Analiza w pigułce

Od rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji na Ukrainę do polskiej infosfery dociera rosyjski przekaz propagandowy. Polacy dostawali m.in. spreparowane SMS-y mające przypominać komunikaty od Ministerstwa Obrony Narodowej, rzekomo zachęcające do dołączenia do armii. W maju 2024 roku włamano się również na serwery Polskiej Agencji Prasowej, by wypuścić sfabrykowaną depeszę zapowiadającą nadchodzącą mobilizację. Popularność zdobył także „polski żołnierz w Donbasie” powtarzający fałszywe narracje o Ukraińcach i wojnie.

W drugiej połowie września w sieci pojawiło się nagranie, w którym rosyjski dziennikarz Nikołaj Dołgaczow zwracał się z wiadomością do Polaków. Film pojawił się na różnych platformach społecznościowych – na Facebooku, Instagramie, TikToku i Telegramie. 

W materiale wideo usłyszymy o tym, że Polska jest okupowana przez wojska państw sojuszniczych [czas nagrania 0:07], które rzekomo mogą popełniać tutaj dowolne zbrodnie, za które nie są karane [czas nagrania 0:36],oraz że to Amerykanie podobno ponoszą odpowiedzialność za zniszczenie domu w Wyrykach [czas nagrania 1:00]. Z kolei Rosja rzekomo nie zaatakowała Ukrainy, a jedynie broniła swoich ludzi [czas nagrania 1:59].

Źródło: Facebook.com, 21.09.2025

Propagandowy materiał zdobył spore zasięgi. Tylko jedno nagranie na Facebooku wyświetlono ponad 260 tys. razy. W komentarzach pojawia się sporo głosów entuzjastycznie reagujących na słowa Rosjanina [pisownia oryginalna]: „Brawo w sedno oby Polacy wreszcie to rozumieli !”, „Nie wiem kim on jest ale trafil w sedno”, „Dziękuję za prawdę oby więcej było takich Polaków jak pan”.

Kim jest Nikołaj Dołgaczow?

Zanim film stał się popularny w polskich mediach społecznościowych, pojawił się na rosyjskim Telegramie. Autorem nagrania jest wspomniany w postach Nikołaj Dołgaczow, który sam określa siebie jako „korespondenta wojskowego telewizji WGTRK”. We rosyjskojęzycznym wpisie przeczytamy, że słyszy rozmowy polskich najemników oraz zapewnia, że Rosja i Polska „byli kiedyś braćmi”.

Zgodnie z raportem „Twierdza Kaliningrad” Dołgaczow rozpętał tam tzw. akcję antygermanizacyjną, która miała zdyskredytować przedstawicieli inteligencji i opozycji nawołujących do ochrony poniemieckich zabytków w tym regionie (s. 27). W telewizji zarządzanej przez Rosjanina wyświetlono materiały dyskredytujące jedną z organizacji pozarządowych – przedstawiono ją jako biuro werbunku niemieckich sił specjalnych (s. 28). Doprowadziło to do likwidacji jej osobowości prawnej w 2016 roku.

Dołgaczow pełni obecnie rolę korespondenta wojennego. Zgodnie z ukraińskimi źródłami, w swoich materiałach powtarza on kremlowską narrację o wojnie w Ukrainie. Był także zaangażowany w zbieranie funduszy na sprzęt dla rosyjskiego wojska.

Okupacja i mobilizacja. Powracające fałszywe narracje o Polsce i wojnie

W swoim krótkim materiale wideo Dołgaczow powtarza przekazy, które wcześniej pojawiały się w mediach społecznościowych. Stwierdza, że Polska jest okupowana przez obce wojska [czas nagrania 0:07] oraz że: „Polaków przygotowuje się do wielkiej wojny w imię cudzych interesów” [czas nagrania 0:16]. Powtarza także dezinformację o polskich najemnikach walczących po stronie Ukrainy, którzy mieli być „wysłani tam specjalnie, by wzniecać nienawiść między Polakami a Rosjanami” [czas nagrania 1:40].

