Edukacja zdrowotna a zmiana klimatu. Co jest w podstawie?

Od tego roku szkolnego uczniowie mogą brać udział w lekcjach edukacji zdrowotnej, która jest nieobowiązkowym przedmiotem w szkołach podstawowych i średnich. Z uwagi na elementy edukacji seksualnej zajęcia te wzbudzają kontrowersje, o których pisaliśmy już w innych analizach (np. 1, 2). Jak się okazuje, nie tylko wątki związane z biologią, dojrzewaniem czy seksualnością wzbudzają mieszane reakcje. 

Zbigniew Bogucki na antenie RMF FM zwrócił uwagę na wątki związane ze środowiskiem. Podstawa programowa edukacji zdrowotnej dla VII i VIII klas szkoły podstawowej zakłada, że młodzież będzie się uczyła o konsekwencjach zmiany klimatu w kontekście zdrowia psychicznego i fizycznego. Wskazano, że uczniowie dowiedzą się m.in. o zaburzeniach psychicznych związanych z degradacją środowiska naturalnego (s. 16).

– Nie znam żadnego lekarza, który by powiedział, że prawdziwe bądź domniemane zmiany klimatu skutkują zaburzeniami psychicznymi, no naprawdę – powiedział szef kancelarii prezydenta RP w rozmowie z Tomaszem Terlikowskim. 

Wbrew temu, co powiedział Bogucki, naukowo udokumentowano już negatywny wpływ zmiany klimatu na zdrowie psychiczne człowieka. I wpływ ten jest wieloaspektowy i długofalowy.

Zmiana klimatu wpływa na ludzką psychikę

Naukowcy nie mają wątpliwości, że zmiana klimatu wpływa na ludzką psychikę, i chociaż nie każdy z nas to odczuje, takie przypadki nie są odosobnione (np. 1, 2, 3). Naukowcy opisują m.in. zjawisko lęku klimatycznego, który sam w sobie nie jest chorobą czy zaburzeniem psychicznym, ale ma negatywny wpływ na zdrowie człowieka. Wiąże się ze stresem psychicznym, złością, poczuciem wstydu, zamartwianiem się, co może prowadzić do rozwoju chorób i zaburzeń psychicznych.

W grudniu 2021 roku w brytyjskim czasopiśmie naukowym „The Lancet” opublikowano wyniki badania dotyczącego lęku klimatycznego wśród młodych osób. W badaniu udział wzięło 10 tys. osób w wieku od 16 do 25 lat, pochodzących z 10 krajów, m.in. z Wielkiej Brytanii, Portugalii i Australii.

Ponad połowa z nich była bardzo lub skrajnie zaniepokojona zmianą klimatu. Zgłaszano bolesne i złożone emocje, takie jak smutek, strach, złość, rozpacz. 

Autorzy badania nie mają wątpliwości, że tak wysoki poziom stresu negatywnie odbije się na zdrowiu psychicznym osób, które doświadczają lęku klimatycznego. Jak czytamy: „Czynniki te prawdopodobnie zwiększają ryzyko wystąpienia problemów ze zdrowiem psychicznym, szczególnie u osób bardziej wrażliwych, takich jak dzieci i młodzież, które często borykają się z wieloma czynnikami stresogennymi w życiu, nie mając możliwości ich zmniejszenia, zapobiegania lub unikania”.

Zmiana klimatu a wzrost prób samobójczych

Niestety, udowodniono też, że skutki zmiany klimatu mają jeszcze poważniejsze konsekwencje dla ludzkiej psychiki. Badania wykazały np. związek między wzrostem temperatur a rosnącą liczbą prób samobójczych.

Metaanaliza opublikowana na początku 2025 roku pokazuje, że wyższe temperatury i zanieczyszczenie powietrza są powiązane z wyższą liczbą prób samobójczych, także tych zakończonych zgonem, zwłaszcza wśród mężczyzn. W 2021 roku na całym świecie blisko 15 tys. zgonów przypisano samookaleczeniom związanym z upałami, co stanowi wzrost o 41,94 proc. w porównaniu z 1990 rokiem.

Dlaczego tak się dzieje? Długotrwała ekspozycja na wysokie temperatury wpływa na występowanie tzw. stresu cieplnego, który charakteryzuje się podwyższonym poziomem stresu i lęku. A to wiąże się z szeregiem konsekwencji dla zdrowia psychicznego.

Wysokie temperatury zaostrzają istniejące już zaburzenia i choroby psychiczne lub mogą powodować pojawienie się nowych. Upalne dni wpływają też na zdolności poznawcze, m.in. na pamięć, koncentrację i sprawność intelektualną.

Ekstremalne zjawiska pogodowe mogą prowadzić do PTSD

Zmiany klimatu to także częstsze ekstremalne zjawiska pogodowe. A te z kolei zwiększają liczbę osób zmagających się z depresją czy stresem pourazowym (PTSD).

Już w badaniu opublikowanym w 2015 roku podkreślono, że osoby, które doświadczyły klęski żywiołowej związanej ze zmianą klimatu (np. masowe wymieranie zwierząt, zniszczone uprawy, powódź), są bardziej narażone na rozwój PTSD, ostrej reakcji na stres i zaburzeń adaptacyjnych.

Badania wykazały, że ryzyko wystąpienia zaburzenia lub choroby psychicznej zwiększa się wraz z intensywnością katastrofy. Osoby mieszkające na terenach dotkniętych np. powodziami doświadczają myśli samobójczych, objawów zaburzeń lękowych czy zaburzeń nastroju. Zaburzenia zdrowia psychicznego często występują nawet rok po katastrofie.

Nie bagatelizujmy wpływu sytuacji klimatycznej na ludzkie zdrowie

Podsumowując, zmiana klimatu i jej skutki wpływają na dobrostan ludzi na wielu płaszczyznach. Opisaliśmy tylko wybrane badania naukowe i publikacje, których jest zdecydowanie więcej (np. 1, 2, 3), bo i konsekwencje zmian klimatu są szerokie.

Tymczasem Zbigniew Bogucki sugeruje, że łączenie zmiany klimatu z zaburzeniami psychicznymi nie ma podstaw. Polityk w ten sposób bagatelizuje poważny i złożony problem, potwierdzony badaniami naukowymi oraz opisany w czasopismach medycznych i psychologicznych.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam