6 min czytania
Omawiamy ważne fakty dla debaty publicznej, a także przedstawiamy istotne raporty i badania.
6 min czytania
El Niño. Jak naturalne zjawiska stają się tłem klimatycznej dezinformacji
Ekologia 
Klimat W najbliższych tygodniach najpewniej rozpocznie się silne El Niño, które może wpłynąć na pogodę na całym świecie. W ubiegłych latach to cykliczne zjawisko stawało się paliwem dla autorów dezinformacji. Wyjaśniamy, czym jest El Niño i jakie fałszywe narracje mogą mu towarzyszyć.
W najbliższych tygodniach najpewniej rozpocznie się silne El Niño, które może wpłynąć na pogodę na całym świecie. W ubiegłych latach to cykliczne zjawisko stawało się paliwem dla autorów dezinformacji. Wyjaśniamy, czym jest El Niño i jakie fałszywe narracje mogą mu towarzyszyć.
Naukowcy z amerykańskiej Narodowej Agencji ds. Oceanów i Atmosfery (NOAA) prognozują 82-proc. prawdopodobieństwo, że w ciągu następnych kilku tygodni rozpocznie się zjawisko klimatyczne znane jako El Niño. Okresowy wzrost temperatury w okolicach Pacyfiku potrafi wpłynąć na pogodę na całym świecie, a jak przewidują badacze, w tym roku skutki mogą być wyjątkowo silne.
Takie zjawiska są częstymi wątkami dezinformacji klimatycznej – od treści wykorzystujących cykliczne wahania temperatur jako wytłumaczenie namacalnych skutków antropogenicznej zmiany klimatu po teorie spiskowe o broni pogodowej (np. 1, 2, 3). Kluczową rolę odgrywają tu niezrozumienie obserwowanych procesów oraz – w skrajnych przypadkach – manipulacja wnioskami naukowców, aby dopasować fakty do konkretnego światopoglądu.
Zjawisko El Niño, jego skala i skutki pogodowe są w dużej mierze przewidywalne, a wraz ze wzrostem temperatur możemy spodziewać się wzrostu popularności fałszywych narracji. Dlatego w ramach projektu Prebunking at Scale postanowiliśmy wyprzedzić dezinformację klimatyczną, wytłumaczyć, czym jest El Niño i opisać stosowane techniki manipulacji, zanim zostaną wykorzystane.
Czym jest El Niño?
El Niño to naturalne zjawisko klimatyczne występujące mniej więcej co dwa do siedmiu lat. Jest związane z okresowym ocieplaniem się powierzchniowych wód środkowej i wschodniej części tropikalnego Oceanu Spokojnego. Jest częścią szerszego cyklu znanego jako El Niño–Oscylacja Południowa (ENSO), który wpływa na cyrkulację atmosferyczną (a w konsekwencji na pogodę) na całym świecie.
W normalnych warunkach pasaty wiejące ze wschodu na zachód przesuwają ciepłe wody w kierunku Azji i Australii. Podczas El Niño te wiatry słabną, a ciepła woda przemieszcza się w stronę zachodnich wybrzeży obu Ameryk. Zmienia to układ opadów, temperatur i prądów powietrznych w wielu obszarach świata.
Skutki oddziaływania El Niño różnią się w zależności od regionu. W niektórych częściach globu może ono zwiększać ryzyko susz i pożarów, w innych – prowadzić do intensywnych opadów i powodzi. Wpływ ENSO na pogodę w Europie jest słabszy niż w regionie Pacyfiku. Jak przekazał nam Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW), w Polsce za jego sprawą możemy potencjalnie doświadczyć długiej suszy przeplatanej lokalnymi opadami o nawalnym charakterze.
Tegoroczne El Niño może być szczególnie silne. Jak czytamy w prognozie Severe Weather Europe:
„[najnowsza prognoza ENSO – przyp. Demagog] pokazuje rozwój bardzo silnego El Niño, dorównującego najsilniejszemu zjawisku Super El Niño w najnowszej historii, a nawet je przewyższającego. Rozwój jest na tyle szybki, że ma już bezpośredni wpływ na letnie wzorce pogodowe i sezon burz letnich w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Europie”.
Naturalny wzrost temperatury nie znaczy, że nie ma zmiany klimatu
Przy okazji poprzednich silnych El Niño w mediach publikowano artykuły, których autorzy przekonywali, że zjawisko to jest odpowiedzialne za globalny wzrost średnich temperatur.
Naukowcy rzeczywiście obserwują, że lata występowania El Niño często należą do najcieplejszych w historii pomiarów. Nie oznacza to jednak, że samo zjawisko odpowiada za długoterminowy trend wzrostu temperatur na Ziemi. El Niño nakłada się na postępujące ocieplenie klimatu spowodowane emisją gazów cieplarnianych.
Poprosiliśmy ekspertów z IMGW, aby odnieśli się do takich medialnych teorii:
„Przypisywanie skutków antropogenicznej zmiany klimatu do El Niño dla części sceptyków globalnego ocieplenia jest wygodne, ponieważ pasuje pod tezę jako wyjaśnienie anomalii bądź zjawisk ekstremalnych, natomiast jest zupełnie błędne. […] Instrumentalne traktowanie zjawisk takich jak El Niño w celach alarmistycznych lub denialistycznych jest błędem, który w dłuższej perspektywie czasowej może prowadzić do podważenia zaufania publicznego do naukowców oraz instytucji publicznych”.
Takie artykuły wybiórczo przedstawiają fakty. El Niño rzeczywiście wpływa na średnią temperaturę globu, jednak jego oddziaływanie ma charakter przejściowy. Globalne ocieplenie obserwowane od dziesięcioleci jest natomiast trendem długoterminowym, widocznym niezależnie od naturalnych wahań klimatycznych.
Broń pogodowa i inne teorie spiskowe
El Niño jest wiązane również ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia ekstremalnych zdarzeń pogodowych w wielu regionach świata:
„El Niño wiąże się ze zwiększonymi opadami deszczu i powodziami w niektórych częściach Ameryki Południowej, Afryki Wschodniej i południowych Stanów Zjednoczonych; suszą we wschodniej i północnej Australii, Indonezji, południowej Afryce i niektórych częściach Azji Południowej”.
Jak wielokrotnie opisywaliśmy (np. 1, 2, 3), powodziom i innym katastrofom naturalnym często towarzyszą teorie spiskowe o programie HAARP i innych rzekomych broniach pogodowych. Zwolennicy takich teorii twierdzą, że ekstremalne zjawiska atmosferyczne są celowo wywoływane przez rządy lub tajne organizacje. Nie przedstawiają oni jednak wiarygodnych dowodów potwierdzających te teorie (1, 2, 3).
Ewentualne pojawianie się ekstremalnych zdarzeń pogodowych na świecie podczas El Niño nie będzie dowodem na istnienie broni pogodowej – jest to przewidywalny skutek tego zjawiska. Jednocześnie zmiana klimatu może zwiększać intensywność susz, ekstremalnych opadów czy powodzi, co dodatkowo spotęguje ich skutki społeczne i gospodarcze.
Jak się chronić przed manipulacją?
Gdy jest się świadomym nadchodzącego zjawiska, warto zwracać uwagę na treści negujące antropogeniczne przyczyny zmiany klimatu oraz na alarmistyczne przekazy o manipulacji pogodą. Z perspektywy odbiorcy kluczowe staje się sprawdzanie, czy napotkane informacje rzeczywiście są oparte na nauce. Z perspektywy dziennikarzy i edukatorów ważne jest unikanie uproszczeń, które mogą prowadzić do błędnych wniosków. Dezinformacja klimatyczna jest najskuteczniejsza, gdy opiera się na mieszaniu faktów z półprawdami oraz na posługiwaniu się pojedynczymi zjawiskami wyjętymi z ich szerszego kontekstu.
Publikacja została opracowana w ramach projektu Prebunking at Scale przy wsparciu European Fact-Checking Standards Network.
Kontroluj polityków!
Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.
Dowiedz się, jak radzić sobie z dezinformacją w sieci
Poznaj przydatne narzędzia na naszej platformie edukacyjnej
Sprawdź
*Jeśli znajdziesz błąd, zaznacz go i wciśnij Ctrl + Enter
POLECANE DLA CIEBIE
Ekologia 
