Artyści od lat czekają na ustawę

26 maja Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny, przygotowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jak możemy przeczytać na stronie rządu, celem ustawy jest poprawa bezpieczeństwa socjalnego artystów zawodowych.

Według badania z 2024 roku przeprowadzonego przez SWPS Innowacje na zlecenie MKiDN ponad 51 proc. grupy zawodowej pracuje na podstawie umów zlecenia i o dzieło (s. 70), a 58 proc. osiąga przychody z pracy artystycznej do wysokości wynagrodzenia minimalnego (s. 57). W uzasadnieniu ustawy czytamy, że znaczna część artystów nie jest w stanie płacić składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne i nie może korzystać z publicznej ochrony zdrowia czy świadczeń emerytalnych.

Problem z zabezpieczeniem socjalnym artystów próbował już rozwiązać rząd PiS, który w 2021 r. rozpoczął prace nad odpowiednimi przepisami. Projektowana ustawa (najpierw pod nazwą ustawy o uprawnieniach artysty zawodowego, potem ustawy o artystach zawodowych) przewidywała m.in. dopłaty do składek na ubezpieczenia dla artystów zawodowych. Ostatecznie jednak prac nad ustawą nie doprowadzono do końca.

Status artysty zawodowego

Projekt ustawy rządu Tuska, mający poprawić sytuację artystów, wprowadza możliwość przyznawania statusu artysty zawodowego. Takie osoby muszą jednak spełniać szereg wymagań. Jest to m.in. prowadzenie działalności zawodowej w dziedzinach kultury określonych w ustawie (art. 3 ust. 2) i  posiadanie  udokumentowanego  dorobku artystycznego.

Status przyznawany będzie na wniosek artysty przez dyrektora Centrum Edukacji Artystycznej i Pracy Artystycznej, czyli przekształconego obecnego Centrum Edukacji Artystycznej. O tej instytucji mówi osobne rozporządzenie ministra kultury (art. 4 pkt 4 projektu ustawy odnoszący się do projektu rozporządzenia MKDiN z dnia 21 maja 2026 r. w sprawie specjalistycznej jednostki nadzoru).

Aby uzyskać status artysty zawodowego nie będzie można prowadzić pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 26). Osoba z takim statusem będzie obowiązkowo podlegać ubezpieczeniom społecznym (art. 56) oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu (art. 60).

Dopłaty tylko dla zarabiających najmniej

Proponowane przepisy wprowadzają dopłaty do składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Emerytur Pomostowych dla artystów, którzy w ciągu ostatnich trzech lat osiągali średnio 125 proc. rocznego wynagrodzenia minimalnego (art. 40 ust. 3). Dopłata ma uzupełnić składki do poziomu należnego od minimalnego wynagrodzenia (art. 56 pkt 9). Według rządu system dopłat obejmie ok. 20 tys. osób.

Ustawa budzi silny opór opozycji

W podobnym tonie do Dariusza Mateckiego projekt ustawy skrytykował Przemysław Czarnek, kandydat PiS na premiera, który 2 czerwca podczas konferencji prasowej powiedział: – Żadnej emerytury dla Jasia Kapeli, dla pani Kurdej-Szatan i wszystkich tego typu pseudoartystów.

Do krytyki projektu dołączyła również Konfederacja. – Nie zgadzam się z tym, żeby ludzie zarabiający najniższą krajową płacili za emerytury nierobów! – stwierdził Sławomir Mentzen. 28 maja Konfederacja poinformowała o rozpoczęciu zbiórki podpisów poselskich pod wnioskiem o wotum nieufności wobec minister kultury Marty Cienkowskiej.

Specjalne emerytury dla ulubionych artystów?

Matecki jako potencjalnych beneficjentów ustawy wymienia dwie osoby. Pierwsza to Jaś Kapela, lewicowy aktywista, poeta i pisarz, który ostatnio stał się obiektem krytyki po zaprezentowaniu piosenki (4:15) z musicalu o historii zakazu aborcji w Polsce, na który otrzymał stypendium z Ministerstwa Kultury. Druga to Barbara Kurdej-Szatan, aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna, która potępiała działania Straży Granicznej za rządów PiS.

Barbara Kurdej-Szatan nie wypowiadała się w kwestii możliwego korzystania ze wsparcia, ale nie mogłaby korzystać z dopłat choćby ze względu na fakt prowadzenia działalności gospodarczej („Mówisz i Masz Barbara Kurdej-Szatan”).

Proponowana ustawa wprowadza zautomatyzowany system ubezpieczeń oparty na formalnych kryteriach, nie pozwoli więc rządowi arbitralnie wybierać, komu należy się wsparcie. Nie tworzy też specjalnych emerytur, ale włącza artystów w istniejący system ubezpieczeń. Wypowiedź Dariusza Mateckiego oceniamy więc jako fałsz.

Ile to będzie kosztować?

Matecki sugeruje, że koszt funkcjonowania ustawy wyniesie 4,5 mld zł. Według oceny skutków regulacji przygotowanej przez MKDiN wydatki poniesione na cele realizacji ustawy w okresie 10 lat od jej wejścia w życie osiągną 4,41 mld zł. Jednocześnie rząd szacuje, że realizacja ustawy przyniesie ponad 3,07 mld zł dochodów, które będą wynikać m.in. z tego, że dzięki ustawie znaczna część artystów może trafić do systemu ubezpieczeń i zacząć płacić składki. 

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam