7 min czytania
Sprawdzamy wypowiedzi polityków i osób publicznych pojawiające się w przestrzeni medialnej i internetowej. Wybieramy wypowiedzi istotne dla debaty publicznej, weryfikujemy zawarte w nich informacje i przydzielamy jedną z pięciu kategorii ocen.
7 min czytania
Historia NATO. Z czyjej inicjatywy uruchomiono po raz pierwszy artykuł 5?
Historia NATO. Z czyjej inicjatywy uruchomiono po raz pierwszy artykuł 5?
Dopiero Afganistan to było pierwsze uruchomienie Artykułu 5 [Traktatu Północnoatlantyckiego – przyp. Demagog], zresztą na prośbę amerykańską.
Częściowa prawda
Wypowiedź uznajemy za częściową prawdę, gdy:
- zawiera połączenie informacji prawdziwych z fałszywymi. Obecność nieprawdziwej informacji nie powoduje jednak, że teza zawarta w weryfikowanym stwierdzeniu zostaje wypaczona bądź przeinaczona,
- rzeczywiste dane w jeszcze większym stopniu przemawiają na korzyść tezy autora.
Częściowa prawda
Wypowiedź uznajemy za częściową prawdę, gdy:
- zawiera połączenie informacji prawdziwych z fałszywymi. Obecność nieprawdziwej informacji nie powoduje jednak, że teza zawarta w weryfikowanym stwierdzeniu zostaje wypaczona bądź przeinaczona,
- rzeczywiste dane w jeszcze większym stopniu przemawiają na korzyść tezy autora.
- Artykuł 5 Traktatu Północnoatlantyckiego (podstawy prawnej funkcjonowania NATO) stanowi, że zbrojna napaść na jedno lub kilka państw członkowskich będzie traktowana jako atak przeciwko wszystkim sygnatariuszom Traktatu. Tym samym zobowiązuje członków NATO do udzielenia pomocy. Artykuł 5 może zostać uruchomiony z inicjatywy zaatakowanego sojusznika lub za jego zgodą.
- Jest prawdą, że artykuł 5 został uruchomiony tylko raz od początku istnienia NATO, po atakach terrorystycznych z 11 września 2001 roku w Stanach Zjednoczonych.
- W rzeczywistości propozycja wyszła wspólnie od pozostałych członków Sojuszu (1, 2). Jeden z zastępców sekretarza generalnego wspominał po latach, że to Lord Robertson wyszedł z inicjatywą i po konsultacji z USA zaproponował taki ruch Radzie NATO.
- Wypowiedź byłego prezydenta RP zawiera połączenie informacji prawdziwych z informacją fałszywą. Rzeczywiście artykuł 5 został uruchomiony tylko raz w historii NATO, ale nie stało się to na bezpośrednią prośbę Amerykanów. Dlatego oceniamy tę wypowiedź jako częściową prawdę.
Kwaśniewski o NATO: „Nie prowadziło wojen”
Aleksander Kwaśniewski wziął udział w programie Jacka Nizinkiewicza „Rzecz o Polityce” na kanale YouTube „Rzeczpospolitej”. Odniósł się do słów prezydenta USA Donalda Trumpa, który nazwał NATO „papierowym tygrysem”.
Były prezydent RP powiedział, że taka narracja nie jest w interesie państw członkowskich, które powinny dążyć do podtrzymania reputacji Sojuszu, tak aby odstraszała ona potencjalnych agresorów.
NATO (ang. North Atlantic Treaty Organisation) to międzynarodowa organizacja polityczno-wojskowa, która pełni funkcję stabilizacyjną i zapobiega rozprzestrzenianiu się konfliktów. Zwane również Sojuszem Północnoatlantyckim, NATO powstało 4 kwietnia 1949 roku. Wówczas zrzeszyło 12 państw (USA, Kanada i 10 krajów europejskich), które postanowiły połączyć siły w obliczu rosnącego zagrożenia ze strony Związku Radzieckiego, który po II wojnie światowej coraz agresywniej rozszerzał swoje wpływy na Europę Wschodnią. Obecnie NATO składa się z 32 krajów członkowskich.
Sojusz odstraszający
Kwaśniewski zwrócił uwagę, że NATO „przez całe swoje istnienie w większości przypadków działało odstraszająco”. Jest prawdą, że od początku istnienia celem NATO była ochrona wolności i bezpieczeństwa wszystkich swoich członków, a nie działania ofensywne.
Jednym z przykładów działania strategii opartej na odstraszaniu i ochronie jest wzmocniona gotowość obronna NATO wzdłuż wschodniej flanki (od Oceanu Arktycznego po Morze Czarne). W odpowiedzi na działania Rosji NATO rozmieszcza na tym obszarze siły gotowe do walki. To właśnie ten mechanizm sprawia, że potencjalny agresor musi liczyć się z konsekwencjami, zanim jeszcze podejmie jakiekolwiek działanie – co stanowi istotę odstraszania.
Należy jednak pamiętać, że swoje cele NATO osiąga za pomocą środków nie tylko politycznych, lecz także militarnych. Dlatego, chociaż NATO jest sojuszem obronnym o charakterze odstraszającym, przeprowadziło w swojej historii działania uwzględniające realne użycie siły i wzięło aktywną rolę w konfliktach.
Pierwsze (i jedyne) uruchomienie artykułu 5
Traktat północnoatlantycki to porozumienie, na podstawie którego powstało NATO. Został zawarty w 1949 roku. Jest to rodzaj umowy pomiędzy członkami organizacji, składającej się z 14 przepisów określających zasady ich współpracy. Istotnym elementem Traktatu jest artykuł 5, zgodnie z którym atak na jednego z członków jest traktowany jako atak na wszystkich:
„Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub kilka z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uważana za napaść przeciwko nim wszystkim; wskutek tego zgadzają się one na to, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, każda z nich, w wykonaniu prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego przez Artykuł 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom tak napadniętym, podejmując natychmiast indywidualnie i w porozumieniu z innymi Stronami taką akcję, jaką uzna za konieczną, nie wyłączając użycia siły zbrojnej, w celu przywrócenia i utrzymania bezpieczeństwa obszaru północnoatlantyckiego. O każdej takiej zbrojnej napaści i o wszystkich środkach zastosowanych w jej wyniku zostanie bezzwłocznie powiadomiona Rada Bezpieczeństwa. Środki takie zostaną zaniechane, gdy tylko Rada Bezpieczeństwa podejmie działania konieczne do przywrócenia i utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa”.
Co istotne, ten artykuł obowiązuje jedynie na terytoriach położonych powyżej zwrotnika Raka (zgodnie z art. 6). Dlatego, kiedy w 1982 roku Falklandy (wyspy na południowym Atlantyku należące do Wielkiej Brytanii) zostały zaatakowane przez wojska argentyńskie, ten mechanizm nie miał zastosowania.
W swojej wypowiedzi Kwaśniewski dodał: „Dopiero Afganistan to było pierwsze uruchomienie Artykułu 5”. Odnosi się do odpowiedzi NATO na atak terrorystyczny z 11 września 2001 roku. Sojusz uznał, że atak na USA jest atakiem na wszystkich członków, co otworzyło drogę do wspólnej odpowiedzi militarnej. Zgodnie ze stwierdzeniem byłego prezydenta RP, było to pierwsze i dotychczas jedyne uruchomienie artykułu 5 w historii NATO.
Terroryzm i śledztwo
NATO zareagowało szybko na ataki z 11 września. W ciągu kilku godzin członkowie Sojuszu jednogłośnie potępili te ataki i zadeklarowali gotowość do pomocy. Jednak uruchomienie artykułu 5 nie następuje automatycznie w sytuacji ataku zbrojnego. Zaatakowany sojusznik musi wystąpić o podjęcie działań zbiorowych lub wyrazić na to zgodę.
Początkowo w Radzie panowała niepewność co do zastosowania zasady wzajemnej obrony. Powodem była bezprecedensowa natura tego wydarzenia. Artykuł 5 był tworzony z myślą o sytuacji, w której suwerenne państwo z siłami zbrojnymi i określonym terytorium napadnie na sojusznika NATO. Tymczasem zamachy z 11 września były inicjatywą grupy terrorystycznej, która nie ma własnego terytorium ani jednej wspólnej narodowości.
Podczas spotkania kryzysowego 12 września 2001 roku Rada Północnoatlantycka (najważniejszy organ decyzyjny NATO) uzgodniła, że jeżeli zostanie ustalone, że atak został przeprowadzony z zagranicy przeciwko Stanom Zjednoczonym, zostanie on uznany za działanie, do którego można zastosować artykuł 5. Wyniki śledztwa przedstawione Radzie 2 października 2001 roku potwierdziły ten scenariusz, co zapewniło uzasadnienie podjęcia wspólnych działań Sojuszu.
Czyja to była decyzja?
Wspomnienia z tych czasów pokazują, że to sekretarz generalny NATO Lord Robertson w rozmowie z sekretarzem stanu USA Colinem Powellem zachęcał Stany Zjednoczone do wystąpienia o uruchomienie artykułu 5. W odpowiedzi przedstawiciele władz amerykańskich oświadczyli, że popierają takie posunięcie, podkreślali jednak, że nie składają w tej sprawie oficjalnego wniosku (1, 2).
Edgar Buckley, ówczesny zastępca sekretarza generalnego NATO, wspominał w 2006 roku, że to właśnie Robertson wystąpił z inicjatywą uruchomienia artykułu 5. Po konsultacji z przedstawicielem USA przedstawił ten pomysł przed Radą.
Stąd wspomniany „warunkowy” komunikat opublikowany 12 września. Ten krok był wyrazem solidarności transatlantyckiej i legitymizacji politycznej dla działań USA, a nie rzeczywistym mechanizmem uruchamiającym wspólną odpowiedź wojskową.
Materiały z tych czasów wskazują, że Amerykanie nie brali pod uwagę pełnoskalowej operacji NATO w Afganistanie. Dlatego, choć operacja militarna w Afganistanie bywa kojarzona z artykułem 5, sam atak pod dowództwem USA nie był operacją NATO. Sojusz przeprowadził misję ISAF w Afganistanie dopiero później, w odpowiedzi na prośbę ONZ, a nie bezpośrednio w ramach reguł artykułu 5. Dlatego stwierdzenie, że uruchomienie artykułu 5 było decyzją podjętą na prośbę Amerykanów, jest błędne.
Kontroluj polityków!
Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.
Dowiedz się, jak radzić sobie z dezinformacją w sieci
Poznaj przydatne narzędzia na naszej platformie edukacyjnej
Sprawdź
*Jeśli znajdziesz błąd, zaznacz go i wciśnij Ctrl + Enter
POLECANE DLA CIEBIE
