Analiza w pigułce

11 lipca to Narodowy Dzień Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej. Obchodzi się go w rocznicę tzw. krwawej niedzieli – momentu kulminacyjnego Rzezi Wołyńskiej. Przypomnijmy, że w latach 1943-45 na rozkaz kierownictwa Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) i Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) przeprowadzono czystkę etniczną Polaków mieszkających na Wołyniu i w Galicji. 

W tym roku obchodziliśmy 83. rocznicę tej tragedii. Podczas uroczystości na Podkarpaciu prezydent Karol Nawrocki wspominał jej ofiary i apelował o prawdę oraz odrzucenie ludobójczych symboli. Z kolei premier Donald Tusk podkreślił, że pamięć nie może być sługą nienawiści. Zapowiedział budowę Muru Pamięci z wiecznym ogniem i nazwiskami każdej odnalezionej i zidentyfikowanej ofiary rzezi.

Wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz odwiedził w ten dzień Ukrainę, aby złożyć hołd pomordowanym. Pytany przez dziennikarkę pięć dni później o stanowisko niektórych członków Prawa i Sprawiedliwości wobec pomocy Ukrainie zarzucił swoim przeciwnikom politycznym, że w żaden sposób nie upamiętnili ofiar ludobójstwa na Wołyniu.

 – Ale czy Wołyń się pojawił w 2026 roku? PiS odkrył zbrodnię wołyńską w 2026 roku? Nie wiedział o niej, jak rządzili 8 lat? – pytał. – Oni nie upamiętnili w żaden sposób ofiar ludobójstwa – stwierdził. Sprawdziliśmy więc, czy rzeczywiście tak było.

Uchwałę oddającą hołd ofiarom przyjęto w 2016 roku

Polityczne spory o upamiętnienie zbrodni na Wołyniu nie są w polskim parlamencie niczym nowym. Już w 2003 roku odbyła się burzliwa debata na temat treści „oświadczenia w związku z 60. rocznicą tragedii wołyńskiej”. Poseł Jarosław Kaczyński domagał się użycia w tekście słowa „ludobójstwo”. „Bo to przywróci prawdę, a zatem także przyzwoitość” – mówił (s. 94).

Z kolei w 2008 roku poseł PSL Jarosław Kalinowski złożył projekt uchwały dotyczący ustanowienia dnia 11 lipca Dniem Pamięci Męczeństwa Kresowian. Nigdy nie poddano go pod głosowanie, a inicjatywa wróciła do Sejmu w 2012 roku. Wówczas kilka partii, w tym PiS i PSL, złożyło projekty mające na celu ustanowienie takiego dnia. Ostatecznie zarówno w trakcie tych prac, jak i w przyjętej rok później uchwale z okazji 70. rocznicy rzezi, nie udało się ustanowić takiego wspomnienia.

Warto zauważyć, że wcześniej podobny projekt wniosło Polskie Stronnictwo Ludowe. Ostatecznie oba kluby porozumiały się i posłowie PSL-u poparli projekt partii rządzącej.

Politycy PiS uczestniczyli w obchodach tzw. krwawej niedzieli

Jak się też okazuje, w latach rządów Prawa i Sprawiedliwości jego przedstawiciele upamiętniali ofiary Rzezi Wołyńskiej m.in. w trakcie obchodów rocznicy tzw. krwawej niedzieli. 

11 lipca 2016 roku, na kilka dni przed przyjęciem wspomnianej uchwały, politycy partii spotkali się pod pomnikiem Rzezi Wołyńskiej w Warszawie. Poza prezesem Jarosławem Kaczyńskim obecni byli m.in. premier Beata Szydło, minister obrony narodowej Antoni Macierewicz, minister spraw zagranicznych Witold Waszczykowski oraz marszałek Sejmu Marek Kuchciński.

Podobnie wyglądały uroczystości w następnych latach. Przykładowo, w trakcie kolejnej rocznicy hołd pomordowanym złożyli Jarosław Kaczyński i Antoni Macierewicz. W 2018 roku partię oraz rząd reprezentowali m.in. premier Mateusz Morawiecki, wicepremier Piotr Gliński oraz marszałkowie Sejmu i Senatu. Wicepremier Gliński wziął udział także w uroczystości w 2020 roku.

Z kolei w trakcie obchodów 79. rocznicy rzezi wołyńskiej w 2022 roku premier Morawiecki zapowiedział: „nie będzie żadnego pojednania opartego o fałsz, opartego o zapomnienie, opartego o kłamstwo”. „I to musi być punkt wyjścia i to jest punkt wyjścia do pojednania” – ocenił.

Ostatnie działania przed zmianą władzy

W kolejną rocznicę ludobójstwa premier Mateusz Morawiecki udał się do Ukrainy. To właśnie tam złożył hołd pomordowanym w latach 1943-45. Również wówczas Sejm przyjął uchwałę w 80. rocznicę Rzezi Wołyńskiej, której projekt zgłosili posłowie PiS. 

Trzy miesiące później, na pięć dni przed wyborami parlamentarnymi, minister kultury i dziedzictwa narodowego podpisał z miastem Chełm list intencyjny ws. współprowadzenia Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej oraz Centrum Prawdy i Pojednania im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego. 

Nowy rząd modyfikuje decyzje poprzedników

Po dojściu do władzy nowej koalicji rządzącej jeden z jej członków, Polskie Stronnictwo Ludowe, zgłosił projekt ustawy, której celem było ustanowienie 11 lipca Narodowym Dniem Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej. Sejm przegłosował ją prawie jednomyślnie, a 11 lipca stał się od tego momentu świętem państwowym.

Zmiany na szczycie władzy wpłynęły także na plany budowy muzeum w Chełmie. Nowy minister kultury i dziedzictwa narodowego Bartłomiej Sienkiewicz poinformował, że z końcem 2024 roku wypowiedział umowę w sprawie wspólnego prowadzenia placówki. Swoją decyzję argumentował brakiem zabezpieczenia środków w budżecie na ten cel.

Ostatecznie w marcu 2026 roku wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz zadeklarował, że instytucja powstanie jako oddział Muzeum Wojska Polskiego.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam