Spór o Westerplatte

17.07.2019

Ostatnie posiedzenie Senatu zdominowała debata nad budzącą spore emocje specustawą o Westerplatte. Jakie są fakty w tej sprawie?

Wypowiedź

Jarosław Sellin

Prawda

Uzasadnienie

Pierwotny statut Muzeum II Wojny Światowej (tutaj tekst ujednolicony) oznajmia: „§ 2. 1. Organizatorem Muzeum jest minister właściwy do spraw kultury i dziedzictwa narodowego. Nie ma mowy o żadnych innych organizatorach Muzeum.
Wg tego statutu tenże minister powoływał 11-osobową Radę Powierniczą, sprawował nadzór nad instytucją i zapewniał środki na jej działanie. 

Ministrem kultury i dziedzictwa narodowego był wówczas Bogdan Zdrojewski, a premierem – Donald Tusk.

Obecnie Muzeum funkcjonuje według nowego statutu, będącego załącznikiem do zarządzenia Ministra kultury i dziedzictwa narodowego

Pierwotny statut Muzeum II Wojny Światowej (tutaj tekst ujednolicony) oznajmia: „§ 2. 1. Organizatorem Muzeum jest minister właściwy do spraw kultury i dziedzictwa narodowego. Nie ma mowy o żadnych innych organizatorach Muzeum.
Wg tego statutu tenże minister powoływał 11-osobową Radę Powierniczą, sprawował nadzór nad instytucją i zapewniał środki na jej działanie. 

Ministrem kultury i dziedzictwa narodowego był wówczas Bogdan Zdrojewski, a premierem – Donald Tusk.

Obecnie Muzeum funkcjonuje według nowego statutu, będącego załącznikiem do zarządzenia Ministra kultury i dziedzictwa narodowego z dnia 6 kwietnia 2017 r. 

Ustawa o muzeach w art. 5 mówi, że muzea mogą być tworzone przez ministrów i kierowników urzędów centralnych, jednostki samorządu terytorialnego, osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej.  Muzeami państwowymi są muzea utworzone przez organy administracji rządowej. Muzeami samorządowymi są muzea utworzone albo przejęte przez jednostki samorządu terytorialnego. 

Podmioty tworzące muzea są obowiązane: 

1) zapewnić środki potrzebne do utrzymania i rozwoju muzeum; 

2) zapewnić bezpieczeństwo zgromadzonym zbiorom; 

3) sprawować nadzór nad muzeum. 

Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, którego organizatorem jest minister właściwy do spraw kultury i dziedzictwa narodowego, ma status muzeum państwowego. Zgodnie z ministerialnym wykazem muzeów, taki status ma łącznie 21 muzeów w Polsce. Muzeów samorządowych jest obecnie 323.

J. Sellin w swojej wypowiedzi odnosi się do toczącego się obecnie sporu pomiędzy miastem Gdańsk a rządem o budowę Muzeum Westerplatte. Rząd chce w tym celu przejąć zarządzanie terenami Westerplatte, na co pozwolić ma procedowana właśnie specustawa. Nie zgadzają się na to władze Gdańska. Wśród propozycji kompromisu ze strony prezydent Gdańska Aleksandry Dulkiewicz pojawił się pomysł współprowadzenia tej placówki przez samorząd i ministerstwo.

Muzeum Westerplatte i Wojny 1939 powstało w grudniu 2015 roku. W marcu 2016 r. został przyjęty jego statut, mówiący, że organizatorem Muzeum jest minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.

J. Sellin w liście do prezydent Dulkiewicz odpowiadając na postulat współprowadzenia Muzeum Westerplatte zauważa, że:

W obecnej formie Muzeum Westerplatte stanowi oddział Muzeum II Wojny Światowej. (…)  Przepisy prawa nie pozwalają na współprowadzenie Oddziału Muzeum II Wojny Światowej jakim jest Muzeum Westerplatte.

Muzeum Westerplatte stało się oddziałem Muzeum II Wojny Światowej w 2017 roku, kiedy to doszło do połączenia obu placówek.

Na podstawie art. 21 Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, możliwe jest współprowadzenie muzeum lub innej instytucji kultury przez kilka podmiotów. Muzeum Westerplatte na mocy decyzji z 2017 r. nie jest już samodzielną instytucją, nie podlega więc pod omawiany artykuł ustawy. Oznacza to, że aby miasto Gdańsk mogło współprowadzić Muzeum Westerplatte, konieczna byłaby zmiana statutu całego Muzeum II Wojny Światowej lub wydzielenie Muzeum Westerplatte i odpowiednie uregulowanie statutowe.

W chwili obecnej Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzi jako wspólne 59 instytucji kultury. 

Muzeum współprowadzonych jest obecnie 27. Są wśród nich np. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej  czy też Muzeum Treblinka. Niemiecki nazistowski obóz zagłady i obóz pracy (1941-1944).

CZYTAJ WIĘCEJ

ZWIŃ

Wypowiedź

Jarosław Sellin

Prawda

Uzasadnienie

„Pole bitwy na Westerplatte” zostało uznane za pomnik historii rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 22 sierpnia 2003 r. Rozporządzenie to weszło w życie 1 września 2003 r.

Prezydentem był wówczas Aleksander Kwaśniewski.

Jak czytamy w rozporządzeniu:

celem ochrony pomnika historii jest zachowanie unikatowych wartości historycznych, przestrzennych, materialnych i niematerialnych, symbolizujących heroizm i waleczność żołnierza polskiego w okresie II wojny światowej – największej z wojen XX wieku.

Zgodnie z powyższym, wypowiedź uznajemy za prawdziwą.

„Pole bitwy na Westerplatte” zostało uznane za pomnik historii rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 22 sierpnia 2003 r. Rozporządzenie to weszło w życie 1 września 2003 r.

Prezydentem był wówczas Aleksander Kwaśniewski.

Jak czytamy w rozporządzeniu:

celem ochrony pomnika historii jest zachowanie unikatowych wartości historycznych, przestrzennych, materialnych i niematerialnych, symbolizujących heroizm i waleczność żołnierza polskiego w okresie II wojny światowej – największej z wojen XX wieku.

Zgodnie z powyższym, wypowiedź uznajemy za prawdziwą.

CZYTAJ WIĘCEJ

ZWIŃ

Wypowiedź

Jarosław Sellin

Fałsz

Uzasadnienie

Prezydencka lista pomników historii w momencie przyjmowania w jej poczet Westerplatte liczyła jedynie siedemnaście obiektów (Westerplatte było chronologicznie osiemnastym), mianowicie:

Lista ta nie liczyła wówczas 40 obiektów, jak twierdzi J. Sellin, w związku z czym wypowiedź uznajemy za fałszywą.

CZYTAJ WIĘCEJ

ZWIŃ

Wypowiedź

Jarosław Sellin

Prawda

Uzasadnienie

Obecnie, lista pomników historii faktycznie liczy 105 obiektów. Są to:

  1. Białystok – zespół kościoła pod wezwaniem Chrystusa Króla i św. Rocha
  2. Biskupin – rezerwat archeologiczny
  3. Bochnia – kopalnia soli
  4. Bohoniki i Kruszyniany – meczety i mizary
  5. Bóbrka – najstarsza kopalnia ropy naftowej
  6. Brzeg – Zamek Piastów Śląskich z renesansową bramą i kaplicą zamkową pod wezwaniem św. Jadwigi – nekropolią Piastów
  7. Chełmno – stare miasto
  8. Ciechocinek – zespół tężni i warzelni soli wraz z Parkiem Tężniowym oraz Parkiem Zdrojowym
  9. Częstochowa – Jasna Góra, zespół klasztoru oo. Paulinów
  10. Dobrzyca – zespół pałacowo-parkowy
  11. Duszniki Zdrój – Młyn papierniczy
  12. Frombork – zespół katedralny
  13. Gdańsk – miasto w zasięgu obwarowań z XVII wieku
  14. Gdańsk-Oliwa – zespół pocystersko-katedralny
  15. Gdańsk – pole bitwy na Westerplatte
  16. Gdańsk- Stocznia Gdańska, miejsce narodzin Solidarności
  17. Gdańsk – Twierdza-Wisłoujście
  18. Gdynia – historyczny układ urbanistyczny śródmieścia
  19. Gliwice – radiostacja
  20. Gniezno – katedra pw. Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha
  21. Gostyń – Głogówko zespół klasztorny Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri
  22. Gościkowo-Paradyż – pocysterski zespół klasztorny
  23. Góra Św. Anny – komponowany krajobraz kulturowo-przyrodniczy
  24. Grudziądz – zespół zabytkowych spichlerzy wraz z panoramą od strony Wisły
  25. Grunwald – Pole Bitwy
  26. Janów Podlaski – Stadnina Koni
  27. Jawor – kościół ewangelicko-augsburski pw. Ducha Świętego, zwany Kościołem Pokoju
  28. Kalwaria Zebrzydowska – krajobrazowy zespół manierystycznego parku pielgrzymkowego
  29. Kamień Pomorski – zespół katedralny
  30. Kanał Augustowski – droga wodna
  31. Kanał Elbląski
  32. Katowice – Gmach Województwa i Sejmu Śląskiego oraz zespół katedralny
  33. Katowice – osiedle robotnicze Nikiszowiec
  34. Kazimierz Dolny
  35. Kielce – dawny Pałac Biskupów i Katedra
  36. Klępsk – Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny
  37. Kołbacz – założenie dawnego klasztoru Cystersów, późniejszej letniej rezydencji książąt pomorskich i domeny państwowej
  38. Koszuty – zespół dworsko-parkowy
  39. Kotlina Jeleniogórska – pałace i parki krajobrazowe Kotliny Jeleniogórskiej
  40. Kozłówka – zespół pałacowo-parkowy
  41. Kórnik – zespół zamkowo-parkowy wraz z kościołem parafialnym – nekropolią właścicieli
  42. Kraków – historyczny zespół miasta
  43. Kraków – Kopiec Kościuszki z otoczeniem
  44. Krasiczyn – zespół zamkowo-parkowy
  45. Krzemionki k. Ostrowca Świętokrzyskiego – kopalnie krzemienia z okresu neolitu
  46. Krzeszów – zespół dawnego opactwa Cystersów
  47. Kwidzyn – zespół katedralno-zamkowy
  48. Ląd – zespół dawnego opactwa cysterskiego w Lądzie nad Wartą
  49. Legnickie Pole – pobenedyktyński zespół klasztorny
  50. Leżajsk – zespół klasztorny oo. Bernardynów
  51. Lidzbark Warmiński  – zamek biskupów warmińskich
  52. Lubiń – zespół opactwa Benedyktynów
  53. Lublin – historyczny zespół architektoniczno-urbanistyczny
  54. Łańcut – zespół zamkowo-parkowy
  55. Łęknica – Park Mużakowski, park w stylu krajobrazowym
  56. Łódź – wielokulturowy krajobraz miasta przemysłowego
  57. Łowicz – Bazylika Katedralna pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
  58. Malbork – zespół zamku krzyżackiego
  59. Nieborów i Arkadia – zespół pałacowo-ogrodowy i ogród sentymentalno-romantyczny
  60. Nysa – zespół kościoła farnego pod wezwaniem św. Jakuba Starszego Apostoła i św. Agnieszki Dziewicy i Męczennicy
  61. Oblęgorek – pałacyk Henryka Sienkiewicza wraz z zabytkowym parkiem i aleją lipową
  62. Olesno – kościół odpustowy pod wezwaniem św. Anny
  63. Ostrów Lednicki
  64. Ozimek – żelazny łańcuchowy most wiszący na rzece Mała Panew
  65. Paczków – Zespół Staromiejski ze średniowiecznym systemem fortyfikacji
  66. Pelplin – zespół pocystersko-katedralny
  67. Płock – Wzgórze Tumskie
  68. Poznań – historyczny zespół miasta
  69. Przemyśl – Twierdza Przemyśl
  70. Przemyśl – zespół staromiejski
  71. Pułtusk – kolegiata pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Maryi Pannie
  72. Racławice – teren historycznej Bitwy Racławickiej
  73. Radruż – zespół cerkiewny
  74. Rogalin – zespół pałacowy z ogrodem i parkiem
  75. Rydzyna – założenie rezydencjonalno-urbanistyczne
  76. Rytwiany – pokamedulski zespół klasztorny Pustelnia Złotego Lasu
  77. Sandomierz – historyczny zespół architektoniczno-krajobrazowy
  78.  Srebrna Góra – Twierdza Srebrnogórska, nowożytna warownia górska z XVIII wieku
  79.  Stargard Szczeciński – zespół kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny Królowej Świata oraz średniowieczne mury obronne miasta
  80. Stary Sącz – zespół staromiejski wraz z klasztorem Sióstr Klarysek
  81.  Strzegom – kościół pod wezwaniem św. Apostołów Piotra i Pawła
  82. Strzelno – zespół dawnego klasztoru Norbertanek
  83.  Sulejów – zespół opactwa Cystersów
  84. Świdnica – Katedra pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika i św. Wacława Męczennika
  85. Świdnica – zespół kościoła ewangelicko-augsburskiego pw. Świętej Trójcy, zwanego Kościołem Pokoju
  86. Święta Lipka – sanktuarium pielgrzymkowe
  87. Święty Krzyż – pobenedyktyński zespół klasztorny oraz przedchrześcijańskie obwałowania kamienne na Łysej Górze
  88. Szalowa – kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła
  89.  Tarnowskie Góry – podziemia zabytkowej kopalni rud srebronośnych oraz sztolni „Czarnego Pstrąga”
  90. Toruń – Stare i Nowe Miasto
  91. Trzebnica – zespół dawnego opactwa Cysterek
  92. Tyniec – zespół opactwa Benedyktynów
  93. Ujazd – ruiny zamku Krzyżtopór
  94. Warszawa – historyczny zespół miasta z Traktem Królewskim i Wilanowem
  95. Warszawa – Zespół Stacji Filtrów Williama Lindleya
  96. Warszawa – zespół zabytkowych cmentarzy wyznaniowych na Powązkach
  97. Wąchock – zespół opactwa Cystersów
  98.  Wieliczka – kopalnia soli
  99. Wiślica – zespół kolegiaty pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny wraz z reliktami kościoła pod wezwaniem św. Mikołaja oraz grodzisko
  100. Włocławek – katedra pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
  101.  Wrocław – zespół historycznego centrum
  102.  Wrocław – Hala Stulecia
  103.  Zamość – historyczny zespół miasta w zasięgu obwarowań XIX wieku
  104. Żagań – poaugustiański zespół klasztorny
  105. Żyrardów – XIX – wieczna Osada Fabryczna

Lista ta została w ostatnich latach znacząco poszerzona. Wiąże się to z inicjatywą 100 Pomników Historii na 100-lecie odzyskania niepodległości. Inicjatywa rozszerzenia listy Pomników Historii do stu zrodziła się w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego w 2016 roku, w toku opracowywania założeń Programu Wieloletniego „Niepodległa”. W wyniku konsultacji pomiędzy ministerstwem a kancelarią prezydenta uznano, że rozszerzenie listy pomników historii do symbolicznej liczby stu będzie odpowiednim uhonorowaniem stulecia odzyskania przez Polskę niepodległości, a jednocześnie wyraźnym wskazaniem na wielowiekową ciągłość państwa polskiego i kultury polskiej, które tworzyli przedstawiciele różnych stanów, nacji i wyznań.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego dofinansował projekt „100 Pomników Historii” kwotą 499 000 zł na lata 2017-2018. Dotacja została przeznaczona na przygotowanie dokumentacji niezbędnej do przeprowadzenia procedury uznania za pomnik historii kolejnych zabytków, tak, aby dopełnić ich listę do 100.

CZYTAJ WIĘCEJ

ZWIŃ

*Jeśli znajdziesz błąd, zaznacz go i wciśnij Ctrl + Enter

POMÓŻ NAM DZIAŁAĆ!

Co­dzien­nie spraw­dza­my praw­do­mów­ność po­li­ty­ków. Walczymy z dez­in­for­ma­cją, fake new­sa­mi i ma­ni­pu­la­cją w prze­strze­ni pu­blicz­nej.

Żeby za­cho­wać nie­za­leż­ność, po­trze­bu­je­my Two­jego wsparcia.