Coraz mniejsza dzietność w Polsce. Jak to wpłynie na oświatę?

13 lutego podczas posiedzenia Sejmu przegłosowano pakiet przepisów nazywany „ustawą o małych szkołach”. Nowelizacja wprowadza przepisy mające zapewnić funkcjonowanie małych szkół podstawowych w warunkach niżu demograficznego i mniejszej liczby uczniów, szczególnie na obszarach wiejskich i w mniejszych miastach. 

Zgodnie z nowymi regulacjami szkoły mają pełnić funkcję centrów życia społecznego, oferować opiekę nad dziećmi oraz zajęcia edukacyjne, a także aktywności dla dorosłych i seniorów. 

Dwa dni przed głosowaniem Mirosława Stachowiak-Różecka, posłanka PiS, krytykowała w Sejmie ten projekt. Zwracała uwagę m.in. na pomysł łączenia zajęć w klasach I–III oraz tworzenia zespołów składających się z dwujęzycznej szkoły podstawowej (klasy VII i VIII) i dwujęzycznej szkoły ponadpodstawowej. Na posiedzeniu 13 lutego PiS wnioskowało o odrzucenie projektu w całości oraz złożył 26 poprawek, które zostały odrzucone. 

Poprawka złożona przez posłów Lewicy, tożsama z poprawką zgłoszoną przez PiS, zakładająca rezygnację z możliwości łączenia wszystkich obowiązkowych zajęć edukacyjnych w klasach I–III, została przegłosowana. Końcowy projekt ustawy spotkał się zarówno ze sprzeciwem w głosowaniu ze strony PiS, jak i z głosami niezadowolenia na sali podczas wypowiedzi Barbary Nowackiej w dniu głosowania. 

Działania prodemograficzne obecnego rządu

W wystąpieniu poprzedzającym głosowanie Barbara Nowacka odniosła się do prodemograficznych działań wdrożonych przez obecny rząd. Jako flagowe działania wymieniła przywrócenie finansowania in vitro z budżetu państwa oraz zwiększenie świadczenia na dziecko z 500 do 800 zł. 

Finansowanie in vitro z budżetu państwa zostało wstrzymane w 2016 roku, kiedy rząd PiS nie przedłużył programu „Leczenie niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego” o kolejną edycję. 

23 marca 2023 roku, czyli za poprzedniego rządu, do Sejmu wpłynął obywatelski projekt ustawy „Tak dla in vitro”. Nie doszło jednak do głosowania. Do projektu powrócono po ośmiu miesiącach, podczas 1. posiedzenia Sejmu X kadencji. W dniach 28–29 listopada 2023 roku ustawa przeszła wszystkie trzy czytania i została uchwalona głosami posłów nowej koalicji rządzącej. 15 grudnia 2023 roku podpisał ją prezydent Andrzej Duda.

Po prawie ośmiu latach finansowanie programu in vitro z budżetu państwa zostało przywrócone przez obecną koalicję rządzącą. Wprowadzenie programu 800+, a wcześniej 500+, jest natomiast przede wszystkim związane z rządami PiS.

800+ z inicjatywy PIS 

Program Rodzina 500+ został uruchomiony w kwietniu 2016 roku przez rząd PiS jako jedno z kluczowych rozwiązań polityki społecznej. Początkowo świadczenie w wysokości 500 zł miesięcznie przysługiwało na drugie i każde kolejne dziecko w rodzinie. Od 1 lipca 2019 roku zasady programu zostały rozszerzone. Świadczenie zaczęto wypłacać także na pierwsze dziecko do ukończenia 18. roku życia. 

Podczas konwencji partyjnej PiS 14 maja 2023 roku Jarosław Kaczyński potwierdził zwiększenie kwoty wypłacanej w ramach programu 500+ do 800 zł. Następnego dnia Donald Tusk zaproponował, aby świadczenie 800+ zostało wprowadzone nie od 2024 roku, lecz już od 1 czerwca 2023 roku. 

17 maja do Sejmu wpłynął projekt ustawy z inicjatywy posłów KO, zakładający podniesienie świadczenia od czerwca 2023 roku. Projekt nie trafił jednak pod obrady izby i pozostał na etapie prac komisyjnych. Następnie, 29 czerwca, do Sejmu wniesiono rządowy projekt ustawy.

Realizacja zmiany wysokości świadczenia przypadła już na kadencję nowego rządu, jednak ustawę przyjęto z inicjatywy rządu PiS. Co więcej, przeciw zwiększeniu kwoty świadczenia głosowali członkowie Kolacji Polskiej i Polski 2050, w tym między innymi obecni członkowie Rady Ministrów: Paulina Hening-Kloska, Władysław Kosiniak-Kamysz czy Dariusz Klimczak. 

Czy programy 500+ i 800+ zwiększyły liczbę urodzeń w Polsce?

Program 500+ wprowadzono w kwietniu 2016 roku. Jeszcze przed jego rozpoczęciem zakładano, że do 2026 roku dzięki niemu urodzi się dodatkowo 278 tys. dzieci. Po dwóch latach działania programu odnotowano wzrost liczby urodzeń żywych o 20 tys. w 2017 roku w porównaniu z rokiem poprzednim. Był to jednak ostatni rok ze wzrostem współczynnika dzietności. 

Od 2017 roku liczba urodzeń w Polsce systematycznie spada. W najnowszym raporcie GUS dotyczącym sytuacji społeczno-gospodarczej w kraju szacuje się, że w 2025 roku urodziło się około 238 tys. dzieci. Jest to prawie 35 tys. mniej urodzeń niż w 2023 roku, kiedy to podniesiono kwotę świadczenia do 800 zł.

Barbara Nowacka zwróciła uwagę na korzyści finansowe wynikające z waloryzacji świadczenia. Poziom ubóstwa w 2024 roku, kiedy podniesiono kwotę do 800 zł, zmalał w porównaniu z rokiem poprzednim (1, 2, 3). W najnowszym raporcie GUS „SDG 2025” zauważono różnicę w poziomie ubóstwa wśród osób poniżej 18. roku życia przy porównaniu obecnych danych ze scenariuszem, w którym program Rodzina 500+ nie został nigdy wprowadzony.

Autorzy raportu „Poverty Watch 2025” zwracają jednak uwagę na niedostateczne postępy w walce z ubóstwem wśród dzieci. W latach 2021–2023 wskaźnik podwyższył się z powodu pandemii, aby ponownie zmniejszyć się w 2024 roku. Pomimo objęcia programem Rodzina 500+ również pierwszego dziecka w 2019 roku oraz waloryzacji świadczenia w 2024 roku liczba osób poniżej 18. roku życia żyjących w ubóstwie między rokiem 2019 a 2024 zmniejszyła się jedynie o 19 tys.

Więcej o wpływie 500+ na poziom ubóstwa w poprzednim latach pisaliśmy w Demagogu tutaj.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam