W Krakowie wprowadzono SCT

Od 1 stycznia 2026 roku w Krakowie obowiązuje Strefa Czystego Transportu (SCT). Jej utworzenie zmieniło zasady wjazdu do miasta. Osoby spoza Krakowa, których pojazdy nie spełniają ustalonych wymogów norm emisji spalin, mogą do niego wjeżdzać po uiszczeniu odpowiedniej opłaty.

Po 31 grudnia 2028 roku do strefy będą mogły wjeżdżać wyłącznie pojazdy spełniające normy emisji. Osoby zameldowane w Krakowie i płacące w nim podatki objęto bezterminowym zwolnieniem dla pojazdów, które posiadały przed 26 czerwca 2025 roku – niezależnie od tego, jak stare są te samochody. Jednak ten zapis jest przedmiotem sporu.

Do kwestii, czy Kraków musiał wprowadzić tego typu ograniczenia, odniósł się Stanisław Kracik, wiceprezydent miasta. Stwierdził on, że taki obowiązek wynika z polskiego prawa, a wszystko przez to, że w mieście przekroczono normy jakości powietrza [czas nagrania: 22:55]. Przyjrzeliśmy się zapisom ustawy na ten temat.

Jaka jest podstawa decyzji w tej sprawie?

Wprowadzenie SCT w Krakowie umożliwiła ustawa o elektromobilności z 2018 roku. To właśnie w niej przewidziano utworzenie przez radę gminy tego typu ograniczeń wjazdu samochodów (art. 39). 

Ocenę przeprowadza Główny Inspektor Ochrony Środowiska (GIOŚ) i publikuje ją w terminie do 30 kwietnia każdego roku. Jeżeli wykazała ona przekroczenie średniorocznego dopuszczalnego poziomu dwutlenku azotu w mieście o określonym zaludnieniu, GIOŚ niezwłocznie przekazuje jej wyniki prezydentowi tego miasta (art. 89 ust. 1 i 1a).

Miszalski otrzymuje wyniki oceny

W trakcie dyskusji nad sensem wprowadzenia strefy w stolicy Małopolski Łukasz Sęk, wiceprezydent miasta, opublikował pismo, które GIOŚ przesłał do magistratu. Z dokumentu wynika, że zgodnie z zapisami ustawy w kwietniu 2025 roku prezydent Aleksander Miszalski został poinformowany o przekroczeniu w Krakowie średniorocznego poziomu dwutlenku azotu.

Z raportu opublikowanego przez GIOŚ, obejmującego 2024 rok, wynika, że przekroczone średnioroczne stężenie NO₂ wykryto na jednej z krakowskich stacji. Wynosiło ono 45 μg/m³, podczas gdy dopuszczalna norma stanowi 40 μg/m³. W dokumencie podkreślono, że w okresie od 2015 do 2024 roku przekroczenia normy średniorocznej na tej stacji występują w każdym roku (s. 50–53).

Chociaż pozostałe stacje nie odnotowały przekroczenia normy, to miasto uzasadnia obowiązek utworzenia SCT danymi, które otrzymało od GIOŚ. Rzeczywiście, zgodnie z zapisami ustawy rada gminy musiała ją w takiej sytuacji utworzyć. Strefa może zostać zniesiona, jeżeli ocena jakości powietrza w kolejnych trzech latach nie wykaże przekroczenia średniorocznego poziomu dopuszczalnego dwutlenku azotu w mieście (art. 1 pkt 7).

Jest wyrok sądu w sprawie SCT

Mimo ustawowego obowiązku utworzenia SCT w takiej sytuacji nie określono, jak duży obszar miasta ma ona obejmować. W tym przypadku zajmuje ona ok. 60 proc. Krakowa, co wzbudziło sprzeciw m.in. wojewody małopolskiego. 

W tej i kilku innych sprawach złożono skargi do krakowskiego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (np. 1, 2, 3, 4). Ostatecznie sąd unieważnił części trzech zapisów uchwały: dotyczących zwolnień przewidzianych dla osób zameldowanych w Krakowie oraz zwolnień z opłat dla osób jadących do placówek medycznych, lecz tylko tych finansowanych z Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ).

Sąd uznał, że nie można traktować tych osób, które zamieszkują miasto, lecz nie posiadają meldunku, gorzej od zameldowanych mieszkańców Krakowa. Stwierdził także, że pacjenci korzystający z prywatnych placówek medycznych nie mogą być traktowani inaczej niż osoby udające się do placówek finansowanych z budżetu NFZ. Z kolei skargi w pozostałym zakresie zostały oddalone, lecz wyrok nie jest prawomocny.

Jakich danych używa magistrat?

W dyskusji nad utworzeniem SCT prezydent Aleksander Miszalski stwierdził, że nieoficjalne informacje wskazują na spadek stężenia tlenków azotu do poziomu 39,62 μg/m³. Równocześnie podkreślił, że według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) „zalecane stężenie, które nie zagrażałoby zdrowiu mieszkańców, to 10 μg/m³”.

Rzeczywiście, takie sugestie wspomniana organizacja sformułowała w 2021 roku. Na oficjalnej stronie miasta obecne wskaźniki jakości powietrza są porównywane zarówno do norm zalecanych przez WHO, jak i do norm mających wejść w życie w 2030 roku oraz tych obecnych. 

Co jednak istotne, dane użyte do tych porównań pochodzą z badania wykonanego na przełomie października i listopada zeszłego roku. Jak przyznaje magistrat, tym samym „nie są pełnymi danymi średniorocznymi, do których odnoszą się normy obowiązujące w prawie”.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam