Z początkiem lutego 19-latkowie razem z wybranymi innymi grupami otrzymali wezwania do stawienia się przed komisjami kwalifikacyjnymi. Jest to rutynowe działanie przeprowadzane co roku, które służy przede wszystkim aktualizacji danych. Jednak konflikt trwający za wschodnią granicą sprawia, że nawet rutyna może zostać wykorzystana, aby wzbudzić niepokój lub szerzyć dezinformację.

Od początku pełnoskalowej wojny w Ukrainie widzimy, że strach jest jedną z ulubionych broni Kremla. Rosyjska propaganda promuje m.in. narracje o rzekomym wciąganiu Polski do konfliktu (1, 2, 3), a nawet treści, zgodnie z którymi Wojsko Polskie już w nim potajemnie uczestniczy (1, 2). W społeczeństwie, które od lat jest bombardowane takimi narracjami, obowiązek stawienia się przed komisją wojskową może stać się kolejnym wątkiem wojny informacyjnej.

Kwalifikacja a mobilizacja. Clickbaity i mieszanie pojęć

Fałszywe lub mylące informacje o kwalifikacji wojskowej mogą rozprzestrzeniać się w formie clickbaitowych nagłówków, używających pojęć takich jak „mobilizacja” wymiennie z „kwalifikacją”. Przykładowo, jak można wyczytać z jednego tekstu, rzekomo trwa „gigantyczna mobilizacja w Polsce. 235 tys. mężczyzn i kobiet dostanie wezwania do wojska”. Publikacje medialne mogą podkreślać w tytułach, że „wojsko wzywa” obywateli bez zaznaczenia rutynowości tego procesu (1, 2, 3) – tym samym wzmacniają emocjonalność przekazu, by zwiększyć zainteresowanie odbiorców.

Fot. strefabiznesu.pl / portalsamorzadowy.pl / forsal.pl / Modyfikacje: Demagog

Mieszanie pojęć w celu stworzenia sensacyjnego nagłówka może wzbudzać atmosferę niepokoju oraz tworzyć przestrzeń do powstawania niejasności i dezinformacji – w ten sposób przekaz nieświadomie zostaje wpisany w narracje promowane przez wyspecjalizowane ośrodki propagandy. Razem z publikacjami opisującymi wezwania kwalifikacyjne w internecie pojawiają się alarmistyczne filmy zrównujące kwalifikację wojskową z powszechnym poborem (1, 2) i zdobywające nawet setki tysięcy wyświetleń.

Fakty o kwalifikacji wojskowej

W rzeczywistości kwalifikacja ma mało wspólnego z poborem czy mobilizacją. Jak podkreśliliśmy wyżej, jest to proces odbywający się co roku, mający przede wszystkim charakter administracyjny. Jego celem jest ocena zdolności do służby wojskowej oraz aktualizacja danych ewidencyjnych. Polska nie prowadzi obecnie powszechnego poboru do wojska, a obowiązkowa zasadnicza służba wojskowa została zawieszona w 2010 roku.

W tym roku obowiązkiem stawienia się do kwalifikacji wojskowej są objęci mężczyźni urodzeni w 2007 roku oraz ci starsi, którzy wcześniej nie otrzymali kategorii wojskowej lub zostali uznani przez komisje za czasowo niezdolnych do służby wojskowej (kat. B). Ponadto wezwania otrzymały kobiety, które kończą studia na kierunkach medycznych, psychologicznych i weterynaryjnych, oraz osoby, które zgłosiły się ochotniczo do kwalifikacji wojskowej.

Warto podkreślić, że za organizację kwalifikacji odpowiadają organy administracji publicznej, a nie jednostki operacyjne wojska (art. 57).

Wojsko jest świadome dezinformacji

Jak przekazała nam przedstawicielka Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji, wojsko jest świadome dezinformacji związanej z kwalifikacją wojskową:

By ograniczyć wpływ dezinformacji, w tegorocznych komunikatach informujących o kwalifikacji często spotykamy frazy takie jak „to nie jest pobór do wojska” i podobne (1, 2, 3). Konieczność takiego doprecyzowywania pokazuje, że narracja łącząca te zagadnienia już się zakorzeniła. Pojęcie „kwalifikacja” bywa jednoznaczne w oczach odbiorców z „poborem” czy „mobilizacją” (1, 2, 3), co może zostać wykorzystane przez osoby chcące rozprzestrzeniać fałszywe i propagandowe narracje.

Przedstawianie kwalifikacji wojskowej jako czegoś nadzwyczajnego nie znajduje potwierdzenia w rzeczywistości. W przypadku odbiorców szczególnego znaczenia nabiera oddzielanie faktów od emocji i uważne sprawdzanie źródeł, a w przypadku dziennikarzy – precyzyjne używanie pojęć, bo to właśnie na niejasnościach i skrótach myślowych najłatwiej budować fałszywe, alarmistyczne narracje.

Publikacja została opracowana w ramach projektu „Prebunking at Scale” przy wsparciu European Fact-Checking Standards Network.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam