Autorzy badania „International Opinion on Global Threats” zwracają uwagę, że w globalnej perspektywie obawiamy się kryzysów gospodarczych i terroryzmu. Jednak problem dezinformacji w internecie wysuwa się na pierwszy plan – nie tylko w Polsce.

Badanie zrealizowano w ramach ankiety Global Attitudes Survey. Przeprowadzono wywiady telefoniczne, osobiste oraz internetowe na podstawie zestawu pytań, które zadano w grupie ok. 1000 respondentów z każdego z 25 analizowanych krajów.

Świadomi wpływu dezinformacji 

Uczestnicy badania wypełniali ankietę zawierającą listę zagrożeń, które należało ocenić jako poważne (ang. major threat), mniejsze (ang. minor threat) lub nieistniejące. Badani mogli wyrazić swoją opinię nie tylko w kwestii dezinformacji w internecie, lecz także na temat gospodarki, zmiany klimatu, terroryzmu i rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych.

W siedmiu krajach najczęściej wskazywanym niebezpieczeństwem było rozprzestrzenianie fałszywych informacji w sieci. W czołówce znajduje się pod tym względem Polska: aż 85 proc. pytanych zgodziło się, że internetowa dezinformacja to poważne zagrożenie, kolejne 10 proc. uznało je za mniejsze zagrożenie, a jedynie 2 proc. respondentów stwierdziło, że nie widzi żadnego niebezpieczeństwa związanego z dezinformacją.

Jedynymi krajami z wynikiem zbliżonym do Polski są Niemcy i Francja – w obu państwach ponad 80 proc. badanych wskazało dezinformację jako poważne niebezpieczeństwo. W 24 z 25 krajów, w których przeprowadzono sondę, ponad połowa badanych zgodziła się, że fałszywe informacje w internecie stanowią poważne zagrożenie. Jedynym wyjątkiem był Izrael – jedynie 43 proc. respondentów z tego kraju uznało dezinformację za istotny problem.

Częsta obawa – niezależnie od poglądów politycznych

W kilku krajach, w tym w Polsce, osoby powyżej 50 roku życia częściej niż młodsi respondenci wyrażały obawę przed rozpowszechnianiem fałszywych informacji w internecie.

Przedstawiciele niemal wszystkich grup ideologicznych w przebadanych krajach uznali dezinformację w internecie za poważne niebezpieczeństwo. W Polsce taką obawę wskazywali respondenci reprezentujący zdaniem badaczy szerokie spektrum przekonań:

• poglądy centrystyczne (91 proc.),
• poglądy lewicowe (89 proc.),
• poglądy prawicowe (80 proc.).

Autorzy skategoryzowali partie polityczne, z którymi identyfikowali się badani, nie tylko w osi lewica – prawica, lecz także pod względem poziomu populizmu. W krajach europejskich obawy dotyczące rozprzestrzeniania fałszywych informacji w internecie są znacznie niższe wśród zwolenników prawicowych partii ocenionych jako populistyczne (zgodnie z metodologią autorów w Polsce ten opis dotyczy Prawa i Sprawiedliwości). Chociaż nie podano danych dotyczących zwolenników każdej partii, która została w ten sposób sklasyfikowana, jako przykład przedstawiono niemieckie ugrupowanie Alternative für Deutschland (AfD):

Nasze postrzeganie zagrożeń się zmieniło

Porównanie tych liczb z wynikami podobnego badania przeprowadzonego przez Pew Research Center w 2022 roku prowadzi do wniosku, że świadomość niebezpieczeństwa, jakim jest dezinformacja, w większości krajów wzrosła, choć nieznacznie. Wyjątkiem jest sześć krajów – wśród nich Polska zajmuje pierwsze miejsce. W Polsce odsetek dorosłych, którzy uważają fałszywe informacje za poważne zagrożenie, wzrósł o ponad 20 p.p. Jest to dwukrotnie więcej niż w kraju z drugim najwyższym wzrostem (Szwecja – 10 p.p.) W 2022 roku największym niebezpieczeństwem w oczach Polaków było rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych – taką obawę dzieliło 78 proc. badanych. W nowszej ankiecie ten odsetek spadł do 60 proc.

Jak się chronić przed fałszywymi informacjami?

Rosnąca świadomość zagrożeń wynikających z dezinformacji w internecie wskazuje na to, że Polacy są coraz bardziej świadomi własnej roli w obiegu informacji. Możemy mieć nadzieję, że zaowocuje to codzienną czujnością i rozwijaniem nawyku krytycznego odbioru treści. W praktyce oznacza to przede wszystkim weryfikowanie informacji, zanim je udostępnimy. Najprostszym sposobem jest sprawdzenie, kto jest ich autorem i zestawienie tego, co przeczytamy, z innymi, wiarygodnymi źródłami. 

„International Opinion on Global Threats” to cykliczne badanie prowadzone przez Pew Research Center, w którym analizowane są opinie mieszkańców różnych krajów na temat najważniejszych zagrożeń dla świata, takich jak zmiany klimatyczne, terroryzm, epidemie czy konflikty międzynarodowe. Najnowsza edycja raportu prezentuje porównawcze dane z 25 państw, w tym z Polski.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam