Politycy i media alarmują: „Śmieciowy absurd nadchodzi”

Pod koniec stycznia na platformach społecznościowych pojawiły się alarmujące wpisy, w których twierdzono, że zgodnie z decyzją Unii Europejskiej będziemy zobowiązani do posiadania aż 11 różnych pojemników na odpady. Te informacje były udostępniane nie tylko przez zwykłych użytkowników (np. 1, 2), lecz także przez polityków Konfederacji (np. 1, 2) oraz niektóre media (np. 1, 2).

Rzekome nowe zasady segregowania odpadów powiązano z rozporządzeniem Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR), które ma zacząć obowiązywać w Unii Europejskiej od sierpnia 2026 roku (art. 71). A jako że PPWR jest rozporządzeniem, a nie dyrektywą, to jego krytycy podkreślają, że obowiązuje on bez konieczności zmiany krajowych przepisów (np. 1, 2). Innymi słowy – polski rząd, prezydent ani tym bardziej obywatele nie będą mogli się temu sprzeciwić. 

„A potem eurokraci się dziwią, że rosną nastroje uniosceptyczne” – napisano na profilu Konfederacji na Facebooku – pojawiało się ostrzeżenie, że „śmieciowy absurd nadchodzi”.

Tymczasem informacje o rzekomym obowiązku posiadania 11 pojemników na odpady nie znajdują potwierdzenia w treści rozporządzenia. Pochodzą one z badania, którego jednym z kluczowych wniosków jest konieczność zapewnienia państwom członkowskim możliwości dostosowania przepisów PPWR do lokalnych uwarunkowań.

Rozporządzenie UE zmieni etykiety na opakowaniach

Prawdą jest, że Unia Europejska wprowadza nowe przepisy dotyczące opakowań oraz sposobu ich segregowania. Z perspektywy segregowania śmieci w domu kluczową zmianą jest nałożenie na producentów obowiązku czytelnego oznaczania opakowań (art. 12). 

PPWR zakłada wprowadzenie piktogramów, które mają być łatwe do zrozumienia oraz czytelne także dla osób z niepełnosprawnościami. Dodatkowo etykiety mogą zawierać kod QR, który będzie prowadził konsumenta do szczegółowych informacji (art. 12). 

O tym, jak te rozwiązania będą wyglądały w praktyce, Komisja Europejska ma zdecydować do 12 sierpnia 2026 roku (art. 12 ust. 6). Do tego czasu mają zostać określone dokładne wytyczne dotyczące jednolitego oznaczania opakowań na terytorium całej Unii Europejskiej. 

Pojemniki na odpady. Dalej będą mogły być zbiorcze

Obowiązkiem każdego państwa w Unii będzie z kolei wprowadzenie na pojemnikach oznaczeń informujących, jakie konkretne typy (czyli frakcje) odpadów mają do nich trafić. Komisja Europejska podczas opracowywania szczegółowych wytycznych ma uwzględnić specyfikę systemów zbierania odpadów, które już działają w państwach wspólnoty (art. 13 ust. 2). 

Z rozporządzenia PWPR w żadnym wypadku nie wynika zatem, na ile frakcji pojemniki będą dzielone w danym państwie ani tym bardziej nie oznacza to, że każda z nich będzie musiała trafiać do osobnego kosza.

Raport JRC – to tylko rekomendacja

Źródłem fałszywej informacji, jakoby decyzją unijnych urzędników każdy miał wkrótce korzystać z 11 różnych pojemników na odpady, stał się raport Wspólnego Centrum Badawczego (ang. Joint Research Centre – JRC), organizacji badawczej i analitycznej, która działa przy Komisji Europejskiej. Jej celem jest prowadzenie badań naukowych w obszarach ważnych dla Unii Europejskiej. 

Dokument został jednak przygotowany jedynie jako element eksperckiego wsparcia dla Komisji Europejskiej i sam w sobie nie nakłada żadnych obowiązków na obywateli UE. Jego celem było pokazanie, jak na podstawie danych i wyników badań można wdrożyć rozporządzenie PPWR w taki sposób, aby pogodzić cele środowiskowe, preferencje konsumentów i ograniczenia po stronie producentów.

Raport rzeczywiście proponuje podział odpadów na 11 głównych kategorii: szkło, papier i karton, drewno i korek, metale, tworzywa sztuczne, opakowania wielomateriałowe (np. kartony po sokach), tekstylia, ceramikę, odpady kompostowalne, odpady niebezpieczne oraz odpady zmieszane (s. 108–110), ale to nie oznacza, że każdy z nas ma mieć tyle pojemników przed domem.

Ile pojemników na śmieci ma rzeczywiście obowiązywać?

Autorzy raportu zaproponowali tzw. zasadę dopasowania (matching), zgodnie z którą piktogram na opakowaniu powinien odpowiadać oznaczeniu na pojemniku (s. 35). Niektóre typy śmieci mogą być według dokumentu zbierane razem – raport prezentuje różne propozycje dla konkretnych krajów (s. 230–243).

Przykładowo w Polsce, gdzie metale i tworzywa sztuczne zbiera się do jednego pojemnika, raport zaleca, aby jeden pojemnik posiadał po prostu obie etykiety lub odpowiednią metaetykietę (s. 240). 

Obecnie w Polsce obowiązuje segregacja z podziałem na 5 pojemników. Osobno należy wyrzucać odpady zmieszane, biodegradowalne, metale i tworzywa sztuczne, papier i szkło. Z kolei zgodnie z rekomendacją JRC, odpady w Polsce powinny trafiać do 8 pojemników (s. 240). 

W praktyce największą zmianą w porównaniu z zasadami, które obowiązują obecnie, byłoby rozdzielenie szkła na dwa pojemniki (podział na kolorowe i na bezbarwne), choć już teraz niektóre gminy mogą zdecydować o zbieraniu kolorowego i białego szkła osobno. 

Dodatkowo raport JRC proponuje wprowadzenie osobnego pojemnika na drewno, które i tak zaleca się obecnie oddawać do PSZOK czy MPSZOK, a także pojemnika na odpady niebezpieczne, których obecnie również nie należy wyrzucać do zwykłych pojemników.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam