10 min czytania
Obalamy fałszywe informacje pojawiające się w mediach społecznościowych oraz na portalach internetowych. Odwołując się do wiarygodnych źródeł, weryfikujemy najbardziej szkodliwe przykłady dezinformacji.
10 min czytania
Minimalna emerytura dla Ukraińca po jednym dniu pracy – ile w tym prawdy?
Ukraina W mediach społecznościowych powróciła fałszywa narracja o emeryturach dla Ukraińców, rzekomo finansowanych przez Polskę. Sprawdzamy, czy i w jakiej kwocie obcokrajowcy otrzymają świadczenia emerytalne po jednym dniu pracy.
W mediach społecznościowych powróciła fałszywa narracja o emeryturach dla Ukraińców, rzekomo finansowanych przez Polskę. Sprawdzamy, czy i w jakiej kwocie obcokrajowcy otrzymają świadczenia emerytalne po jednym dniu pracy.
ANALIZA W PIGUŁCE
- Na Facebooku i TikToku pojawił się materiał wideo porównujący przywileje emerytalne Ukraińców i Polaków. Ukraińcy po dniu pracy w Polsce mają otrzymywać minimalną emeryturę (wraz z 13. i 14. emeryturą). Zgodnie z przekazem niektórzy Polacy po przepracowaniu 25 lat rzekomo nie mają prawa do świadczeń na równych zasadach.
- Porównanie (1, 2) dostępu do emerytur w przypadku Polaków i Ukraińców wprowadza w błąd, ponieważ zestawia różne typy umów na zasadzie cherry pickingu. W przypadku Ukraińców nie odniesiono się do żadnej konkretnej formy zatrudnienia, a w przypadku Polaków omówiono kontekst pracy na zlecenie lub prowadzenia działalności.
- Dopłaty do emerytur minimalnych dla Ukraińców są przyznawane po spełnieniu warunków (staż pracy, wiek emerytalny i stałe zamieszkanie w Polsce). Jednak otrzymanie minimalnej emerytury po jednym dniu pracy w Polsce nie jest możliwe. Jedna opłacona składka otwiera jedynie prawo do świadczenia, ale będzie ono liczone w groszach. Wynika to z proporcjonalnego obliczania świadczeń za lata pracy w obu krajach.
Jeden z naszych czytelników zgłosił nam do weryfikacji materiał wideo o emeryturach dla Ukraińców. W sierpniu nagranie na ten temat zostało udostępnione na Facebooku, a także na TikToku. Krótki film zawiera nieprawdziwe twierdzenia dotyczące przywilejów emerytalnych – podobno obcokrajowcom w Polsce [pisownia oryginalna] „wystarczy jeden dzień pracy, symboliczna wpłata do ZUS i… minimalna emerytura wraz z 13. i 14. świadczeniem trafia na konto”.
W materiale wideo zestawiono rzekome przywileje Ukraińców z sytuacją Polaków, którzy [pisownia oryginalna] „mimo lat ciężkiej pracy i regularnych wpłat, nie mają prawa do minimalnej emerytury, bo brakuje im tzw. »stażu emerytalnego«”. Podobne narracje opisywaliśmy już niejednokrotnie na łamach Demagoga (1, 2).
Źródło: Facebook.com, 9.08.2025
Zainteresowanie nagraniem było duże – odtworzono je ponad 1,1 mln razy i niemal 600 razy udostępniono, a użytkownicy pozostawili 1,8 tys. reakcji. Pod materiałem pojawiło się ponad 200 komentarzy. Jedna ze sceptycznie nastawionych osób napisała [pisownia oryginalna]: „Co to za bajki drogi Panie… żeby aż tak mijać się z prawdą… Gdzie Pana ekonomii i prawa uczono?”. Jednak część reakcji (1, 2) wpisywała się w antyukraińskie narracje, np. [pisownia oryginalna]: „Ukraina nas je…ie a my się dajemy jeb.ukraine”, „Zablokować odebrać te przywileje ukraincom to jawne bezprawie I okradanie nas z naszych pieniedzy”.
Rodzaje umów a prawo do emerytury – uwaga na zmanipulowane zestawienie
Zacznijmy od tego, że we wpisie na Facebooku zawarto zmanipulowane porównanie przywilejów emerytalnych Polaków i Ukraińców, oparte na metodzie cherry pickingu – tj. selektywnym doborze informacji w taki sposób, by wzmocnić przedstawioną wersję wydarzeń. Z dołączonego materiału ma rzekomo wynikać, że Ukraińcy po 25 latach pracy w Ukrainie i jednym dniu pracy w Polsce mają rzekomo mieć uznany staż emerytalny i otrzymać prawo do minimalnej emerytury oraz dodatków. Tymczasem Polacy po 25 latach pracy oraz regularnych wpłatach do ZUS podobno nie spełniają wymogów stażu emerytalnego i nie mają prawa do emerytury minimalnej.
W kontakcie z takimi informacjami na pierwszy rzut oka można byłoby odnieść wrażenie, że obywatele Ukrainy mają znacznie łatwiejszy dostęp do świadczeń – po jednym dniu aktywności zawodowej w Polsce mają mieć więcej uprawnień niż Polacy po 25 latach pracy. Jednak to zestawienie wprowadza w błąd, ponieważ uwzględnia różne rodzaje umów.
W przypadku Ukraińców w ogóle nie wspomniano o konkretnych typach umów, a w przypadku Polaków ograniczono się do uprawnień wynikających z umowy zlecenia lub z jednoosobowej działalności gospodarczej. Żadna z tych form zatrudnienia nie wlicza się jeszcze do stażu pracy (przepisy zmienią się w 2026 roku) – niezależnie od tego, czy dotyczy to zatrudnionego Polaka czy Ukraińca.
W konsekwencji osoba prowadząca przez 25 lat własną działalność lub pracująca na umowę zlecenie nie spełnia wymagań koniecznych do uzyskania emerytury minimalnej. Jednak nie jest to równoznaczne z tym, że żadne świadczenia nie zostaną wypłacone. Jeśli staż pracy jest zbyt niski, emerytura jest obliczana na podstawie okresu i wysokości składek odprowadzanych na ubezpieczenie emerytalne.
Czy można wypracować pełną minimalną emeryturę w jeden dzień?
Kolejnym wątkiem jest prawo do polskich świadczeń, które można teoretycznie uzyskać po przepracowaniu jednego dnia, jako że nawet jedna składka otwiera prawo do emerytury. Zasada ta obowiązuje od 1999 roku i dotyczy zarówno Polaków, jak i obcokrajowców. Jednak nie oznacza to uzyskania pełnej emerytury minimalnej – miesięczna wypłata będzie wówczas liczona w groszach.
W kontekście międzynarodowym tę kwestię precyzuje dwustronna umowa o zabezpieczeniu społecznym zawarta między Polską a Ukrainą w 2012 roku. W art. 16 czytamy o proporcjonalnym obliczaniu świadczeń. Jeśli osoba przepracowała 25 lat w Ukrainie i 1 dzień w Polsce, dostanie z Polski jedynie niewielki, proporcjonalny fragment emerytury. Jednocześnie niemożliwe jest uzyskanie w ten sposób pełnej minimalnej wysokości świadczenia – należy spełnić jeszcze inne wymagania.
Takie przepisy nie są niczym wyjątkowym na arenie międzynarodowej – podobne standardy obowiązują także w Unii Europejskiej, a Polacy korzystają z nich, gdy pracują m.in. w Niemczech, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Kandzie, USA i w wielu innych krajach. Umowy dwustronne i wielostronne mają na celu usunięcie barier w uzyskaniu świadczeń dla osób, które legalnie pracowały w kilku krajach i płaciły składki w co najmniej dwóch różnych systemach.
Czy Polska dopłaca do minimalnych emerytur Ukraińców? Jakie są zasady?
Dopłaty do emerytur minimalnych są w Polsce możliwe zarówno dla Polaków, jak i obcokrajowców legalnie podejmujących pracę – w tym dla Ukraińców. Istnieją jednak określone warunki, które muszą zostać spełnione, aby uzyskać prawo do minimalnej polskiej emerytury. Wymienia je Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej:
- staż ubezpieczeniowy 20 lat dla kobiet i 25 dla mężczyzn,
- osiągnięcie wieku emerytalnego,
- stałe zamieszkanie na terytorium Polski.
Osoba ubiegająca się o emeryturę musi mieszkać w Polsce i odprowadzać na jej terenie składki ubezpieczeniowe, jednak staż ubezpieczeniowy nie musi być w całości przepracowany w Polsce. Jak przeczytamy, art. 12 umowy z 2012 roku mówi o sumowaniu okresów ubezpieczenia – dzięki temu osoba zaczynająca pracę w nowym kraju nie traci lat pracy wyrobionych już wcześniej za granicą.
Zsumowane lata pracy z obu krajów przesądzają o prawie do emerytury minimalnej, jednak nie gwarantują jeszcze wypłaty pełnego świadczenia. Dopiero w momencie spełnienia przez cudzoziemca warunków (staż pracy, wiek emerytalny i zamieszkanie na terenie Polski), ZUS oblicza wysokość świadczeń uzyskiwanych przez niego w obu państwach. Jeśli wyliczona kwota jest niższa niż emerytura minimalna, to ZUS podwyższa ją w formie dopłaty do kwoty emerytury minimalnej.
Po wyjeździe z Polski obywatel Ukrainy może pobierać jedynie emeryturę w wysokości zależnej od wypracowanych składek. Ta zasada dotyczy także Polaków pracujących w Ukrainie, ale rownież – dla porównania – w innych krajach, m.in. w Niemczech.
Ile pieniędzy przeznacza się na emerytury oraz dopłaty do świadczenia dla Ukraińców?
O informacje na temat świadczeń wypłacanych obcokrajowcom zapytaliśmy rzecznika prasowego ZUS. W odpowiedzi rzecznik podkreślił, że liczba cudzoziemców podlegających w Polsce ubezpieczeniu emerytalnemu i rentownemu rośnie – z 184,2 tys. w grudniu 2015 roku do 1,2 mln w grudniu 2024 roku, co stanowi 7,7 proc. wszystkich ubezpieczonych.
Z informacji, które nam przekazano, wynika, że największą grupę stanowią ubezpieczeni z obywatelstwem ukraińskim – w lipcu 2024 roku była to liczba 824,5 tys., czyli 66,1 proc. wszystkich ubezpieczonych cudzoziemców. W tym miesiącu ZUS wypłacił świadczenia emerytalno-rentowe dla 13,9 tys. obywateli Ukrainy, w tym dla 13,2 tys. osób świadczenia zostały wypłacone w Polsce. Podane przez rzecznika ZUS koszty wypłat dla cudzoziemców są następujące:
„Kwota wypłat świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytur i rent oraz zasiłków i świadczeń krótkoterminowych) ubezpieczonych cudzoziemców wyniosła w 2024 roku – 1 361,6 mln zł ogółem (w tym emerytury i renty 305,2 mln zł). Ukraińcom wypłacono w 2024 roku w postaci świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytur i rent oraz zasiłków i świadczeń krótkoterminowych) 840,8 mln zł (w tym emerytury i renty 90,0 mln zł)”.
Rzecznik podał nam również dane dotyczące dopłat do minimalnej emerytury dla obywateli Ukrainy. Jak się okazało, ich liczba i wysokość są niewielkie.
„W 2023 roku dopłaty do wysokości najniższej emerytury do świadczeń emerytalno-rentowych dla obywateli Ukrainy wyniosły 11,4 mln zł (łącznie z wyrównaniami), a miesięcznie dopłatę otrzymało przeciętnie 800 osób. W 2024 roku dopłaty otrzymało ok. 900 osób i wyniosły one 16,2 mln zł (łącznie z wyrównaniami)”. Od stycznia do lipca 2025 roku dopłaty wyniosły 14,9 mln zł (łącznie z wyrównaniami), a miesięcznie otrzymało je przeciętnie 1,1 tys. osób”.
Warto przypomnieć, że jeszcze w 2021 roku liczba dopłat dla osób pochodzących z Ukrainy dotyczyła 1215 osób, a w 2022 roku – 1205 osób. Oznacza to, że skala dopłat systematycznie maleje. Wynika to m.in. z podejmowania zatrudnienia przez obcokrajowców w Polsce oraz z wyjazdów Ukraińców z Polski.
13. i 14. emerytura – kiedy i w jakiej wysokości można je otrzymać?
Dodatkowe roczne świadczenie pieniężne, czyli tzw. trzynastka, jest wypłacane w pełnej wysokości najniższej emerytury obowiązującej od 1 marca danego roku (art. 5 Dz.U. 2020 poz. 321) i należy się osobom, które są uprawnione do świadczeń emerytalnych i rentownych (art. 2 Dz.U. 2020 poz. 321).
Podobnie jest w przypadku czternastki, jednak w tej sytuacji obowiązują pewne ograniczenia. Pełną kwotę otrzymają jedynie osoby, których podstawowe świadczenie nie przekracza 2900 zł brutto (art. 3 Dz.U. 2023 poz. 1407). Osoby ze świadczeniami wyższymi, ale nie większymi niż 4728,91 zł brutto, otrzymają czternastkę pomniejszoną zgodnie z zasadą złotówka za złotówkę (art. 3 Dz.U. 2023 poz. 1407).
W ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz w ustawach regulujących sposoby przyznawania dodatkowych świadczeń dla emerytów (1, 2) nie pojawia się jednak żadna informacja o ograniczeniach wypłat w przypadku cudzoziemców. Dokumenty te nie mówią też o tym, że przyznanie dodatków jest uzależnione od zatrudnienia na podstawie konkretnego typu umowy.
W tej sprawie także zwróciliśmy się z prośbą o wyjaśnienie do rzecznika prasowego ZUS. Otrzymana odpowiedź wskazuje na to, że trzynastka i czternastka rzeczywiście mogą być przyznane po opłaceniu jednej składki. Jednak – co warte podkreślenia – nie dotyczy to tylko Ukraińców, ale wszystkich osób, które spełniły odpowiednie warunki:
„Ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego i opłaceniu składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Prawo do tej emerytury nie zależy od długości okresu podlegania ubezpieczeniu, jak i tytułu ubezpieczenia (zatrudnienie czy prowadzenie pozarolniczej działalności). […] Osoba, która nabędzie prawo do emerytury, uzyska także prawo do dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego oraz kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego, na zasadach wynikających z tych ustaw”.
Analiza powstała w ramach projektu współfinansowanego ze środków Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności w ramach programu Wspieramy Ukrainę, realizowanego przez Fundację Edukacja dla Demokracji.
Kontroluj polityków!
Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.
*Jeśli znajdziesz błąd, zaznacz go i wciśnij Ctrl + Enter
POLECANE DLA CIEBIE
