W latach 1943–1945 na Wołyniu doszło do masowych zbrodni na Polakach, których sprawcą była Ukraińska Powstańcza Armia (UPA), podporządkowana banderowcom – jednej z frakcji Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN). 

Najtragiczniejszym momentem tych wydarzeń była „krwawa niedziela”. 11 lipca 1943 roku oddziały UPA zaatakowały ponad 100 miejscowości zamieszkiwanych przez Polaków. Według szacunkowych danych, tego dnia z rąk UPA zginęło ponad 3 tys. osób.

11 lipca – w rocznicę „krwawej niedzieli” – jest obchodzony w Polsce od 2016 roku Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów z OUN – UPA na obywatelach II Rzeczypospolitej. Ustanowiono ten dzień ustawą z czerwca 2025 roku.

Zaszłości historyczne wykorzystywane do dzielenia społeczeństwa

Rocznica „krwawej niedzieli” to czas, w którym oddawany jest hołd poległym ofiarom. Jednocześnie warto pamiętać, że Rosja wykorzystuje trudne rozdziały historii do osłabienia relacji polsko-ukraińskich.

Przekaz Moskwy skupia się na sugestii, że współczesna Ukraina jest państwem „banderowskim”. Narracja ta wiąże dzisiejszych Ukraińców z brutalną rzezią, aby wywołać antyukraińskie nastroje społeczne i osłabić wśród Polaków chęć pomocy. Zaobserwowaliśmy, że taką narrację na portalu X rozprzestrzeniają konta, które w przeszłości udostępniały treści wychwalające Władimira Putina.

Dezinformacja uaktywnia się wcześniej

Nasilenie działań dezinformacyjnych widać nie tylko w przededniu tak wrażliwych rocznic, lecz także w dłuższym okresie je poprzedzającym. 

Na początku czerwca jedno z kont na portalu X – stale monitorowane przez nas w ramach raportów dotyczących zagranicznej ingerencji – rozpowszechniło sfałszowany dokument oraz deepfake dotyczący rzekomego wstrzymania przez Ukrainę ekshumacji w Puźnikach. W podobnym czasie pojawiły się konta podszywające pod organizacje i osoby działające na rzecz Ukrainy.

Z rzezią wołyńską bywają łączone ataki z użyciem broni białej, do których dochodzi w dzisiejszych czasach. Niekiedy błędnie wskazuje się Ukraińców jako sprawców tych zdarzeń.

Oburzenie wśród odbiorców można łatwo wywołać poprzez przytoczenie rzeczywistych wypowiedzi częściowo obwiniających Polaków za doprowadzenie do rzezi wołyńskiej. Dekady zaniedbań we współpracy historycznej między Polską a Ukrainą prowadzą do sytuacji, w której upamiętniane dziś wydarzenia są w obu krajach zupełnie inaczej odbierane.

Uwaga na techniki manipulacji

W przypadku emocjonujących materiałów należy zachować czujność. Aby nie nabrać się na fałszywą informację i uodpornić na propagandę, warto zwracać uwagę na emocje, jakie wywołują w nas różne treści. 

Uleganie emocjom wyłącza krytyczne myślenie. Więcej na temat technik manipulacji stosowanych w antyukraińskiej propagandzie pisaliśmy w osobnym artykule.

Tekst powstał w ramach projektu współfinansowanego ze środków Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności w ramach programu Wspieramy Ukrainę, realizowanego przez Fundację Edukacja dla Demokracji.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam