3 min czytania
Sprawdzamy wypowiedzi polityków i osób publicznych pojawiające się w przestrzeni medialnej i internetowej. Wybieramy wypowiedzi istotne dla debaty publicznej, weryfikujemy zawarte w nich informacje i przydzielamy jedną z pięciu kategorii ocen.
3 min czytania
Nieco ponad 1 proc. na naukę w 2026. To drugi najniższy wskaźnik od lat
Nieco ponad 1 proc. na naukę w 2026. To drugi najniższy wskaźnik od lat
W budżecie państwa na 2026 roku wydatki na naukę i szkolnictwo wyższe zostały zaplanowane na poziomie nieco ponad 1% PKB. To najniższy wskaźnik od początku reformy zapoczątkowanej ustawą z 2018 roku
Częściowa prawda
Wypowiedź uznajemy za częściową prawdę, gdy:
- zawiera połączenie informacji prawdziwych z fałszywymi. Obecność nieprawdziwej informacji nie powoduje jednak, że teza zawarta w weryfikowanym stwierdzeniu zostaje wypaczona bądź przeinaczona,
- rzeczywiste dane w jeszcze większym stopniu przemawiają na korzyść tezy autora.
Częściowa prawda
Wypowiedź uznajemy za częściową prawdę, gdy:
- zawiera połączenie informacji prawdziwych z fałszywymi. Obecność nieprawdziwej informacji nie powoduje jednak, że teza zawarta w weryfikowanym stwierdzeniu zostaje wypaczona bądź przeinaczona,
- rzeczywiste dane w jeszcze większym stopniu przemawiają na korzyść tezy autora.
- W ustawach budżetowych na lata 2019-2026 odsetek Produktu Krajowego Brutto przeznaczany na naukę i szkolnictwo wyższe wynosił średnio 1,09 proc. Na 2026 rok zaplanowano wydatki w wysokości 1,05 proc. PKB. To drugi najniższy wynik – mniejszy prognozowano w 2023 roku (1 proc.).
- Ze sprawozdań budżetowych wynika, że zrealizowane wydatki były co roku niższe niż planowane. Najmniejszy wynik odnotowano w 2022 i 2023 roku, gdy na naukę wydano 0,9 proc. PKB.
- W latach 2019-2022 ostateczne wydatki były wyższe niż planowane po uwzględnieniu środków unijnych. W kolejnych latach ten trend już nie występuje. Najmniej na naukę (1,04 proc.) wydano w 2025 roku
- Od 7 lat wydatki na naukę wynoszą średnio nieco ponad 1 proc. PKB. Adrian Zandberg poprawnie przytoczył dane na ten temat i wskazał na prognozowane wydatki w 2026 roku. Natomiast jest to drugi, a nie pierwszy najniższy wskaźnik od 2018 roku. Na tej podstawie oceniamy wypowiedź jako częściowa prawda.
Stan polskiej nauki
Słowa posła Adriana Zandberga wypowiedziane z mównicy sejmowej są dokładnym cytatem rzecznika Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich (KRASP) z informacji prasowej z dnia 03.12.2025 roku Wspomniana reforma dotyczy Ustawy o Szkolnictwie Wyższym z dnia 20 lipca 2018 roku, która między innymi zwiększyła swobodę rektorów w zarządzaniu środkami dostępnymi dla uczelni, zamiast rozdzielać je odgórnie na badania, administrację czy dydaktykę.
Na potrzeby analizy przyjmujemy następujące założenia w postaci zestawów danych: PKB faktyczne za rok poprzedni oraz planowane w budżecie na dany rok wydatki na szkolnictwo wyższe i naukę. Uwzględniamy ostateczny plan budżetowy po nowelizacjach. Taki zestaw danych będzie zgodny z wyliczeniami KRASP w stosunku do roku 2026 – zakładamy, że KRASP posłużył się właśnie tymi danymi w swoich obliczeniach.
Średnio ponad procent
Dane odnośnie kwot przeznaczanych na szkolnictwo wyższe i naukę w latach 2019-2026 znajdziemy w odpowiednich ustawach budżetowych (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8); natomiast PKB za wskazane lata znajdziemy na stronie GUS (arkusz: Rachunki Narodowe wg ESA 2010). Zebrane dane prezentują się w sposób widoczny na poniższej tabeli.
Z tych danych wynika, że o ile Zandberg słusznie wskazuje na „nieco ponad 1 proc. PKB” przeznaczonych na szkolnictwo wyższe i naukę w roku 2026, o tyle nie jest to najniższy wskaźnik od wspomnianej reformy. Niższy wynik widzimy w 2023 roku.
Za lata 2019-2025 dysponujemy również sprawozdaniami z wykonania budżetu. Dzięki temu możemy sprawdzić jak prezentują się ostateczne nakłady na ten sektor.
W takim ujęciu bardzo łatwo możemy zaobserwować trend spadkowy w realnych nakładach na szkolnictwo wyższe i naukę w sprawdzanym okresie. W latach 2022 i 2023 wydatki spadły nawet poniżej wspomnianego przez polityka procenta i wyniosły 0,9 proc. Odnotujmy jednak, że do sektora nauki płyną również środki unijne, a po ich uwzględnieniu wydatki wyglądają następująco.
Kontroluj polityków!
Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.
Dowiedz się, jak radzić sobie z dezinformacją w sieci
Poznaj przydatne narzędzia na naszej platformie edukacyjnej
Sprawdź
*Jeśli znajdziesz błąd, zaznacz go i wciśnij Ctrl + Enter
POLECANE DLA CIEBIE