Każdą z tych fałszywych informacji weryfikowaliśmy w naszych tekstach. Przypomnijmy najważniejsze wnioski:

• Polska nie jest pod okupacją obcych wojsk

Obecność żołnierzy NATO oraz USA w Polsce nie jest przejawem okupacji, lecz stanowi środek obronny i wyraz solidarności pomiędzy członkami Paktu Północnoatlantyckiego w odpowiedzi na rosyjską inwazję na Ukrainę. Polska sama zabiegała o obecność amerykańskich wojsk na swoim terenie (szczególnie po 2014 roku).

• Polska nie zamierza bezpośrednio angażować się w konflikt

Na potrzeby kilku naszych analiz (1, 2, 3) kontaktowaliśmy się z przedstawicielami rządu, którzy potwierdzali, że nasz kraj nie zamierza wysyłać żołnierzy na Ukrainę, by walczyć z Rosją. Jak informował nas MON w 2024 roku:

• Walczący w Ukrainie polscy żołnierze to ochotnicy

Jeszcze w 2022 roku MON informował nas, że: „żaden żołnierz w służbie czynnej nie bierze udziału w walkach w Ukrainie”. Doniesienia o polskich najemnikach, którzy zginęli w czasie konfliktu, pojawiały się w fałszywych przekazach. Jak opisywaliśmy w jednej z analiz, Polacy mogą walczyć w Międzynarodowym Legionie Sił Zbrojnych Ukrainy. Dzieje się to wyłącznie za zgodą MON – wówczas można pełnić ochotniczą służbę w ukraińskiej armii, jednak nie występuje się wtedy w roli oficjalnego przedstawiciela polskich sił zbrojnych.

Amerykańscy żołnierze są bezkarni? Nie takie są warunki umowy

W materiale Dołgaczow kontynuuje wątek okupacji Polski i stwierdza, że: „w kraju stacjonują dziesiątki tysięcy amerykańskich żołnierzy i mogą popełniać dowolne przestępstwa, nie obawiając się polskiego sądu” [czas nagrania 0:40].

Kwestię odpowiedzialności karnej za przestępstwa popełnione w Polsce przez amerykańskich żołnierzy reguluje umowa między Polską a USA z 2020 roku. Jak tłumaczył Jacek Czaputowicz, ówczesny minister spraw zagranicznych:

W tekście na stronie MON przeczytamy, że zgodnie z umową NATO SOFA z 1951 roku państwo, które wysyła swoich żołnierzy, zachowuje pierwszeństwo w sprawowaniu jurysdykcji karnej. Jednak ma to miejsce tylko w przypadku czynów lub zaniechań popełnionych w ramach wykonywania obowiązków służbowych.

Czy Rosja nie ma nic wspólnego z incydentem w Wyrykach?

W nagraniu powraca także wątek zniszczonego budynku w Wyrykach-Woli, uszkodzonego na początku września 2025 roku. Dołgaczow stwierdza, że na dom spadła „amerykańska rakieta z amerykańskiego samolotu”, a politycy przekonują, że „winni są Rosjanie”. Na koniec rosyjski reporter pyta: „gdzie tu logika”? [czas nagrania 1:00].

Sprawę zdewastowanego domu bada obecnie Prokuratura Okręgowa w Lublinie. W aktualizowanym komunikacie podano, że w budynek uderzył „niezidentyfikowany obiekt latający”. Niepotwierdzone informacje medialne podają, że mogła być to rakieta z interweniującego samolotu F-16 lub F-35.

Rosja tylko się broni? To stara propagandowa narracja

W wypowiedzi Dołgaczowa nie zabrakło także prób wybielania strony rosyjskiej i przedstawiania jej jako ofiary. Jak przekonuje reporter: „mówią, że Rosja zaatakowała Ukrainę i chce posunąć się dalej. Ale prawda jest taka, że Rosja się broni i chroni ludzi swojej kultury przed ludobójstwem i zniszczeniem. Ukraińscy nacjonaliści chcieli zniszczyć Rosjan, tak jak kiedyś postąpili z Polakami” [czas nagrania 1:59].

Analiza powstała w ramach projektu współfinansowanego ze środków Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności w ramach programu Wspieramy Ukrainę, realizowanego przez Fundację Edukacja dla Demokracji.  

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam