Informujemy o najważniejszych wydarzeniach ze świata fact-checkingu.
Raport „The Road to Disinformation”: jak fałszywe narracje szkodzą transformacji transportowej w Europie?
Europejski Zielony Ład zakłada osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku, a jednym z jego kluczowych filarów jest dekarbonizacja transportu. Jednak – jak pokazuje raport „The Road to Disinformation”, autorstwa organizacji Science Feedback i Newtral – wysiłki w tym kierunku są systematycznie podważane przez szeroko rozprzestrzenioną dezinformację klimatyczną. Jej celem stają się przede wszystkim pojazdy elektryczne, strefy czystego transportu oraz inicjatywy takie jak „15-minutowe miasta”.
Fot. Pexels / Modyfikacje: Demagog
Raport „The Road to Disinformation”: jak fałszywe narracje szkodzą transformacji transportowej w Europie?
Europejski Zielony Ład zakłada osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku, a jednym z jego kluczowych filarów jest dekarbonizacja transportu. Jednak – jak pokazuje raport „The Road to Disinformation”, autorstwa organizacji Science Feedback i Newtral – wysiłki w tym kierunku są systematycznie podważane przez szeroko rozprzestrzenioną dezinformację klimatyczną. Jej celem stają się przede wszystkim pojazdy elektryczne, strefy czystego transportu oraz inicjatywy takie jak „15-minutowe miasta”.
Zespół badaczy przeanalizował ponad 9 tys. treści (s. 13) z czterech krajów (Niemcy, Francja, Hiszpania i Wielka Brytania), przy wykorzystaniu m.in. baz danych EuroClimateCheck oraz monitoringu Telegrama i serwisu X (s. 12). Wyniki wskazują na istnienie siedmiu głównych narracji dezinformacyjnych (s. 7). Brzmią one następująco:
- działania na rzecz klimatu w sektorze transportu są nieskuteczne w ograniczaniu emisji,
- zielona mobilność opiera się na zasobach szkodliwych dla środowiska, co podważa jej zasadność,
- istniejąca infrastruktura jest niewystarczająca do wspierania przejścia na ekologiczną mobilność,
- klimatyczna polityka transportowa ogranicza indywidualne swobody i kontroluje życie obywateli,
- technologie zielonej mobilności są niebezpieczne i stwarzają ryzyko dla użytkowników,
- korzyści zdrowotne przypisywane zielonej mobilności są przesadzone lub mylące,
- transport elektryczny jest ekonomicznie nieopłacalny, niszczy miejsca pracy i niewłaściwie wykorzystuje fundusze publiczne.
Niemcy, Francja, Hiszpania i Wielka Brytania – jak tam wygląda dezinformacja?
W analizowanych krajach pojawiają się podobne narracje dezinformacyjne, jednak lokalne uwarunkowania społeczne, ekonomiczne i polityczne wpływają na występowanie dominujących wątków (s. 4).
Hiszpania
W hiszpańskim dyskursie dominują narracje związane z bezpieczeństwem i zasadnością wykorzystywania pojazdów elektrycznych (s. 26), m.in. relacje o pożarach samochodów w Barcelonie i w Sewilli. Tego typu treści są wykorzystywane do siania niechęci wobec elektromobilności (s. 26).
Równolegle w sieci krążą fałszywe teorie np. o zakazie posiadania więcej niż jednego auta w gospodarstwie domowym (s. 27). Rządowi zarzuca się próbę przejęcia kontroli nad mobilnością obywateli. „Hiszpański dyskurs jest ściśle związany z indywidualnymi skutkami finansowymi dla obywateli i podkreśla takie kwestie jak wzrost podatków i koszty napraw” – czytamy (s. 27).
Francja
We Francji najbardziej rozpowszechniona jest narracja kwestionująca efektywność działań na rzecz walki ze zmianą klimatu (s. 28). Pojawiają się fałszywe stwierdzenia o tym, że pojazdy elektryczne emitują więcej dwutlenku węgla niż spalinowe lub że nowe silniki diesla są już wystarczająco „czyste” i nie powinno się ich zastępować (s. 29).
Eksperci zwracają również uwagę na wzrost znaczenia tematu zielonego transportu podczas kampanii do Parlamentu Europejskiego w 2024 roku (s. 29). Wtedy to zaobserwowano zwrot w kierunku „upolitycznionej dezinformacji”. Przedstawiciele skrajnie prawicowych i konserwatywnych partii wprowadzili do dyskursu narracje przeciwne elektromobilności i Zielonemu Ładowi, opierające się na fałszywych twierdzeniach (s. 29).
Niemcy
W Niemczech dominuje narracja o zagrożeniu dla miejsc pracy i opłacalności zielonej transformacji (s. 32). Kwestionuje się m.in. zasadność dopłat do fabryk baterii czy twierdzi, że cięższe pojazdy elektryczne zużywają więcej opon, przez co produkują więcej pyłów zawieszonych (s. 31). Szczególnie często powtarza się nieprawdziwe informacje o całkowitym zakazie samochodów spalinowych po 2035 roku (s. 32).
Wielka Brytania
Brytyjski dyskurs koncentruje się na indywidualnych konsekwencjach korzystania, posiadania lub zakupu pojazdów elektrycznych. Mówi się o rzekomym niebezpieczeństwie, jakie stwarzają pojazdy elektryczne, i wskazuje się na pożary, szkodliwe promieniowanie czy nagłe spadki pojemności baterii podczas podróży (s. 33).
Często pojawiają się również manipulacyjne przekazy o ukrytych kosztach i emisjach elektromobilności (s. 34). Popularne są też fałszywe narracje o strefach ultra niskiej emisji (ang. Ultra Low Emission Zone) i 15-minutowych miastach, przedstawiane jako forma społecznej kontroli lub nowy rodzaj „więzienia klimatycznego” (s. 34).
„Te […] dominujące narracje działają na rzecz podważenia zaufania publicznego do polityk i technologii klimatycznych, przedstawia się je jako zwodnicze, nieskuteczne lub niebezpieczne i strategicznie odwraca uwagę od znaczącej i rosnącej liczby dowodów potwierdzających bezpieczeństwo i skuteczność mobilności elektrycznej”.
Przeciwdziałanie dezinformacji klimatycznej jest coraz trudniejsze
Według badaczy, za popularyzowaniem dezinformacji klimatycznej stoją dwie główne grupy: lobby przemysłowe (np. producenci paliw) oraz aktorzy polityczni, szczególnie ze skrajnej prawicy (s. 4). Dla jednych zagrożeniem są utracone zyski, dla drugich temat mobilności to wygodne narzędzie politycznej polaryzacji (s. 37).
Co istotne, wiele fałszywych treści nie opiera się na całkowicie zmyślonych faktach, ale raczej na półprawdach, uproszczeniach lub manipulacjach (s. 37). Utrudnia to skuteczne przeciwdziałanie – tym bardziej że przekaz coraz częściej przybiera formę emocjonalną i ideologiczną, a nie techniczną (s. 37).
Kontroluj polityków!
Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.
*Jeśli znajdziesz błąd, zaznacz go i wciśnij Ctrl + Enter



