PiS postuluje zmianę ustawy o obywatelstwie

W maju 2025 roku grupa posłów Prawa i Sprawiedliwości wniosła do Sejmu projekt ustawy, która zaostrza wymogi wobec osób starających się o polskie obywatelstwo. Obecnie projekt jest na etapie prac w komisji.

Z tym pomysłem zgadza się Paweł Usiądek, polityk Konfederacji. Jego zdaniem dotychczas obywatelstwo było „rozdawane jak cukierki”, a obecny wymóg spędzenia w kraju trzech lat przed ubieganiem się o uznanie za polskiego obywatela to za krótko. 

Polityk pomija jednak fakt, że mowa o trzech latach na konkretnym typie zezwolenia, przed uzyskaniem którego obcokrajowiec musi już legalnie być w Polsce i spełniać inne warunki. W rzeczywistości okres, po jakim można starać się o obywatelstwo, jest dłuższy.

Cztery drogi do obywatelstwa

Zgodnie z ustawą polskie obywatelstwo nabywa się (art. 4): 

• z mocy prawa – dotyczy dzieci, jeśli co najmniej jeden z rodziców już ma obywatelstwo lub urodziły się na terenie Polski, a rodzice nie są znani (art. 14–17),
• przez nadanie – dotyczy osób, które otrzymują obywatelstwo od prezydenta (art. 18),
• przez uznanie – dotyczy osób, które są nieprzerwanie i legalnie kilka lat w Polsce, mają tutaj stałe źródło dochodu oraz miejsce zamieszkania (art. 30),
• przez przywrócenie – dotyczy osób, które utraciły obywatelstwo przed 1999 rokiem (art. 38).

Paweł Usiądek odwołuje się do trzeciego trybu, czyli drogi poprzez uznanie. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy, cudzoziemiec ma prawo ubiegać się o obywatelstwo jeśli przebywa w Polsce nieprzerwanie od 3 lat na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE lub prawa stałego pobytu. Do tego konieczne jest posiadanie stabilnego źródła dochodu oraz tytułu prawnego do zajmowania lokalu mieszkalnego.

To właśnie zmiany tego przepisu dotyczy projekt ustawy, która obecnie jest procedowana w Sejmie. Chodzi o zmianę z 3 lat na 10.

Tylko 3 lata? Nie do końca

Co istotne, ustawa wymaga od cudzoziemca nie tylko samego pobytu w kraju, lecz także posiadania przez ten czas bardzo konkretnego dokumentu. W praktyce uzyskanie zezwolenia na pobyt stały wymaga już wcześniejszego legalnego przebywania w Polsce.

Istnieją też inne przypadki. Przykładowo: małżonek lub małżonka osoby z Polski otrzyma pozwolenie po trzech latach małżeństwa i dwóch latach pobytu w Polsce (art. 195 ust. 4), natomiast osoba, która jest w Polsce na podstawie zgody na pobyt tolerowany musi poczekać 10 lat, zanim otrzyma pozwolenie na pobyt stały (art. 195 ust. 6 pkt b).

To znaczy, że cudzoziemiec najpierw musi spędzić w Polsce legalnie kilka, spełnić wymogi i uzyskać odpowiednie pozwolenie. Dopiero potem – po odczekaniu wymaganych 3 lat – może ubiegać się obywatelstwo. To znaczy, że standardowa procedura trwa dłużej niż 3 lata.

Pozostałe zezwolenia też wymagają czasu

Pierwszy z tych dokumentów przysługuje osobom, które przebywają legalnie przez 5 lat na terenie Polski lub innego państwa członkowskiego UE (art. 211). Natomiast prawo stałego pobytu przysługuje obywatelom państw UE. Do jego uzyskania również muszą najpierw spędzić w Polsce 5 lat (art. 42). Podobną procedurę przewidziano dla osób z Wielkiej Brytanii i z Irlandii Północnej (art. 195 ust. 10).

Tu dodajmy, że ustawa o obywatelstwie przewiduje też górny próg czasu oczekiwania. Osoba, która spędzi w Polsce legalnie i nieprzerwanie 10 lat na podstawie jednego z trzech powyższych zezwoleń, może od razu ubiegać się obywatelstwo (art. 30 ust. 6).

Czy da się szybciej? Tak, w wyjątkowych sytuacjach

Od opisanej wyżej procedury istnieją wyjątki dla osób w specyficznym położeniu. Jest ona szczególnie ułatwiona dla posiadaczy Karty Polaka oraz osób z polskim pochodzeniem, które chcą przeprowadzić się do Polski. W ich przypadku o zezwolenie na pobyt stały można ubiegać się od razu (art. 195 ust. 3 i 8), a obywatelstwo – po roku w Polsce (art. 30 ust. 7).

Szybszy tryb legalizacji pobytu przewidziano też dla azylantów (art. 195 ust. 8). Wyjątkiem od procedury jest także np. osoba, która była ofiarą handlu ludźmi i współpracuje z organami ścigania. Otrzyma ona pozwolenie na pobyt stały już po roku. 

Ponad 16 tys. obywatelstw w 2024 roku

W ostatnich latach wzrosła liczba obywatelstw przyznanych cudzoziemcom w trybie art. 30 ustawy. W przypadku obywatelstw nadanych przez prezydenta oraz przywróconych nie widzimy takiego trendu. Dostępne dane widoczne są na poniższym wykresie.

Wzrost jest widoczny przede wszystkim od 2022 roku. Ponad połowa osób otrzymujących obywatelstwo polskie to Ukraińcy. Taka sytuacja utrzymuje się od 2017 roku.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam