Program „Czyste Powietrze”

„Czyste Powietrze” to program prowadzony przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOSiGW). Jego celem jest poprawa jakości powietrza oraz zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych poprzez wymianę źródeł ciepła i poprawę efektywności energetycznej budynków mieszkalnych jednorodzinnych.

W ramach programu można otrzymać bezzwrotne dofinansowanie m.in. na wymianę tzw. kopciuchów, modernizację instalacji grzewczej, wymianę okien i drzwi, czy ocieplenie budynku. Pierwsze nabory do programu ruszyły w 2018 roku.

Programem uzupełniającym dla „Czystego Powietrza” jest program „Ciepłe Mieszkanie”, który umożliwia wymianę nieefektywnych źródeł ciepła w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach wielorodzinnych. Nabór wniosków do programu rozpoczął się w 2022 roku.

Czasowe zawieszenie programu

W listopadzie 2024 roku program „Czyste Powietrze” został zawieszony na cztery miesiące. Jak tłumaczyło ministerstwo, powodem były wcześniejsze nadużycia nadużyć. W wyniku audytu, który przeprowadził NFOŚiGW, zidentyfikowano przypadki zawyżania rachunków za usługi i materiały, realizacji nieefektywnych inwestycji czy wymuszania udzielenia pełnomocnictwa.

Zreformowany program ruszył z powrotem w marcu 2025. W nowej edycji znacznie spadła liczba składanych wniosków, czemu poświęciliśmy osobną analizę.

O tym programie i przejściowych problemach z jego realizacją mówiła 18 czerwca w Sejmie ministra klimatu Paulina Hennig-Kloska. Wtedy to na wniosek własnego klubu parlamentarnego, przedstawiła informację w sprawie programów służących poprawie efektywności energetycznej. Szefowa resortu, jak sama wyraziła, chciała przy tej okazji „pochwalić się kilkoma liczbami”.

Efekty programów

W skali całego okresu funkcjonowania programu „Czyste Powietrze”, a więc od 19.09.2018 roku do 12.06.2026 roku złożono 1 102 349 wniosków i podpisano 968 841 umów o dotacje. Wypłacono 21 728 092 867 zł w ramach dofinansowania.

Od początku nowej edycji programu jest to 67 910 wniosków, 51 310 umów i 613 499 158 zł wypłaconego dofinansowania. 

W latach 2019-2025 poprawiono efektywność energetyczną 556 828 budynków, w tym najwięcej w 2023 roku (124 342). Liczba, którą podała ministra klimatu w Sejmie, nie dotyczy zatem la 2024–2025. W okresie o którym mówiła Paulina Hennig-Kloska poprawiono efektywność energetyczną 210 457 budynków.

Jeśli chodzi o wspomniany program „Ciepłe Mieszkanie”, na podstawie sprawozdań z działalności NFOŚiGW z lat 2023-2025 obliczyliśmy, że poprawiono efektywność energetyczną 10 586 lokali mieszkalnych. W ostatnich dwóch latach było to 10 426. W sprawozdaniu z 2022 roku, gdy uruchomiono ten program, nie wspomniano o jego efektach, a jedynie o pierwszych wypłatach.

Minister przypisała sobie zasługi poprzedników

Dodatkowo moglibyśmy się pochylić nad słowem „stermomodernizowanych”, którego użyła ministra. Wielki Słownik Języka Polskiego definiuje to pojęcie jako „ogół prac, które zmniejszają straty ciepła w budynku”. Zgodnie z definicją prawną, może być to np. ocieplenie lub uszczelnienie budynku, a także zamiana źródeł energii na odnawialne. 

Wyżej przedstawione liczby dotyczą z kolei poprawy efektywności energetycznej. Termomodernizacja jest jednym z możliwych środków poprawy efektywności energetycznej, ale nie jedynym. W programie „Czyste Powietrze” przede wszystkim chodzi o wymianę źródeł ciepła, w tym także na bardziej efektywne piece na paliwa stałe.

Tak czy inaczej, Paulina Hennig-Kloska, chwaląc się wysokimi liczbami w Sejmie, przypisała sobie w dużej mierze efekty działań swoich poprzedników. Rzeczywista liczba budynków, których efektywność energetyczną poprawiono w ostatnich dwóch latach, jest mniejsza niż podane 0,5 mln. 

Warto odnotować, że fałszywą informację o 556 828 domów, które rzekomo przeszły termomodernizację w latach 2024-2025, podała Polska Agencja Prasowa. Liczymy, że wkrótce na jej stronie pojawi się przynajmniej dopisek wyjaśniający, że ministra klimatu się myliła.

Artykuł powstał w ramach współpracy z Fundacją SmogLab. Naszym wspólnym celem jest zapewnienie dostępu do rzetelnej informacji na temat jakości powietrza, zmiany klimatu, ochrony środowiska oraz ochrony zdrowia w Polsce i na świecie. Fundacja SmogLab nie ingeruje w treść materiałów publikowanych w ramach tej współpracy.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam