30 stycznia w programie „Wykrywacz Kłamstw” na antenie TVP Info wyemitowano segment pokazujący konkretny przykład propagandy w formie modu do gry komputerowej. Krótko po tym w sieci pojawiły się głosy krytyczne wobec materiału, m.in. wskazujące, że dziennikarze używają w nim słów „mod” i „gra” wymiennie, co w przedstawionym kontekście stanowi znaczącą różnicę.

Czy gry komputerowe mogą służyć jako forma propagandy? To złożony temat, który często pojawia się w debacie publicznej, niestety nie zawsze jest opisywany z należytą starannością. Błędy dziennikarzy nie umniejszają zagrożeń wynikających z nowych i niekonwencjonalnych metod przemycania groźnych narracji (1, 2, 3), a wręcz je amplifikują – utrudniają rzetelną dyskusję i sprzyjają powstawaniu nieporozumień wokół całego zjawiska.

Niedopowiedzenia i manipulacje mogą kompletnie zmienić kontekst sytuacji, uciąć dyskusję i umniejszyć realny problem. Najlepiej dowodzi tego fakt, że nie każda krytyka materiału TVP była oparta na jego rzeczywistej treści – na Facebooku trafiliśmy na wpisy przedstawiające program w zmanipulowanym kontekście i negujące realność zjawiska gier propagandowych (1, 2). W jednym wpisie na Facebooku przeczytamy [pisownia oryginalna]: „Według TVP Minecraft i World of Tanks służą Putinowi XD”.

Źródło: Facebook, 1.02.2026

Ten wpis zdobył bardzo dużą popularność – został wyświetlony ponad 400 tys. razy, a ponad 1,8 tys. kont na niego zareagowało. Pod postem dodano ponad 400 komentarzy, a treść wielu z nich wskazuje, że ich autorzy zgadzają się z przedstawianymi wnioskami [pisownia oryginalna]: „Nie wiem co oni biorą ale chciałbym prosić namiary na dilera bo to ewidentnie dobry towar”, „Jestem ruską informatorką bo gram w Minecrafta z corką aresztujcie mnie”.

Czego dotyczył materiał wyemitowany w TVP Info?

Segment wyemitowany pod koniec stycznia [czas nagrania 3:20] skupiał się na fanowskiej modyfikacji do gry „Hearts of Iron IV” o tytule „East Showdown”. Jak opisano w programie, mod ma wykorzystywać przekazy i hasła charakterystyczne dla kremlowskiej propagandy, a w jego tworzenie miał być zaangażowany Grigorij Korolow – streamer znany pod pseudonimem Grisza Putin. Jak opisuje Disinfo Digest, Korolow promuje otwarcie propagandowe treści na swoich streamach:

W jakim kontekście w programie wspomniano „Minecraft” i „World of Tanks”?

Wskazany segment na antenie TVP Info nie dotyczył popularnych gier „Minecraft” i „World of Tanks” – na co wskazuje treść niektórych wpisów (1, 2). Te tytuły zostały wymienione jedynie raz, gdy gość programu wskazał, że użytkownicy mogą za ich pomocą przemycać narracje propagandowe [czas nagrania 9:50].

Wykorzystanie tych gier przez Rosję w taki właśnie sposób jest dobrze udokumentowane (1, 2, 3). Dobrym przykładem jest projekt o nazwie „PMC Kinder” (ang. PMC – Private Military Company, pol. Prywatna Firma Wojskowa). Jak opisuje portal United24Media, jego twórcy promują modyfikacje do „Minecrafta”, w której „ukraińscy żołnierze przedstawieni są jako świnie przeznaczone do »egzekucji«”, aby szkolić dzieci w wirtualnej walce przypominającej wojnę Rosji na Ukrainie.

Współczesne gry mogą być wykorzystywane do propagandy – kiedy i dlaczego?

Gry komputerowe – jak każda forma sztuki i metoda przekazu informacji – mogą służyć propagandzie. W zeszłym roku na naszych łamach opisaliśmy grę „Squad 22: ZOV”, finansowaną przez rosyjskie ministerstwo obrony i przedstawiającą fałszywą wersję wydarzeń bitwy o Mariupol. Przykład Grigorija Korolowa – nawet jeżeli nie współtworzył kontrowersyjnego moda – pokazuje, że osobistości ze środowiska gamingowego również mogą być częścią ekosystemu propagandy. W rozmowie o „Squad 22: ZOV” Alisa Gurska, ukraińska producentka gier komputerowych, opisała nam, dlaczego gry mogą być szczególnie skutecznym nośnikiem groźnych idei:

Materiał TVP Info dotyczył realnego i istotnego problemu, gry komputerowe i tworzone do nich mody rzeczywiście bywają wykorzystywane jako narzędzia propagandy, lecz ich analiza wymaga precyzji pojęciowej, kontekstu i odpowiedzialnej komunikacji. Błędy dziennikarzy – w połączeniu z późniejszymi uproszczeniami i manipulacjami w mediach społecznościowych – pokazują, jak łatwo złożone zagrożenia mogą zostać sprowadzone do karykatury.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam