Spór o pierwszeństwo

„Pierwsza umowa offsetowa dla Apache podpisana” – poinformował Adam Szłapka 23 marca w serwisie X. Niektóre konta zarzuciły mu kłamstwo – przypominano, że pierwsza taka umowa dla tych śmigłowców uderzeniowych została zawarta już we wrześniu 2023 roku przez Mariusza Błaszczaka. Były szef resortu obrony poprosił nas, żebyśmy to sprawdzili.

Pierwsza umowa offsetowa dla Apache podpisana.

Dzięki 96 śmigłowcom, Polska będzie miała drugą największą flotę Apache na świecie.#RobimyNieGadamy pic.twitter.com/ni8MWQWEIb

— Adam Szłapka (@adamSzlapka) March 23, 2026

Zwróciliśmy się do kilku instytucji z prośbą o wyjaśnienie tej niezgodności. Podważają one znaczenie umowy, którą w 2023 roku podpisał Mariusz Błaszczak. Jednocześnie sami ustaliliśmy jeden istotny fakt – dwie umowy offsetowe zawarto już w 2024 roku. Ta z 2026 roku nie była więc pierwszą. 

Czym jest umowa offsetowa?

Na wstępie wyjaśnijmy, że zgodnie z tzw. ustawą offsetową z 2014 roku umowę offsetową zawierają Skarb Państwa i zagraniczny dostawca. Określa ona w szczególności wartość, przedmiot i harmonogram wykonania „zobowiązań offsetowych” (art. 2 pkt 1). 

Te zobowiązania polegają głównie na przekazaniu technologii lub know-how. Mają one zapewniać niezależność od zagranicznego dostawcy w zakresie produkcji czy serwisu jakiegoś produktu (art. 2 pkt 2). 

Jak tłumaczył w 2014 roku senator Jarosław Lasecki – sprawozdawca tej ustawy, taka umowa jest formą rekompensaty faktu zakupu broni za granicą, a nie w Polsce. Krajowa firma ma osiągnąć zysk poprzez współpracę z zagranicznym dostawcą.

Co zrobił Mariusz Błaszczak w 2023 roku?

Już we wrześniu 2022 roku Polska wysłała zapytanie ofertowe dotyczące 96 śmigłowców uderzeniowych Apache. W sierpniu 2023 roku amerykański Departament Stanu zatwierdził sprzedaż. Głównymi wykonawcami miały być firmy Boeing i Lockheed Martin.

Następnie pod koniec września 2023 roku, jak głosiły oficjalne komunikaty, minister Mariusz Błaszczak „zatwierdził jedną z umów offsetowych do śmigłowców Apache”. Podkreślamy – zatwierdził, a nie „zawarł”, jak już pisano o kolejnych umowach. Marek Wałkuski, korespondent Polskiego Radia w Białym Domu, zwrócił uwagę, że polski szef resortu obrony podpisał wtedy umowę w obecności przedstawiciela Lockheed Martin, ale przedstawiciel amerykańskiej firmy nie złożył podpisu.

Wojskowe Zakłady Lotnicze nr 1 S.A. poinformowały nas, że „dokument podpisany w 2023 roku nie rodził żadnych praw ani obowiązków po stronie WZL-1”. W opinii Biura Rzecznika Rządu dokument, który podpisał Mariusz Błaszczak, był jedynie „deklaracją” i „politycznym gestem”, wykonanym niedługo przed wyborami parlamentarnymi.

Co zawarto w marcu 2026 roku?

Zgodnie z ustawą offsetową „umowa dostawy nie może być zawarta przed datą wejścia w życie umowy offsetowej” (art. 8 ust. 11). Jak rozumiemy, do 13 sierpnia 2024 roku powinny zatem wejść w życie wszystkie umowy offsetowe związane z tą dostawą.

Umowa podpisana w marcu 2026 roku z firmą Lockheed Martin według komunikatu MON też jest umową offsetową. Zwróćmy jednak uwagę – mowa tu o umowie między Lockheed Martin a Wojskowymi Zakładami Lotniczymi nr 1 – nie Skarbem Państwa. Ustawa offsetowa reguluje umowy zawierane ze Skarbem Państwa, reprezentowanym przez ministra obrony narodowej (art. 7 ust. 3).

WZL-1 nazywa tę umowę „pierwszą wykonawczą umową offsetową w ramach programu Apache”. Pierwszą wykonawczą, a nie pierwszą w ogóle. Tomasz Dmitruk, redaktor Dziennika Zbrojnego, przekonuje, że podstawą wykonawczych umów offsetowych była „umowa bazowa” zawarta przez Mariusza Błaszczaka.

MON odpowiada: kluczowe decyzje zapadły w 2024 roku

Podsumowując, należy stwierdzić, że umowa z marca 2026 roku, o której pisał Adam Szłapka, na pewno nie była pierwszą umową offsetową dla Apache. Nawet jeśli dokument, który podpisał Mariusz Błaszczak w 2023 roku, był jedynie „politycznym gestem”, to kolejne dwie umowy offsetowe zawarto w 2024 roku.

Pozostało dla nas jedynie zagadką, co tak właściwie zrobił Mariusz Błaszczak, jeśli nie było to zawarcie umowy offsetowej, a jedynie „zatwierdzenie”. Czy Polska i Lockheed Martin podpisały ją przed umową na dostawę z 2024 roku? Tego, jak wynika z przepisów, wymaga polskie prawo. Zapytaliśmy o to Ministerstwo Obrony Narodowej.

W odpowiedzi MON nie potwierdził jednoznacznie, że umowa, którą podpisał Mariusz Błaszczak, była umową offsetową. Wydział medialny resortu odpowiedział: „Umowa z 25 września 2023 roku formalnie nie otwierała procesu wdrażania technologii i rozpoczęcia budowy pełnego zaplecza specjalistycznego śmigłowców Apache”. Stwierdził również, że zawarcie umów offsetowych wynika z podpisanej 13 sierpnia 2024 roku umowy na zakup śmigłowców. Tego dnia miały zapaść „wszystkie kluczowe decyzje”.

Według prawa umowy offsetowe powinny jednak wejść w życie przed zawarciem umowy na dostawę. Dziwi nas więc odpowiedź, według której umowy offsetowe „wynikają” z umowy na dostawę. Bez względu na ocenę umowy, którą podpisał Mariusz Błaszczak, pozostaje faktem, że dwie umowy offsetowe zawarto kilka dni przed umową na dostawę. Dlatego wypowiedź Adama Szłapki oceniamy jako fałsz.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam