W coraz bardziej zdigitalizowanym świecie informacji szkoła przestaje być jedynym źródłem wiedzy o świecie, ustępując miejsca niekończącym się falom wiadomości, które w mediach społecznościowych zalewają coraz młodszych uczniów. Najnowsze aplikacje, skonstruowane w taki sposób, by skupić uwagę odbiorców jak najdłużej, nie pozostawiają im czasu na krytyczne myślenie. Równocześnie są najpopularniejszymi nośnikami informacji kreujących nasz obraz świata. Co za tym idzie, bywa on zniekształcony przez algorytmy serwisów społecznościowych czy celowe manipulacje ich użytkowników. Szczególnie podatnym na działanie dezinformacji obszarem pozostają prawa i wartości Unii Europejskiej.

Problem podważania istoty istnienia Unii Europejskiej oraz przypisywania jej nieprawdziwych, wrogich intencji nabiera szczególnego znaczenia w kontekście edukacji młodzieży. Choć nastolatki sprawnie poruszają się w cyfrowym świecie, ich kompetencje krytyczne pozostają na alarmująco niskim poziomie:

• Według raportu Naukowej i Akademickiej Sieci Komputerowej (NASK)  „Nastolatki 3.0” (2023) zaledwie połowa polskich nastolatków deklaruje sprawdzanie autentyczności informacji znalezionych w sieci (s. 123).
• Innym widocznym efektem braku kompetencji jest nieznajomość zagrożeń, które niesie ze sobą dezinformacja. Wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Obywatelskich (2022) pokazują, że tylko co czwarty 14-latek potrafi wskazać, w jaki sposób fake newsy mogą realnie zaszkodzić mechanizmom demokratycznym (s. 72).
• Podatność uczniów na dezinformację wzmaga zjawisko opisane przez dr Monikę Jabłońską w książce „Kompetencje medialne generacji Z. Pomiar – diagnoza – kształcenie” (2025) – uczniowie wykazują silną tendencję do przeceniania swoich umiejętności cyfrowych. Ta nadmierna pewność siebie sprawia, że rzadziej stosują mechanizmy kontrolne, stając się łatwym celem dla zaawansowanej manipulacji (s. 266).

POBIERZ MATERIAŁY

Wiemy, że merytoryczna dyskusja na temat funkcjonowania Unii Europejskiej to dopiero połowa sukcesu. Dlatego przygotowaliśmy dla Was proste i angażujące narzędzie do utrwalenia i weryfikacji wiedzy uczniów.

Po skorzystaniu z naszych materiałów dydaktycznych zachęcamy do sprawdzenia swoich sił w grze edukacyjnej dostępnej na stronie internetowej fajniezewiesz.pl. Na potrzeby walki z dezinformacją w kontekście unijnym dodaliśmy do quizu nową kategorię „Prawa i wartości UE”, by oswoić uczniów z przykładami narracji powielanych przez kanały dezinformacji w tym zakresie. Stworzona przez nas gra pozwala uczniom zmierzyć się z realnymi przykładami dezinformacji w bezpiecznym, kontrolowanym środowisku. Dzięki niej uczniowie mogą na własnej skórze sprawdzić, czy potrafią odróżnić prawdę od manipulacji. Z kolei nauczyciel zyskuje gotowe przykłady do wykorzystania w dyskusji. 

Z myślą o nauczycielach starszych klas przygotowaliśmy również serię artykułów, w których rozprawiamy się z najpopularniejszymi mitami na temat unijnych wartości. Zachęcamy do zapoznania się z takimi tematami jak:

• Czy UE zabiera nam wolność? Unijne wartości pod lupą
• UE mówi o demokracji, a tak naprawdę jest dyktaturą? Unijne wartości pod lupą
• UE promuje równość czy faworyzuje mniejszości? Unijne wartości pod lupą
• Praworządność. Narzędzie UE do szantażu? Unijne wartości pod lupą
• Czy Unia naprawdę szanuje godność i prawa człowieka? Unijne wartości pod lupą

Materiały powstały w ramach projektu Stowarzyszenia Demagog pt. „Fakty, nie fikcja! Kampania antydezinformacyjna na temat praw i wartości Unii Europejskiej skierowana do nauczycieli w małych miejscowościach i na obszarach wiejskich”. Celem projektu jest przeciwdziałanie dezinformacji na temat Unii Europejskiej – zwłaszcza w obszarze jej praw i wartości – poprzez rozwijanie kompetencji medialnych i informacyjnych nauczycieli z mniejszych miast oraz terenów wiejskich. Projekt wspiera nauczycieli w prowadzeniu edukacji opartej na faktach, sprzyjającej kształtowaniu krytycznego myślenia wśród dzieci i młodzieży. W ramach działań projektowych przewidziano: organizację szkoleń stacjonarnych i online dla nauczycieli, przygotowanie pakietu edukacyjnego obejmującego materiały dydaktyczne, grę edukacyjną oraz analizy fact-checkingowe, a także przeprowadzenie kampanii informacyjnej wśród nauczycieli na temat dezinformacji dotyczącej praw i wartości UE.

Projekt jest finansowany w ramach programu „Protecting EU Values and Fundamental Rights through Public Participation and  Civil Society Assistance in Central Europe – PROTEUS” realizowanego przez TF we współpracy z programem Engaging Central Europe (ECE) of The German Marshall Fund of the United States. Program PROTEUS jest współfinansowany przez Europejską Agencję Wykonawczą ds. Edukacji i Kultury (EACEA) w ramach europejskiego programu „Obywatele, równość, prawa i wartości” (CERV).

Przedstawione poglądy i opinie są wyłącznie poglądami autora (autorów) i nie muszą odzwierciedlać poglądów Unii Europejskiej ani Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Edukacji i Kultury (EACEA). Unia Europejska ani organ przyznający dotację nie ponoszą za nie odpowiedzialności.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam