Czarnek kandydatem na premiera z PIS. Krytykuje zielone polityki UE

Po tym, jak został kandydatem Prawa i Sprawiedliwości na premiera, Przemysław Czarnek wygłosił przemówienie, w którym zapowiedział odrzucenie Europejskiego Systemu Handlu Emisjami (ETS).

Czarnek krytykował przy tym odnawialne źródła energii, które określił mianem „OZE-sroze”. To sformułowanie – podobnie jak krytyka klimatycznych postulatów UE – spotkało się z aprobatą polityków PiS (np. 1, 2, 3). 

Patryk Jaki, europoseł PiS, odniósł się kilka dni temu do kwestii ETS i użył określenia podobnego do słów byłego ministra edukacji (tj. „etes-sretes”). Przekonywał, że Czarnek jako premier doprowadzi do zniesienia ETS w Polsce. 

Jaki wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z ubiegłego roku: „Wystarczy, że zmieni się władza, opublikuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego i nie ma ETS-u!”.

Czego dotyczył wniosek w Trybunale Konstytucyjnym? 

12 maja 2024 roku grupa posłów reprezentowana przez Sebastiana Kaletę złożyła wniosek do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie dwóch kwestii związanych z systemem ETS. 

Przede wszystkim chodziło o zgodność wybranych przepisów Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) oraz dyrektywy ustanawiającej system ETS z zapisami polskiej konstytucji dotyczącymi m.in. suwerenności i wolności działalności gospodarczej.

Druga sprawa dotyczyła procedury przyjmowania przepisów o ETS. Dokładniej chodziło o to, że państwa UE przyjęły je większością głosów, a nie jednomyślnie, co zdaniem wnioskodawców było niezgodne z polską konstytucją. 

Jaki wyrok wydał Trybunał Konstytucyjny? 

Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok 10 czerwca 2025 roku. Trybunał umorzył postępowanie w pierwszej sprawie. Stwierdzono, że wniosek został złożony błędnie, ponieważ posłowie nie zawnioskowali o wzięcie pod uwagę ustawy, która implementuje dyrektywę ETS na gruncie polskiego prawa.

Co do drugiej sprawy, Trybunał przyznał rację skarżącym, ale zastrzegł, że skutkiem wyroku nie jest utrata mocy zaskarżonych artykułów TFUE. Trybunał wskazał, że do władzy ustawodawczej oraz wykonawczej należy teraz „podjęcie stosownych działań publicznoprawnych” w celu wykonania niniejszego wyroku.

Dlaczego rząd nie publikuje wyroków TK?

Wyrok w tej sprawie rzeczywiście nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Obecna większość sejmowa uznała wybór dziesięciu sędziów Trybunału za niezgodny z prawem, co wyrażono w uchwale z marca 2024 roku. Zgodnie z nią organ w takim składzie nie jest prawdziwym Trybunałem Konstytucyjnym, więc potrzebny jest ponowny wybór jego sędziów. W uchwale uznano, że uwzględnianie wyroków TK przez organy władzy „może zostać uznane za naruszenie zasady legalizmu przez te organy”.

Oznacza to, że według Trybunału wyrok w sprawie ETS obowiązuje niezależnie od decyzji o jego publikacji. 

Jakie mogą być konsekwencje wyroku?

Na wpis Patryka Jakiego zareagował Jakub Wiech, redaktor naczelny portalu Energetyka 24. Dziennikarz wskazał, że wyrok Trybunału o niczym nie przesądza, a rozwiązanie sprawy niezgodności między dyrektywą ETS a konstytucją to zadanie dla rządu i parlamentu. 

„Jak to zrobić? Są generalnie trzy sposoby: zmienić dyrektywę ETS, zmienić Konstytucję, wyjść z UE” – napisał Wiech. 

Patryk Jaki ocenił, że dziennikarz straszy wyjściem z UE, co jest „populizmem dla niemądrych ludzi”. Jaki zauważył również, że to oczywiste, że wprowadzenie wniosków Trybunału w życie musi zajść w drodze zmian w prawie. 

Polityk podtrzymał jednak twierdzenie, że ETS funkcjonuje tylko dlatego, że wyrok TK nie został opublikowany, a zgodnie z nim przepisy dotyczące systemu należy uchylić.

Ordo Iuris również cieszy się z wyroku TK

Na różne możliwe konsekwencje wyroku zwracał uwagę Instytut na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris – konserwatywna fundacja, która w kwestiach unijnej polityki klimatycznej prezentuje stanowisko zbliżone do poglądów Patryka Jakiego.

Zdaniem prawników Ordo Iuris, choć Trybunał zaznaczył, że nie rozstrzyga bezpośrednio o polskiej ustawie dotyczącej ETS, to ich zdaniem w praktyce orzeczenie sądu można odczytywać jako sygnał do jej uchylenia. 

Instytut przedstawił trzy potencjalne scenariusze, które pokazują, co wówczas może się stać. Pierwszy, uznawany za najmniej prawdopodobny, zakładałby wyjście Polski z Unii Europejskiej. 

Pozostałe możliwości to uchylenie ustawy o ETS i akceptacja ryzyka nałożenia kar albo podjęcie działań na rzecz zniesienia unijnej dyrektywy. To ostatnie rozwiązanie, choć według think tanku najkorzystniejsze dla Polski, pozostaje uzależnione od wielu czynników zewnętrznych.

Dlaczego nie tak łatwo zrezygnować z ETS?

Prof. Anna Wyrozumska z Katedry Europejskiego Prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Łódzkiego wskazywała w komentarzu dla redakcji Konkret 24, że dyrektywa o ETS – podobnie jak każda inna unijna dyrektywa – nie przewiduje możliwości jej wypowiedzenia.

Prof. Wyrozumska zwracała jednak uwagę, że dyrektywa przewiduje możliwość modyfikacji systemu. Wydaje się, że to tę ścieżkę wybrała część europejskich państw, aby wpłynąć na warunki systemu ETS. 

Dziesięć krajów UE chce zmian w ETS. Polska wśród sygnatariuszy

Dziesięć państw UE, w tym Polska, zaapelowało do Ursuli von der Leyen o „gruntowny przegląd” systemu ETS. List wysłano tuż przed szczytem energetycznym w Brukseli.

Sygnatariusze wskazują, że mechanizm przyczynia się do wzrostu cen energii i domagają się przyspieszenia jego rewizji oraz wydłużenia bezpłatnych uprawnień do emisji CO_₂. Pod dokumentem podpisał się premier Donald Tusk.

W konkluzjach Rady Europejskiej podano, że przywódcy wezwali Komisję Europejską do przedstawienia do lipca 2026 roku przeglądu systemu ETS. Ma ona ograniczyć wahania cen CO_₂ i ich wpływ na ceny energii oraz gospodarkę, przy jednoczesnym utrzymaniu roli ETS w transformacji klimatyczno-energetycznej (s. 12).

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam