O Demagogu – cel i kodeks

Celem Demagoga jest sprawowanie kontroli nad aktywnością publiczną polityków i ich prawdomównością za pomocą narzędzia, jakim jest „fact-check”. Badamy jak politycy budują argumenty i starają się przekonywać do swoich racji. W oparciu o dane badamy stwierdzenia uczestników polskiej debaty publicznej i kwalifikujemy według kategorii: prawda, fałsz, manipulacja, nieweryfikowalne. Każda kwalifikacja musi być należycie wyjaśniona, ze szczególnym naciskiem na wytłumaczenie doboru kategorii.

Kodeks Demagoga


Dobór próby:

Z populacji wszystkich wypowiedzi polityków, wybieramy te, które są merytoryczne i dotyczą rzeczywistości obiektywnie sprawdzalnej. Dobór próby badawczej jest ściśle jakościowy i oparty o kryterium dostępności materiału. Innymi słowy, analizujemy wszystkie wypowiedzi, które są możliwe do sprawdzenia, ale nie stosujemy doboru probabilistycznego, czyli losowego. Im polityk częściej podaje informacje obiektywnie sprawdzalne, tym częściej pojawiać się będzie w naszym portalu. Sprawdzamy także wypowiedzi polityków, o których weryfikację jesteśmy proszeni przy wykorzystaniu formularza kontaktowego.

Próba ta nie pozwala wyciągać wniosków na całą populację polityków, nie możemy więc stwierdzić, że statystycznie politycy partii A najczęściej podają fałszywe dane (ale możemy powiedzieć, że w zbadanej próbie polityków, przedstawiciele partii A najczęściej podają fałszywe dane).

Wartość naszych badań ma więc aspekt jakościowy: odpowiadamy na pytania jak politycy budują swoje wypowiedzi, gdzie wprowadzają odbiorców w błąd i w jakich kwestiach są ekspertami.


Fact-checkowi
podlegają wyłącznie treści merytoryczne i istotne z punktu widzenia polskiej debaty publicznej.

[1] Treści merytoryczne muszą zawierać odwołanie do faktów (liczby, wydarzenie z przeszłości, itp.)

[2] Treści merytoryczne muszą wychodzić poza zakres tzw. wiedzy powszechnej.

[3] Treściami merytorycznymi nie są deklaracje na przyszłość oraz opinie wartościujące.


Fałsz

[4] Wypowiedź nie jest zgodna z żadną dostępną publicznie informacją oraz nie istnieje żadne reprezentatywne (patrz -> źródła) źródło, które mogłoby potwierdzić jej prawidłowość.


Prawda

[5] Wypowiedź jest prawdziwa, jeśli istnieje minimum jedno reprezentatywne i maksymalnie pierwotne źródło, które potwierdza zawartą w niej informację oraz powyższe dane użyte są zgodne z ich pierwotnym kontekstem.

[6] Problematyczne mogą być przypadki, gdy polityk posługuje się nieco zniekształconymi liczbami. Decydujące znaczenie ma wtedy kontekst i cel wypowiedzi, wywodzone przykładowo z całości rozmowy. Jeśli do zniekształcenia dochodzi w celu wzmocnienia własnego argumentu, należy oceniać bardziej restryktywnie -> patrz: manipulacja.

[7] Inną kwestią są zawarte w wypowiedzi sformułowanie “ponad”, “około”, “niemal”. Zasadniczo należy przyjąć, że w przypadku stwierdzeń: około, niemal czy ponad uznajemy zaokrąglenia mieszczące się w normie języka potocznego. W przypadku zdecydowanych wypowiedzi, np. “Eksport wynosi X mln PLN” – margines błędu wynosi 5%.


Manipulacja

[8] Wypowiedź może zawierać informacje prawdziwe, ale zawiera także takie, które noszą znamiona wprowadzających w błąd, ich celem może być np. wzmocnienie swojego argumentu, uwypuklenie swoich dokonań lub umniejszenie roli adwersarza.

[9] Wypowiedź może zawierać informacje prawdziwe, ale pomija pewne kluczowe dla danego zagadnienia aspekty bądź też jego szerszy kontekst. Brak tych informacji powoduje wprowadzenie czytelnika w błąd.

[10] Wypowiedź zawiera informację prawdziwą (częściowo prawdziwą), ale użyte w niej dane są nieporównywalne z przyczyn obiektywnych, np. dane z różnych okresów.

[11] Wypowiedź zawiera wnioskowanie, gdzie z prawdy wynika fałsz – taka wypowiedź nosi znamiona manipulacji poprawnymi danymi dla celów polityka.

[12] Wypowiedź zawiera informację fałszywą i wprowadza w błąd poprzez wyciąganie nielogicznych wniosków na podstawie użytych danych.


Nieweryfikowalne

[13] Wypowiedź zawiera informację, której nie da się sprawdzić w żadnym publicznie dostępnym źródle, które można uznać za reprezentatywne i pierwotne.

[14] Wypowiedź zawiera stwierdzenia nieprecyzyjne lub też zbyt ogólnikowe, które nie pozwalają jednoznacznie ocenić co autor miał na myśli.

[15] Wypowiedź do weryfikacji, najczęściej w oczekiwaniu na udostępnienie informacji publicznej.


Źródła

[16] Korzystamy ze źródeł publicznie dostępnych, także z wykorzystaniem oficjalnego trybu dostępu do informacji publicznej.

[17] W miarę możliwości wykorzystujemy źródła maksymalnie pierwotne, nieprzetworzone, gdzie dane występują w ich oryginalnym kontekście.

[18] Wykorzystujemy źródła najbardziej aktualne, istniejące w chwili wypowiedzi polityka.

[19] W przypadku wątpliwości, priorytet posiadają raporty z opublikowanych badań naukowych, prowadzonych przez ogólnopolskie instytucje badawcze, przed opiniami pojedynczych ekspertów.

[20] Źródła, o których mowa w pkt. 17 to najczęściej raporty instytutów badań opinii publicznej (np. CBOS, OBOP), innych instytucji badawczych oraz statystycznych (GUS, Eurostat), krajowe oraz zagraniczne akty prawne, badania akademickie, wiadomości agencji prasowych.