Obywatelskie społeczności energetyczne

Lokalne wspólnoty energetyczne to sposób na współpracę przy produkcji energii w ramach małych kooperatyw lub dużych spółdzielni. 

Wspólnoty są tworzone w państwach Unii Europejskiej w ramach projektu „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”. Realizuje się go na mocy dyrektywy w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych oraz dyrektywy w sprawie wspólnych zasad wewnętrznego rynku energii elektrycznej.

W 2019 roku do polskiego porządku prawnego wprowadzono  pojęcie spółdzielni energetycznych, a w 2023 roku przyjęto przepisy regulujące działalność obywatelskich społeczności energetycznych.

Nowelizacja prawa energetycznego

Dodano wtedy do ustawy Prawo Energetyczne  m.in. rozdział 2e „Obywatelskie społeczności energetyczne”, w którym znajdują się przepisy regulujące ich działalność.

Wspomniana nowelizacja została przyjęta za poprzedniej kadencji Sejmu. Przepisy weszły w życie jednak dopiero w sierpniu 2024 roku.

KPO wspiera tworzenie społeczności energetycznych

Rząd realizuje zapoczątkowany przez poprzednie władze program wspierający budowę i rozwój społeczności energetycznych w Polsce. Jego pełna nazwa brzmi „Instalacje OZE realizowane przez społeczności energetyczne”. Środki na ten cel pochodzą z Krajowego Planu Odbudowy. Ich pula wynosi 845 mln zł.

Początkowo pieczę nad programem sprawowało Ministerstwo Rozwoju i Technologi, ale od lipca 2024 roku przejął go resort klimatu i środowiska. Wedle informacji udostępnionych przez MKiŚ program będzie realizowany do II kwartału 2026 roku.

Na stronie ministerstwa czytamy, że do 3 listopada 2025 roku pozytywnie oceniono łącznie 215 projektów z zakresu energetyki obywatelskiej – w tym 195 przedinwestycyjnych oraz 20 inwestycyjnych. Jak wyjaśnił wiceminister klimatu Miłosz Motyka w odpowiedzi na interpelację posła Daniela Milewskiego, pierwsze dwa nabory wniosków (s. 5) przeprowadzono jeszcze pod koniec rządów PiS, ale konkursy rozstrzygnięto za czasu rządu Donalda Tuska (1, 2).

„Energia dla wsi” wspiera spółdzielnie energetyczne

W tej samej odpowiedzi wiceminister Motyka wyjaśnił, że działania w tym zakresie są realizowane również poprzez program „Energia dla wsi” (s. 6).

To istniejący już w 2023 roku system dofinansowań budowy bezemisyjnych instalacji energetycznych, w tym m.in. elektrowni wodnych. W lutym 2024 roku udało się zwiększyć o 2 mld zł kwotę przeznaczoną na inwestycje w ramach tego programu. Co ważne, o środki z „Energii dla wsi” mogą ubiegać się nie tylko indywidualni rolnicy, ale też powstające spółdzielnie energetyczne (s. 6). Obecnie trwa drugi nabór wniosków w tym programie.

Coraz więcej wspólnot

KOWR prowadzi wykaz spółdzielni energetycznych – według aktualnych danych jest ich 304. Jeszcze w lipcu KOWR informował o ponad 100 takich podmiotach, co oznacza prawie 200 proc. wzrostu w pół roku. 

W Krajowym Planie w dziedzinie Energii i Klimatu szacowano, że taka liczba zostanie osiągnięta do 2030 roku.

W tym miesiącu ruszył także Pilotażowy Program Wsparcia Spółdzielni Energetycznych na Dolnym Śląsku, współorganizowany przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW). Budżet przedsięwzięcia to 5 mln zł, gminy mogą się starać o pokrycie 90 proc. inwestycji w jedną spółdzielnię. Ministerstwo nie współtworzy jednak tej inicjatywy, a jedynie ją wspiera oraz zapowiada rozwój podobnych projektów w innych województwach. Nie jest to więc zasługa rządu, tylko samorządu.

W żadnym z tych programów nie wyznaczono celu stworzenia 700 wspólnot energetycznych. Dodatkowe dofinansowanie „Energii dla wsi” wspiera ich tworzenie, jednak nie jest to program przeznaczony tylko dla wspólnot. Uruchomiono także pilotażowy program dofinansowujący budowę spółdzielni, ale tylko w jednym regionie. Nowy rząd nie podjął dodatkowych działań ukierunkowanych tylko na spółdzielnie lub społeczności energetyczne. Dlatego tę obietnicę oceniamy na niezrealizowaną.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam