przed podejmowaniem zatrudnienia (s. 14-15).

Odpowiedź w przygotowaniu

Sprawę w komisji zakończono wnioskiem o skierowanie dezyderatu do premiera (s. 17). To dokument zawierający postulaty komisji (art. 159 Regulaminu Sejmu). Ostatecznie uchwalono go w grudniu 2024 roku.

Przewodnicząca komisji zwróciła się do Donalda Tuska o kompleksową i systemową analizę postulatów przedstawionych w petycji. Poprosiła także o wskazanie danych dotyczących liczby osób, których dotyczy „pułapka rentowa”, a także określenie skutków finansowych jej ewentualnej likwidacji. 

Odpowiedź na pismo komisji nadal jest w przygotowaniu.

Znamy koszty zniesienia „pułapki rentowej”

Już po posiedzeniu komisji, w kwietniu 2025 roku, posłanka Koalicji Obywatelskiej Małgorzata Pępek zwróciła się z interpelacją w tej samej sprawie do MRPiPS. 

Z odpowiedzi na pytania polityczki dowiedzieliśmy się, ile wynoszą szacunkowe koszty zniesienia limitów zawieszania i zmniejszania omawianych rent. Przy założeniu utrzymania się poziomu liczby tych świadczeń z lat 2023-2024 roczny wzrost wydatków po stronie Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Funduszu Solidarnościowego oraz budżetu państwa wyniósłby 155,5 mln zł.

Wiceminister Sebastian Gajewski poinformował posłankę Pępek także o tym, że o projektowanych w tym zakresie zmianach poinformuje ją odrębnym pismem.

Analizy nadal trwają

Także portal niepelnosprawni.pl skierował pytania dotyczące likwidacji pułapki rentowej do wspomnianego resortu. Z odpowiedzi, którą opublikowano w lipcu tego roku, wynika, że zagadnienie to nadal pozostaje przedmiotem analiz.

Wiadomo jednak, że minister finansów wyraził negatywne stanowisko wobec propozycji zniesienia limitów. Wskazał przy tym na konieczność efektywnego wydatkowania środków publicznych oraz ochrony środków dla osób w najtrudniejszej sytuacji.

W listopadzie grupa organizacji działających na rzecz osób z niepełnosprawnością zwróciła się z apelem do Ministerstwa Finansów o zmianę stanowiska w sprawie zniesienia pułapki rentowej. Na razie jednak nie było informacji, aby resort finansów odniósł się do niego.

W  rządowym wykazie prac legislacyjnych nie przedstawiono żadnej zapowiedzi projektu likwidującego pułapkę rentową. Obietnicę oceniamy więc jako niezrealizowaną.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam