Polska 2050 za wyższą akcyzą

Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz u Bogdana Rymanowskiego w Radiu Zet wypowiedziała się na temat planowanych zmian w akcyzie na alkohol. Stwierdziła, że propozycja jej partii, czyli podwyżka o 15 proc., przyniesie około 2,8 mld złotych do budżetu. Obecnie projekt przeszedł pierwsze czytanie w Sejmie.

Projekt jest odpowiedzią na weto prezydenta wobec wcześniejszej propozycji nowelizacji ustawy akcyzowej. Nowa propozycja zawiera poprawki uwzględniające uwagi prezydenta w tym półroczny vacatio legis, czyli okres przygotowawczy oraz przekazanie nadwyżki z podwyższonej akcyzy do Narodowego Funduszu Zdrowia na profilaktykę i leczenie uzależnień od alkoholu. 

Przewodnicząca Polski 2050 dla uzasadnienia swojej propozycji dodała, że wedle raportów nadmierne spożycie alkoholu kosztuje budżet państwa do 100 mld złotych. 

Nie tylko koszty zdrowotne

Z raportu Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych z 2021 wynika, że łączne koszty społeczno-ekonomiczne wynikające ze spożywania alkoholu w Polsce szacowano w 2020 roku na 93,3 mld PLN (s. 77). 

Natomiast wpływy z podatku akcyzowego w tamtym roku wyniosły 13,4 mld zł, więc różnica między przychodami, a kosztami wyniosła ponad 79,9 mld zł rocznie. Oznacza to, że wpływy z akcyzy nie równoważą kosztów wynikających z nadmiernego spożycia alkoholu. 

Wykazane w raporcie koszty dotyczą kilku systemów: zdrowotnego, egzekwowania prawa czy pomocy społecznej (s. 68). Mowa tu na przykład o kosztach hospitalizacji związanych z alkoholem albo pracy policji, prokuratury, służby więziennej i służby celnej wiążącej się ze sprawami związanymi z alkoholem.

Kategorią generującą największe wydatki były koszty przedwczesnej śmiertelności wynikającej z nadużywania alkoholu, którą autorzy oszacowali na kwotę 84 mld zł.

Kolejne szacunki

PARPA nie przeprowadziła w ostatnich latach kolejnego takiego badania i potwierdziła nam, że dane z raportu z 2021 roku to najbardziej aktualne ich szacunki. 

Natomiast swoje szacunki przedstawiła grupa badaczy ze Szkoły Głównej Handlowej, którzy w 2025 roku obronili pracę dyplomową dotyczącą aspektów społecznych, medycznych, prawnych oraz finansowych spożycia alkoholu w Polsce. Skorzystali z metodologii z raportu PARPA i oszacowali, że roczne koszty społeczne i ekonomiczne nadużywania alkoholu w Polsce to około 186 mld zł. Na tej podstawie powstał raport „Prawdziwa Cena Alkoholu”. 

Niedawno swoje szacunki przedstawiła też „Rzeczpospolita” w raporcie z lutego 2026 rok. Tutaj publiczne koszty spożycia alkoholu prognozuje się na nieco ponad sto miliardów wydatków.

Alkohol mniej czy bardziej dostępny?

Zgodnie z danymi GUS w 2024 roku w przeliczeniu na jednego mieszkańca Polacy i Polki wypili 8,8 litrów czystego alkoholu, a po uwzględnieniu tylko osób powyżej 15 roku życia 9,8 litra. Liczba osób uzależnionych od alkoholu i nadmiernie pijących sięga od 4 do 5 mln, w tym osób wymagających leczenia od 1 mln do 1,2 mln.

Raport Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom wskazuje na systematyczny wzrost dostępności ekonomicznej alkoholu. W 2024 r. statystyczny Polak mógł za swoją miesięczną pensję kupić 2103 butelki piwa, 313 butelek białego wina lub 238 butelek wódki. 20 lat wcześniej średnie miesięczne wynagrodzenie pozwalało na zakup 871 butelek piwa, 257 butelek wina (przy czym w 2017 r. zmieniono produkt reprezentatywny w tej kategorii) albo 110 butelek wódki.

Według WHO jednym z najbardziej efektywnych metod ograniczania spożycia alkoholu jest ich opodatkowanie i polityka cenowa. 

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam