Analiza w pigułce

Trudne wydarzenia z historii relacji polsko-ukraińskich, takie jak czystka etniczna na Polakach, której dopuścili się nacjonaliści ukraińscy w latach 1943–1945, wywołują często wiele emocji. Co za tym idzie, są wykorzystywane do szerzenia dezinformacji (np. 1, 2, 3). 

Podobna sytuacja miała miejsce i tym razem. Paweł Wyrzykowski opublikował na Facebooku nagranie, w którym przedstawił fotografię otwartego masowego grobu i stwierdził, że „tego zdjęcia mieliśmy nie zobaczyć” [czas nagrania: 00:02]. Następnie dodał, że poseł Paweł Kowal, przewodniczący polsko-ukraińskiej grupy roboczej ds. godnych pochówków, zablokował dostęp dziennikarzy do mogił, przy których były prowadzone pierwsze ekshumacje [czas nagrania: 00:04].

Źródło: Facebook.com, 18.05.2026

Wpisy o podobnym wydźwięku udostępnili wcześniej inni użytkownicy – część z nich stwierdziła [pisownia oryginalna]: „To zrobili nasi bracia Ukraińcy!” (np. 1, 2). Na kolejnym z profilów wspomniane zdjęcie opatrzono opisami: „Zbrodnie Ukraińców z UPA na Polakach” oraz „Zbrodnia w Szeszorach w województwie stanisławowskim” (s. 88).

Fotografię wyrwano z kontekstu

Jak się jednak okazuje, zdjęcia wykorzystanego w postach nie wykonano w trakcie ekshumacji, które niedawno przeprowadzono. Chociaż w niektórych wpisach stwierdza się, że fotografia przedstawia grób ofiar Ukraińskiej Armii Powstańczej (UPA) w Puźnikach czy w Szeszorach, to w rzeczywistości zrobiono je we Włodzimierzu Wołyńskim.

Świadczy o tym artykuł „Kuriera Galicyjskiego” z 2013 roku, w którym zamieszczono tę fotografię. W tekście opisano prace archeologiczne, w trakcie których odkryto masowe mogiły Polaków i Ukraińców zabitych przez NKWD w latach 1939–1941 oraz ludności żydowskiej zamordowanej w czasie niemieckiej okupacji w latach 1941–1942.

Nie dość, że zdjęcie nie jest związane z pierwszymi od lat ekshumacjami, które przeprowadzono w Puźnikach, to nawet nie przedstawia ofiar zbrodni wołyńskiej, jak przekonują użytkownicy Facebooka (np. 1, 2). 

Czy dziennikarze zostali dopuszczeni do grobów w Puźnikach?

W 2017 roku Ukraina zakazała poszukiwań i ekshumacji szczątków polskich ofiar na terenie swojego państwa. Była to odpowiedź na demontaż pomnika Ukraińskiej Armii Powstańczej w Hruszowicach.

W listopadzie 2024 roku Ukraina oficjalnie zniosła wspomniany zakaz, a w kwietniu 2025 roku rozpoczęły się pierwsze po tym czasie ekshumacje ofiar zbrodni wołyńskiej na terenie dawnej wsi Puźniki.

I chociaż rzeczywiście dziennikarzy nie dopuszczono do miejsca ekshumacji, to decyzję ogłosił nie Paweł Kowal, a ukraiński archeolog Ołeksij Złatohorski, którego fundacja Wołyńskie Starożytności brała udział w pracach. Takie kroki uzasadniono trwającą rosyjską agresją na Ukrainę. Brak jest dowodów na to, że Paweł Kowal miał wpływ na podjęcie takiej decyzji.

IPN złożył kolejne wnioski o ekshumacje

W latach 1943–1945 na terenach dawnych południowo-wschodnich województw II Rzeczpospolitej ukraińscy nacjonaliści z Ukraińskiej Powstańczej Armii zamordowali około 100 tys. Polaków. 

W latach 2017–2024 Instytut Pamięci Narodowej wystosował do ukraińskich władz dziewięć wniosków, które dotyczyły ekshumacji w 65 lokalizacjach. W styczniu bieżącego roku dr hab. Karol Polejowski, wiceprezes IPN, zapowiedział, że strona polska ponowi 24 wnioski dotyczące poszukiwań i ekshumacji w ponad 60 ukraińskich lokalizacjach, które zostały wcześniej odrzucone.

W marcu ruszyły prace w Ugłach, trwają także poszukiwania w dawnych wsiach Ostrówki oraz Wola Ostrowiecka.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam