6 min czytania
Obalamy fałszywe informacje pojawiające się w mediach społecznościowych oraz na portalach internetowych. Odwołując się do wiarygodnych źródeł, weryfikujemy najbardziej szkodliwe przykłady dezinformacji.
6 min czytania
Kleszczy nikt nie zrzuca z helikoptera. Teoria spiskowa powraca
Zdrowie 
Fake news Czy ludzie wszczepiają kleszczom choroby? Tak twierdzi naturopata z TikToka. Wyjaśniamy, dlaczego się myli.
Czy ludzie wszczepiają kleszczom choroby? Tak twierdzi naturopata z TikToka. Wyjaśniamy, dlaczego się myli.
Analiza w pigułce
- Na początku czerwca na TikToku opublikowano nagranie, którego autor przedstawia różne teorie dotyczące kleszczy. Twierdzi m.in., że choroby odkleszczowe to wynik działań laboratoryjnych oraz że te krwiopijcze pajęczaki „są zrzucane z helikopterów” [czas nagrania 01:58].
- Narracja o zrzucaniu kleszczy nie jest nowa – pojawiła się już wcześniej w Stanach Zjednoczonych. Przyjrzeli się jej wtedy analitycy portalu Snopes. Po kontakcie z lokalnymi władzami ustalili, że żaden rolnik nigdy nie zgłosił, aby zaobserwował helikoptery zrzucające skrzynie na ich pola.
- Znane są badania (1, 2), których elementem jest ingerowanie w DNA kleszczy. Takie działania nie mają jednak na celu wywoływania chorób wśród ludzi. Prowadzi się je, aby obniżyć ryzyko zachorowania na choroby odkleszczowe czy aby zmniejszyć populację tych pasożytów.
Każdego roku, kiedy zbliża się lato, media publikują różne treści poświęcone kleszczom. Pisze się o tym, jakie choroby przenoszą, jakie są pierwsze objawy tych schorzeń i jak można uchronić się przed ugryzieniem pajęczaków. Wśród informacji publikowanych w internecie nie brakuje także materiałów dotyczących chorób odkleszczowych (1, 2, 3), których autorzy mijają się z prawdą.
Teorie dotyczące boreliozy i tego, skąd się wzięła, odnajdujemy w filmie opublikowanym na TikToku na początku czerwca. Autor nagrania porusza w nim kilka wątków dotyczących kleszczy i chorób, które przenoszą. Twierdzi m.in., że kleszczom choroby wszczepia człowiek [czas nagrania 01:52] czy że zmodyfikowane kleszcze są zrzucane w różne miejsca z helikopterów [czas nagrania 01:58].
Źródło: TikTok.com, 02.06.2026
Film uzyskał spore zasięgi – zdobył ponad 8 tys. polubień i ponad 500 komentarzy. Przeczytamy w nich m.in., że kiedyś kleszczy było znacznie mniej [pisownia oryginalna]: „wychowałem się na wsi i tyle, co lataliśmy po łąkach, nigdy niczego takiego nie było, teraz to ledwo człowiek przed dom wyjdzie i wróci z kleszczem”, a także że opisany w filmie przypadek „to było celowe działanie służb w celu roznoszenia chorób wśród ludzi”.
Skąd się wzięły kleszcze z boreliozą?
Według autora nagrania kleszcze przenoszące choroby mają być zrzucane z helikoptera w tzw. mystery box. Dowodem na takie działania ma być film innego internetowego twórcy, na którym widać, jak z helikoptera na ziemię spuszczana jest drewniana skrzynia. Według informacji z nagrania takie incydenty rzekomo odnotowano m.in. w stanie Ohio.
Narracja o zrzucaniu kleszczy nie jest nowa, sprawdzaliśmy ją już w Demagogu, a jak pokazuje omawiany przykład, fałszywa informacja pojawiła się już wcześniej także w Stanach Zjednoczonych. Przyjrzeli się jej wtedy analitycy portalu Snopes. W procesie weryfikacji twierdzenia o tajemniczych skrzyniach ze zmodyfikowanymi kleszczami zwrócili się do przedstawicieli władz lokalnych. Spytali ich, czy otrzymali tego rodzaju zgłoszenia od rolników. Okazało się, że nikt nie zgłosił takiego zdarzenia:
„W chwili pisania tego tekstu żadne władze miejskie ani powiatowe nie potwierdziły takich doniesień. Ponad trzydzieści powiatów oświadczyło, że nie otrzymało żadnych zgłoszeń o skrzynkach z kleszczami lub że nie było świadome takich zdarzeń”.
Modyfikowanie kleszczy
Laboratoryjne wpływanie na kleszcze także jest powracającym tematem fałszywych informacji. W Demagogu sprawdzaliśmy już m.in. wpisy, według których modyfikowane kleszcze stworzone przez Billa Gatesa miały powodować zespół alfa-gal – nieuleczalną alergię na czerwone mięso.
Faktycznie, w internecie znajdziemy artykuły (1, 2) opisujące badania nad kleszczami, których elementem są również modyfikacje genetyczne. Jednak ingerowanie w DNA kleszczy nie ma na celu wywoływania chorób wśród ludzi. Prowadzi się je m.in. po to, aby obniżyć ryzyko zachorowania na choroby odkleszczowe czy aby zmniejszyć populację tych pasożytów.
Dlaczego kleszcze roznoszą choroby?
Wbrew temu, co usłyszymy w omawianym nagraniu, kleszczom nikt nie wszczepia chorób. Chorobotwórcze patogeny trafiają do ich organizmów za sprawą żywicieli. W zależności od gatunku pajęczaka wysysanie krwi przez kleszcza może trwać nawet kilka dni. Jeśli wybierze on na swoją ofiarę zainfekowane zwierzę, razem z jego krwią spożyje również przenoszone przez nie patogeny. Jak opisują naukowcy z Uniwersytetu Południowoczeskiego:
„Patogeny mają różne cykle życiowe, ale przenoszenie zazwyczaj rozpoczyna się od ukąszenia zakażonego kręgowca przez kleszcza oraz wchłonięcia przez niego patogenu podczas pobierania krwi. Patogeny, np. krętki z rodzaju Borrelia [odpowiedzialne za boreliozę – przyp. Demagog], pozostają w jelicie środkowym kleszcza i czekają do następnego posiłku, co wyzwala ich namnażanie się i migrację przez ścianę jelita środkowego do hemocelu, a ostatecznie do gruczołów ślinowych”.
Czy kleszczy jest więcej niż kiedyś?
„Nigdy nie ukąsił mnie kleszcz, chociaż kleszcze były” usłyszymy zaraz na początku omawianego nagrania. Także w komentarzach przeczytamy, że kleszczy kiedyś było znacznie mniej. Czy faktycznie teraz jest ich więcej? A jeśli tak, to dlaczego? W internecie znajdziemy artykuły alarmujące, że rośnie liczba odnotowywanych przypadków boreliozy czy odkleszczowego zapalenia opon mózgowych. Z tych informacji wynika, że prawdopodobieństwo spotkania zainfekowanego kleszcza jest większe. Dlaczego? Jednym z możliwych wyjaśnień jest zmiana klimatu (1, 2, 3).
Jak czytamy w artykule przygotowanym przez parazytolożkę Martę Hajdul-Marwicz i opublikowanym na portalu Nauka o Klimacie, zmiana klimatu ma istotny, choć nie zawsze oczywisty i proporcjonalny wpływ na zasięg występowania kleszczy w Europie. Z powodu rosnących średnich temperatur kleszcze rozprzestrzeniają się na tereny do tej pory dla nich niedostępne.
Pracujesz z młodzieżą i zastanawiasz się, jak wykorzystać tę historię podczas lekcji? Zwróć uwagę, że film wpisuje się w szerszy zbiór teorii spiskowych dotyczących kleszczy i chorób, które przenoszą te pajęczaki. Więcej na ten temat możesz przeczytać w innych materiałach zamieszczonych na naszej stronie (np. 1, 2, 3). O samym zjawisku teorii spiskowych pisaliśmy między innymi tutaj.
Zadanie finansowane ze środków Ministerstwa Cyfryzacji. Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/autorów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Cyfryzacji.
Kontroluj polityków!
Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.
*Jeśli znajdziesz błąd, zaznacz go i wciśnij Ctrl + Enter
POLECANE DLA CIEBIE
