6 min czytania
Sprawdzamy wypowiedzi polityków i osób publicznych pojawiające się w przestrzeni medialnej i internetowej. Wybieramy wypowiedzi istotne dla debaty publicznej, weryfikujemy zawarte w nich informacje i przydzielamy jedną z pięciu kategorii ocen.
6 min czytania
Dlaczego jest mniej dzieci? Poseł PiS odpowiada przy pomocy AI
Dlaczego jest mniej dzieci? Poseł PiS odpowiada przy pomocy AI
Jak myślicie, czemu w Polsce coraz mniej rodzi się dzieci? [wideo]
Manipulacja
Wypowiedź uznajemy za manipulację, gdy zawiera ona informacje wprowadzające w błąd lub naginające/przeinaczające fakty, w szczególności poprzez:
- pominięcie ważnego kontekstu,
- wykorzystywanie poprawnych danych do przedstawienia fałszywych wniosków,
- wybiórcze wykorzystanie danych pasujących do tezy (cherry picking),
- używanie danych nieporównywalnych w celu uzyskania efektu podobieństwa lub kontrastu,
- wyolbrzymienie swoich dokonań lub umniejszenie roli adwersarza,
- pozamerytoryczne sposoby argumentowania.
Manipulacja
Wypowiedź uznajemy za manipulację, gdy zawiera ona informacje wprowadzające w błąd lub naginające/przeinaczające fakty, w szczególności poprzez:
- pominięcie ważnego kontekstu,
- wykorzystywanie poprawnych danych do przedstawienia fałszywych wniosków,
- wybiórcze wykorzystanie danych pasujących do tezy (cherry picking),
- używanie danych nieporównywalnych w celu uzyskania efektu podobieństwa lub kontrastu,
- wyolbrzymienie swoich dokonań lub umniejszenie roli adwersarza,
- pozamerytoryczne sposoby argumentowania.
- Poseł Prawa i Sprawiedliwości opublikował na Facebooku materiał wideo, na którym jedna z osób, udzielając wywiadu w galerii handlowej, przedstawia swoje „psiecko” i mówi, że razem z drugą osobą, ubraną w tęczowy sweter, tworzy „nowy typ rodziny”.
- Wpis polityka zdobył ponad 5,5 tys. reakcji i 6 tys. komentarzy. Wśród kont, które go komentowały, wiele wypowiadało się negatywnie o osobach występujących w filmie [pisownia oryginalna]: „Tic Tac zamiast mózgu – może to i lepiej że debile się nie rozmnażają… naturalna selekcja działa”, „Ale zje***”, „Gościu, lubię kotki i pieski. Ale połączenia w główce Ci się popier….”, „Odchyłki brak słów”.
- Według narzędzia firmy Hive opublikowane nagranie ze 100-proc. pewnością wygenerowała sztuczna inteligencja. Również analiza przeprowadzona przy pomocy narzędzia Sightengine wykazała, że jest to wygenerowany obraz (99 proc.). Poseł w żaden sposób nie zaznaczył tego w swoim wpisie, czym wywołał negatywne komentarze. Oceniamy to jako manipulację.
Prawica oskarża liberalizm o niską dzietność
Podczas tegorocznego Marszu Niepodległości w Warszawie Młodzież Wszechpolska wywiesiła na Moście Poniatowskiego grafikę z hasłem „Kotki i psiecka nie zastąpią ci dziecka”. Młodzi nacjonaliści zwrócili w ten sposób uwagę na fakt, że współczynnik dzietności w Polsce jest bliski 1, podczas gdy poziom 2,1 gwarantuje zastępowalność pokoleń (GUS, „Sytuacja demograficzna Polski do 2024 r.”, s. 14).
Według Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) stan „depresji urodzeniowej” trwa od ponad 30 lat. Już od 1997 roku współczynnik dzietności nie przekracza 1,5 (s. 14–15). Wszechpolacy jako przyczynę tego stanu wskazali „nieodpowiedzialność” kobiet i mężczyzn prowadzących „liberalny styl życia”, skupionych na „egoizmie i wygodnictwie”. Z tęczowej symboliki widocznej na grafice można wywnioskować, że w negatywnie ocenianym liberalizmie zawiera się także popieranie równouprawnienia osób LGBT+.
Materiał wideo, który opublikował Tomasz Zieliński, poseł Prawa i Sprawiedliwości, wpisuje się w krytykę osób żyjących w związkach jednopłciowych i wolących opiekować się psem niż wychowywać dzieci. Na nagraniu widzimy dwóch z wyglądu biologicznych mężczyzn. Jeden jest ubrany w różowe spodnie i nosi torebkę, a drugi, ubrany w tęczowy sweter, trzyma na rękach psa. Podczas wywiadu w galerii handlowej osoba w różu mówi: „To nasze psiecko, Gabi. Razem go wychowujemy, dbamy, niedługo idzie do psiego przedszkola. Tworzymy nowy typ rodziny”.
To wygenerowany film
Według narzędzia stworzonego przez firmę Hive to wideo ze 100-proc. pewnością wygenerowała sztuczna inteligencja. Również analiza przeprowadzona przy pomocy narzędzia Sightengine wykazała, że jest to wygenerowany obraz (99 proc.). Poseł w żaden sposób nie zaznaczył jednak tego w swoim wpisie. Na nagraniu nie widzimy też znaku wodnego, który wskazywałby, że mamy do czynienia z tworem AI. Pominięcie tego ważnego kontekstu oceniamy jako manipulację.
Źródło: Sightengine.com
Wpis polityka zdobył ponad 5,5 tys. reakcji i 6 tys. komentarzy. Wśród kont, które go komentowały, wiele zwracało się z nienawiścią do osób występujących w filmie – tak, jakby były one prawdziwe [pisownia oryginalna]: „Tic Tac zamiast mózgu – może to i lepiej że debile się nie rozmnażają… naturalna selekcja działa”, „Ale zje***”, „Gościu, lubię kotki i pieski.Ale połączenia w główce Ci się popier….”, „Odchyłki brak słów”.
Walka na obrazy zamiast dyskusji o faktach
To nie pierwszy raz, gdy wygenerowane treści wykorzystywano w celu wzmocnienia określonych przekonań. Niedawno w serwisach społecznościowych pojawiły się filmy rzekomo przedstawiające rozżalonych protestujących francuskich rolników. Opisaliśmy też wideo z otyłym ukraińskim oficerem, który zniechęcał do pomagania jego ojczyźnie, i z ukraińskim żołnierzem, który płakał ze strachu przed śmiercią. W innym materiale stworzonym przy użyciu AI polscy żołnierze mieli zachęcać do przejęcia Lwowa.
W ten sposób debata na poważne tematy, zamiast skupiać się na wymianie argumentów odnoszących się do faktów, staje się wymianą obrazów bardziej lub mniej przemawiających do wyobraźni. Jeśli są one publikowane dla wywierania wpływu na przekonania i zachowania ludzi, stanowią wypełnienie słownikowej definicji propagandy.
Przyczyny kryzysu demograficznego są złożone
W debacie o przyczynach kryzysu demograficznego w Polsce i na świecie, podobnie jak w przypadku dyskusji dotyczących wszystkich innych tematów, zamiast opierać swoje przekonania na wygenerowanych obrazach i chwytliwych hasłach, lepiej zwrócić się do ekspertów i sprawdzić dane. Wynika z nich, że problemów z demografią nie da się sprowadzić do jednej przyczyny.
Z raportu Funduszu Ludnościowego Narodów Zjednoczonych (UNFPA) opublikowanego w tym roku wynika, że 1/5 dorosłych nie może mieć tyle dzieci, ile by chciała. Mają na to wpływ ograniczone możliwości finansowe, a także obawy przed przyszłością związane ze zmianą klimatu, wojnami, pandemią (s. 19). Badaniem objęto mieszkańców 14 państw z różnych kontynentów, w tym z Włoch, Węgier, Niemiec i Szwecji (s. 16).
W badaniu CBOS z 2023 roku ponad połowa badanych wskazała, że ma mniej dzieci, niż by chciała (s. 3). 65 proc. tych, którzy nie planują potomstwa w przyszłości, jako przyczynę wskazało sytuację osobistą. Do nich zalicza się 1/5 respondentów, dla której już zbyt późno na dziecko. Z kolei 18 proc. twierdzi, że nie może sobie pozwolić na poszerzenie rodziny ze względu na sytuację materialną (s. 8).
Prof. dr hab. Irena E. Kotowska, specjalistka z zakresu demografii, ekonometrii i statystyki, wskazała, że na decyzję o pierwszym lub kolejnym dziecku wpływają koszty edukacji oraz ochrony zdrowia i pogarszający się dostęp do usług publicznych. Dr hab. Piotr Szukalski, demograf z Uniwersytetu Łódzkiego, podkreślił również znaczenie emancypacji kobiet, które w większym stopniu niż kiedyś stawiają na sukces osobisty i niezależność.
Zdaniem Mateusza Łakomego, eksperta ds. demografii, być może kluczową przyczyną problemów demograficznych w Polsce są trudności młodych Polaków z tworzeniem związków. Z raportu „Narodowy Test Zdrowia”, przygotowanego przez portal Medonet, wynika, że ponad połowa osób w wieku 18–24 lata i 1/5 osób w wieku 25–34 lata nie uprawia seksu. W obydwu grupach wiekowych był to wynik najwyższy od początku badań, czyli od 2020 roku (s. 47).
Kontroluj polityków!
Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.
Dowiedz się, jak radzić sobie z dezinformacją w sieci
Poznaj przydatne narzędzia na naszej platformie edukacyjnej
Sprawdź
*Jeśli znajdziesz błąd, zaznacz go i wciśnij Ctrl + Enter
POLECANE DLA CIEBIE
