5 min czytania
Sprawdzamy wypowiedzi polityków i osób publicznych pojawiające się w przestrzeni medialnej i internetowej. Wybieramy wypowiedzi istotne dla debaty publicznej, weryfikujemy zawarte w nich informacje i przydzielamy jedną z pięciu kategorii ocen.
5 min czytania
Tel Awiw w gruzach? Polityk udostępnił starsze nagranie z Gazy
Tel Awiw w gruzach? Polityk udostępnił starsze nagranie z Gazy
Tel Aviv wczoraj. [wideo]
Fałsz
Wypowiedź uznajemy za fałsz, gdy:
- nie jest zgodna z żadną dostępną publicznie informacją opartą na reprezentatywnym i wiarygodnym źródle,
- jej autor przedstawia nieaktualne informacje, którym przeczą nowsze dane, zawiera szczątkowo poprawne dane, ale pomija kluczowe informacje i tym samym fałszywie oddaje stan faktyczny.
Fałsz
Wypowiedź uznajemy za fałsz, gdy:
- nie jest zgodna z żadną dostępną publicznie informacją opartą na reprezentatywnym i wiarygodnym źródle,
- jej autor przedstawia nieaktualne informacje, którym przeczą nowsze dane, zawiera szczątkowo poprawne dane, ale pomija kluczowe informacje i tym samym fałszywie oddaje stan faktyczny.
- 28 lutego Stany Zjednoczone i Izrael zaatakowały Iran. Teheran odpowiada m.in. atakami na obiekty cywilne w Izraelu. Pociski uderzyły w okolice Tel Awiwu.
- Nagranie, które opublikował Berkowicz, nie przedstawia jednak Tel Awiwu. Widzimy na nim budynek z napisem „Palestyńskie Stowarzyszenie Czerwonego Półksiężyca” [czas nagrania: 00:05]. Znaleźliśmy film Mahmouda al-Mashharawiego, dziennikarza współpracującego ze Sky News, na którym również widać ten budynek. Dziennikarz informował wtedy o zniszczeniu Narodowego Konserwatorium Muzycznego im. Edwarda Saida w Gazie. To miejsce pojawia się również na zdjęciach satelitarnych Strefy Gazy.
- Nagrania (1, 2, 3) ukazujące kadry identyczne z tymi z filmu opublikowanego przez Berkowicza, pojawiły się w serwisach społecznościowych już 8 marca. Część kont, która wtedy je publikowała, przekonywała, że przedstawiają one Iran, co również nie jest prawdą.
- Nagranie, które opublikował Konrad Berkowicz, pochodzi z Gazy, a nie z Tel Awiwu. Ponadto zostało ono wykonane długo przed 15 marca. Dlatego ten wpis polityka oceniamy jako fałsz.
Konflikty zbrojne napędzają dezinformację
28 lutego 2026 roku Izrael oraz Stany Zjednoczone zaatakowały Iran. Teheran odpowiedział atakiem na amerykańskie bazy wojskowe oraz obiekty cywilne w regionie. W ostatnich dniach wystrzelił w kierunku Tel Awiwu co najmniej trzy pociski z amunicją kasetową.
Ze względu na te wydarzenia internet pełny jest nagrań i zdjęć z krajów Bliskiego Wschodu. Internauci licznie udostępniają materiały, lecz nie zawsze skutecznie weryfikują, czy są one prawdziwe (np. 1, 2, 3). Podobne zjawisko podatności na fałszywe informacje zauważyliśmy, gdy Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję na Ukrainę (np. 1, 2, 3, 4).
Jeden z takich wpisów wprowadzających w błąd opublikował 16 marca w serwisie X Konrad Berkowicz, poseł Konfederacji. Zawiera on nagranie przedstawiające zniszczone budynki. W rogu wideo widnieje napis [pisownia oryginalna]: „Tel–Aviv”. Polityk dołączył opis [pisownia oryginalna]: „Tel Aviv wczoraj”.
Tel Aviv wczoraj. pic.twitter.com/5ssgH06pRh
— Konrad Berkowicz (@KonradBerkowicz) March 16, 2026
To nie Tel Awiw. Nagranie pochodzi z Gazy
Wsteczne wyszukiwanie obrazem umożliwiło nam weryfikację wpisu Berkowicza. Wyniki wskazały, że te same kadry opublikowano w internecie już 8 marca (np. 1, 2, 3), zatem osiem dni przed publikacją wpisu przez Berkowicza. Widzimy więc, że nagranie na pewno jest starsze, niż twierdzi poseł.
W starszych wpisach widzimy dokładnie te same budynki co w materiale opublikowanym przez posła Konfederacji. Różnica jest taka, że nagranie opublikowane przez Berkowicza jest odtworzone od tyłu i w lustrzanym odbiciu. Do tego część starszych wpisów przekonuje, że nagranie pochodzi z Iranu.
Analiza obrazu umożliwiła nam również znalezienie konkretnego budynku widocznego w materiale udostępnionym przez posła [czas nagrania 0:05]. Na jego froncie widnieje symbol półksiężyca i napis „Palestyńskie Stowarzyszenie Czerwonego Półksiężyca” (w wersji arabskiej: جمعية الهلال الأحمر الفلسطيني). Dotarliśmy do nagrania z listopada 2025 roku. Widoczna jest na nim dokładnie ta sama budowla.
Materiał z 2025 roku opublikował na Instagramie Mahmoud al-Mashharawi, dziennikarz współpracujący z brytyjską stacją Sky News. W opisie nagrania czytamy o zniszczeniu Narodowego Konserwatorium Muzycznego im. Edwarda Saida w Gazie.
Kadr filmu udostępnionego przez Konrada Berkowicza obejmujący budynek z półksiężycem. Taki sam kadr znajdziemy we wpisie opublikowanym 8 marca 2026 roku, a taki sam budynek – w nagraniu z listopada 2025 roku. Źródła: Konrad Berkowicz, Balkan X Portal, Mahmoud al-Mashharawi.
Mapy satelitarne umożliwiły nam rozpoznanie miejsca, które widzimy na nagraniu opublikowanym na profilu posła Berkowicza na portalu X. To w Strefie Gazy znaleźliśmy charakterystyczny budynek z zaokrąglonym rokiem, a także stojącą niedaleko budowlę z czerwonym dachem, które widać w pierwszych sekundach nagrania.
Okolice, w których nagrano film opublikowany przez Konrda Berkowicza znajdują się w Strefie Gazy. Źródło: Google Maps.
Weryfikuj nagrania, zanim je udostępnisz
Jak wspomnieliśmy, to nie pierwszy raz, gdy zwracamy uwagę na nagrania związane z wojną USA i Izraela z Iranem, które są wyrwane z kontekstu lub wygenerowane przy pomocy AI. Dlatego jeszcze raz apelujemy o weryfikację przed udostępnieniem treści rzekomo obrazujących skutki działań zbrojnych.
Szczególnie w sytuacjach kryzysowych pamiętaj, aby poddawać weryfikacji wszystko, co przeczytasz w nieznanych źródłach internetowych. Pamiętaj również, że nie tylko politycy, lecz także media czy nawet eksperci popełniają błędy i zdarza im się podawanie fałszywych informacji. Swoją wiedzę na temat wojny opieraj przede wszystkim na rzetelnych źródłach, a nie na losowych wpisach z serwisów społecznościowych: w tym fact-checku wykorzystaliśmy na przykład raporty Ośrodka Studiów Wschodnich.
Jeśli weryfikacja przysparza ci problemów, możesz nam zgłosić podejrzaną treść do analizy.
Analiza powstała w ramach projektu Central European Digital Media Observatory (CEDMO) – interdyscyplinarnej sieci ekspertów, naukowców oraz organizacji walczących z dezinformacją w regionie Europy Środkowej. Projekt CEDMO jest finansowany ze środków Unii Europejskiej.
Kontroluj polityków!
Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.
Dowiedz się, jak radzić sobie z dezinformacją w sieci
Poznaj przydatne narzędzia na naszej platformie edukacyjnej
Sprawdź
*Jeśli znajdziesz błąd, zaznacz go i wciśnij Ctrl + Enter
POLECANE DLA CIEBIE
