Mieszkańcy Grodziska Mazowieckiego z pewnością dobrze znają Mediatekę – jest to miejsce, w którym odbywa się wiele ciekawych zajęć, wydarzeń kulturalnych i wykładów. Przykładowo: 6 października w ramach wydarzenia „Uwaga! Ściema!” młodzież mogła wziąć udział w warsztatach pokazujących, jak rozpoznawać fake newsy i dezinformację.

Dwa dni później w Mediatece zagościł Piotr Witczak, który – jak wielokrotnie udowodniliśmy – rozpowszechnia fałszywe informacje na temat zdrowia (1, 2, 3).

Wykład promowano pod nazwą „Podstawy naukowe szczepień dzieci i dorosłych”. Ten tytuł jest jednak mylący, ponieważ wystąpienie nie było neutralnym przeglądem badań i prezentacją obecnej wiedzy naukowej. W naszej opinii bardziej przypominało retoryczny poradnik, w jaki sposób odpierać argumenty osób, które chciałyby nas przekonywać do zaszczepienia siebie lub swoich dzieci. Konspiracyjne wizje rzeczywistości opierają się na prezentacji jasnego i łatwego do zrozumienia wytłumaczenia skomplikowanych wydarzeń i mechanizmów, które wpływają na nasze otoczenie. Taki właśnie światopogląd przedstawiono nam podczas wykładu pełnego półprawd i fałszywych stwierdzeń na temat chorób zakaźnych, szczepień ochronnych i ich rzekomych konsekwencji zdrowotnych.

Dokąd prowadzi piramida dowodów?

W trakcie wystąpienia Witczaka usłyszeliśmy wiele stwierdzeń podważających lub otwarcie kwestionujących bezpieczeństwo szczepionek. Wśród nich pojawiły się fałszywe tezy, które już analizowaliśmy na łamach Demagoga. Przykładowo: rzekome powiązanie tiomersalu (składnika niektórych szczepionek) z rozwojem zaburzeń ze spektrum autyzmu. Choć jest to dawno obalony mit, Piotr Witczak powiedział: „[w filmie upublicznionym przez Donalda Trumpa – przyp. Demagog] naukowcy pokazali, że rtęć powoduje autyzm, że etylortęć w szczepionkach, która nadal jest niestety w preparatach, jest związana z autyzmem”.

Badania naukowe podważające związek między szczepieniami a autyzmem (np. 1, 2, 3) najwidoczniej nie są – dla autora tych słów – przekonujące.  Podchodzi on przecież z dystansem do medycyny opartej na nauce, w której funkcjonuje  pojęcie hierarchii dowodów naukowych, często przedstawianej w formie piramidy. Piotr Witczak tłumaczył jednak mieszkańcom Grodziska, że „piramida dowodów prowadzi donikąd”. Powtórzył również tezę, że szczepienia podawane dzieciom nie przeszły poprawnie przeprowadzonych badań randomizowanych fazy III, w której część pacjentów otrzymuje neutralne placebo.

Poprosiliśmy Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL), o rozwianie wątpliwości dotyczących procesu dopuszczania szczepionek do obrotu:

Szczepionki są specyficznymi preparatami, co oznacza, że metodologia przeprowadzanych na nich badań klinicznych jest nieco inna od innych produktów leczniczych. Nie oznacza to jednak, że są testowane gorzej, lub mniej rygorystycznie – wręcz przeciwnie. Szczepionki przechodzą wszystkie wymagane etapy badań, a co więcej, już po ich dopuszczeniu do obrotu każdą z nich monitoruje się przez cały okres jej stosowania (1, 2, 3).

„Nie możemy ufać lekarzom, bo oni ufają nauce”

Jeżeli bezpieczeństwo szczepionek rzekomo nie jest potwierdzone, to dlaczego lekarze nie odmawiają ich podawania? Zdaniem Witczaka lekarze są w najlepszym wypadku nieświadomi, a w najgorszym – obojętni wobec „braku dowodów” potwierdzających bezpieczeństwo szczepień.

Jako dowód na to, że lekarze ślepo podążają za konsensusem, prelegent przywołał fałszywą narrację, zgodnie z którą dawniej zalecano kobietom w ciąży palenie papierosów. To popularny mit oparty na marketingu firm tytoniowych i na anegdotycznych przypadkach – nie znaleźliśmy potwierdzenia, żeby takie zalecenia były kiedykolwiek oficjalnie popierane przez instytucje medyczne.

Witczak porównał siebie i innych sceptyków szczepień do Ignaza Semmelweissa, lekarza znanego jako „ojca antyseptyki”. Usłyszeliśmy, że w przyszłości osoby, które obecnie krytykują przeciwników szczepień, będą traktowane tak samo jak osoby, które wyśmiewały Semmelweissa za naleganie, by lekarze myli ręce po pracy w prosektorium.

„Środowisko naukowe jest skorumpowane przez konflikty interesów”

Kluczem, który pozwala nam zrozumieć rzeczywistość w sposób, w jaki przedstawił ją nam Piotr Witczak, są pieniądze – jego zdaniem to zysk motywuje producentów szczepionek do ukrywania „prawdy” o tych preparatach.

Spisek ponoć jest tak głęboki, że opłacane przez Big Pharmę są rzekomo nawet agencje kontrolne, m.in. Europejska Agencja Leków (EMA), która – jak powiedział Witczak – „w 90 proc. jest finansowana przez przemysł [farmaceutyczny – przyp. Demagog]”. Ten odsetek jest prawdziwy, lecz wyjęty z kontekstu – większość finansowania agencji pochodzi z opłat wnoszonych przez firmy za świadczone usługi, przede wszystkim za ocenianie wniosków o dopuszczenie do obrotu oraz za monitorowanie bezpieczeństwa leków w całym cyklu ich stosowania.

Witczak w czasie wykładu mylnie zrównał medycynę opartą na dowodach z przemysłem farmaceutycznym i wyliczył przypadki nadużyć oraz wycofywania leków z obrotu jako dowód na to, że szczepienia również mogą być niebezpieczne. Nie jest to jednak uczciwe porównanie – szczepionki należą do najdokładniej sprawdzanych preparatów, a ich jakość podlega rygorystycznym badaniom.

„Mit chorób zakaźnych”

Część wykładu była poświęcona bagatelizowaniu i negowaniu zagrożeń wynikających z chorób zakaźnych. Witczak stwierdził m.in., że spadek wskaźników zachorowań, m.in. na krztusiec czy odrę, nie jest efektem wprowadzenia szczepień ochronnych, ale ogólnej poprawy warunków życia. Zwróciliśmy się do przedstawicieli Głównego Inspektoratu Sanitarnego (GIS), aby potwierdzić czy to prawdopodobne:

Statystyki jednoznacznie potwierdzają skuteczność szczepień w zapobieganiu tym schorzeniom (1, 2, 3, 4, 5). Witczak poszedł jednak o krok dalej, twierdząc, że potencjalne ryzyko szczepień ochronnych jest równe lub potencjalnie większe od ryzyka ww. chorób zakaźnych. Poprosiliśmy GIS o odniesienie się również do tej tezy:

„To nie jest porada medyczna”

Sporą część stwierdzeń, które padły w trakcie wykładu, Witczak prezentował w sposób pozornie zachęcający do wyciągania własnych wniosków lub prezentował jako swoje domniemania i opinie. Każdy argument strony przeciwnej – czyli zwolenników szczepień – był przedstawiany jako głos osoby naiwnej, ślepo i bezkrytycznie ufającej autorytetom naukowym i instytucjom publicznym.

Wielu odważniejszym tezom Witczaka towarzyszyło zdanie powtarzane niczym mantra: „To nie jest porada medyczna”. Warto tu podkreślić, że choć Piotr Witczak przedstawia się jako „doktor nauk medycznych” i „konsultant ds. terapii komplementarnych chorób przewlekłych dzieci i dorosłych”, to nie jest lekarzem, lecz doktorem biologii.

Z naszych rozmów z uczestnikami spotkania wynika jednak, że w ich pamięci silniej zapisała się inna fraza: „Im więcej dawek szczepionek, tym większa śmiertelność”. Takie stwierdzenie padło w czasie wykładu, przed przytoczeniem wskaźnika umieralności niemowląt. W rzeczywistości dowody naukowe pokazują, że szczepienia ochronne ratują życie człowieka już od wczesnego dzieciństwa. Na spotkaniu tezy przedstawiano z zastrzeżeniem, że nie stanowią porady medycznej, co nie chroni osób, które w nie uwierzą. Dlatego ostrzegamy: mogą one mieć poważne, destrukcyjne konsekwencje.

Wykład Piotra Witczaka był nie tylko prezentacją pseudonaukowych tez o szczepieniach, lecz także przykładem stosowania mechanizmów, które mają zachęcić ludzi do wierzenia w narracje o ukrytej prawdzie i spiskach elit. Nieufność wobec instytucji, potrzeba otrzymania prostych wyjaśnień i lęk przed złożonością świata są naturalne, jednak stają się niebezpieczne, gdy ciekawość i krytyczne myślenie zmieniają się w bezrefleksyjną wiarę w alternatywne autorytety. Tezy o szkodliwości szczepień przestają być niewinną próbą zrozumienia rzeczywistości, gdy zaczynają realnie wpływać na decyzje zdrowotne ich odbiorców.

Dezinformacja medyczna w instytucji samorządowej 

Do najbardziej niepokojących aspektów wydarzenia, w którym uczestniczyliśmy, należy fakt, że odbyło się ono w siedzibie instytucji samorządowej. Część uczestników tego spotkania, z którymi zamieniliśmy kilka słów, znała wcześniej działalność dr. Witczaka i przybyła na wykład właśnie z jego powodu. Spotkaliśmy jednak też i takie osoby, które przyszły do Mediateki, by wypełnić wolny wieczór i nie były świadome, w jakim wydarzeniu wezmą udział.

Zwróciliśmy się do władz Grodziska Mazowieckiego z prośbą o odniesienie się do faktu udostępnienia przestrzeni w siedzibie instytucji samorządowej osobie głoszącej szkodliwe i fałszywe tezy. Urząd Miasta w Grodzisku Mazowieckim nie odpowiedział na naszą prośbę o komentarz. Z kolei z oświadczenia, które otrzymaliśmy od przedstawicieli Mediateki, wynika, że przestrzeń została udostępniona na warunkach komercyjnych, a treści omawiane w wykładzie nie zostały zweryfikowane:

Nasze obawy budzi fakt, że takie wydarzenia jak wykład Piotra Witczaka mogą być legitymizowane faktem, że odbywają się w przestrzeni należącej do miasta, nawet jeżeli została ona udostępniona na warunkach komercyjnych. Nie zgadzamy się ze stwierdzeniem, że odpowiedzialność za szerzenie dezinformacji spoczywa jedynie na osobie, która ją głosi, a nie – na instytucji, która umożliwia to poprzez wynajmowanie lokalu.

To nie pierwszy raz, kiedy pseudomedyczne treści są głoszone ze scen należących do samorządowych instytucji. W czerwcu nagłaśnialiśmy sprawę festiwalu „Pełnia zdrowia bez leków”, zorganizowanego w Międzynarodowym Centrum Kongresowym w Katowicach. Kontrowersje budzi również konferencja „Czego ci lekarz nie powie”, organizowana w Gliwicach, której Piotr Witczak był prelegentem.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam