Już od blisko 12 lat jako Stowarzyszenie Demagog działamy na rzecz powszechnego dostępu do wiarygodnych informacji. Wobec chaosu mieszających się faktów i opinii chcemy tworzyć miejsce, w którym można poznać obiektywny obraz rzeczywistości. Aby dezinformacja i propaganda wyrządzały jak najmniej szkód, demaskujemy je i budujemy społeczną odporność.

W 2025 roku niezmiennie realizowaliśmy te cele, a jednocześnie szukaliśmy jeszcze skuteczniejszych sposobów działania i docierania do społeczności. Wprowadziliśmy nowe formy analiz, wdrażaliśmy kolejne projekty edukacyjne i tworzyliśmy jeszcze bardziej atrakcyjne formy przekazu w serwisach społecznościowych.Te działania przyniosły wiele efektów, które przerosły nasze oczekiwania. 

Jednocześnie mijający rok był kolejnym, w którym problem fałszu i manipulacji okazał się bardzo poważny. Podsumowaliśmy w szczegółach, co udało nam się zrobić i jakie wnioski płyną z minionego roku.

Odnotowaliśmy więcej fałszu i manipulacji w sprawdzonych wypowiedziach

W ciągu ostatnich 12 miesięcy opublikowaliśmy na naszej stronie ponad 1300 nowych tekstów, w tym 330 sprawdzonych wypowiedzi polityków. Ze statystyk odwiedzin naszej strony wynika, że ogromnym zainteresowaniem cieszył się nasz fact-check na żywo ostatniej debaty przed wyborami prezydenckimi. W trakcie kampanii weryfikowaliśmy też wypowiedzi kandydatów, z którymi rozmawiał Karol Paciorek na kanale „Imponderabilia” na YouTubie. Wiele słów polityków zgłosili nam do sprawdzenia również czytelnicy.

Na podstawie wiarygodnych źródeł informacji w 2025 roku oceniliśmy, że 82 wypowiedzi, które sprawdziliśmy, to prawda (ok. 25 proc.), 26 to częściowa prawda (8 proc.), 121 to fałsz (37 proc.), a 92 to manipulacja (28 proc.). Pozostałe 9 wypowiedzi okazało się nieweryfikowalne (3 proc.). Odsetek wypowiedzi w pełni zgodnych z prawdą spadł względem 2024 roku o 11 punktów proc., a fałszów i manipulacji – wzrósł o 17 punktów proc.

Warto zaznaczyć – nie oznacza to, że tylko 1/4 wypowiedzi polityków w 2025 roku była prawdą. Weryfikujemy przede wszystkim te słowa, które są potencjalnie fałszywe. Z drugiej strony fakt, że bez trudu znaleźliśmy tak wiele przypadków fałszu i manipulacji, może być niepokojący. 

Te trzy przykłady są dobrym odzwierciedleniem najczęstszych przyczyn fałszu w polityce. Pojawia się on jako narzędzie w dyskusjach budzących emocje wśród wyborców (np. dotyczących migracji), jako stały element myślenia teoretyków spiskowych, działających obecnie w głównym nurcie polityki (np. negacjonistów Zagłady) i jako broń we wzajemnych oskarżeniach dwóch największych partii politycznych (KO i PiS).

Weryfikowaliśmy stan realizacji obietnic polityków

W Demagogu sprawdzaliśmy również stan realizacji obietnic polityków. Po raz kolejny sprawdziliśmy, które ze 100 konkretów Koalicji Obywatelskiej udało się zrealizować. Pokazaliśmy także, które ze swoich obietnic zrealizował odchodzący prezydent Andrzej Duda. Ze względu na krótki termin realizacji części zobowiązań sprawdziliśmy je także w przypadku nowego prezydenta – Karola Nawrockiego.

Reagowaliśmy na dezinformację w internecie

Przeanalizowaliśmy również 604 przykłady fake newsów. Zweryfikowaliśmy fałszywe informacje, które pojawiły się po wtargnięciu rosyjskich dronów do Polski. Wskazaliśmy tezy Grażyny Cichosz, która nie mają podstaw w faktach. Zwalczaliśmy antyukraińską dezinformację, której przykładem jest wiadomość o rzekomym pochodzeniu nastolatki podejrzanej o zabójstwo w Jeleniej Górze.

Znaleźliśmy i opisaliśmy wiele przykładów oszustw, porad medycznych sprzecznych z wiedzą naukową, fałszywych dowodów podważających zmianę klimatu, a także tez o Unii Europejskiej, które okazały się niezgodne z prawdą. Wielokrotnie wskazywaliśmy, jak często obecnie do wprowadzania ludzi w błąd wykorzystuje się sztuczną inteligencję. Zauważyliśmy szkodliwe przypadki jej użycia także podczas zeszłorocznej kampanii prezydenckiej.

Analizowaliśmy zewnętrzne ingerencje w kampanię wyborczą

Kolejne 231 tekstów na naszej stronie trafiło do działu „Analizy”. Wśród nich również znalazły się treści związane z wyborami. Zwracaliśmy m.in. uwagę na niedoskonałości w weryfikacji mDowodów, którymi można było się legitymować w dniu głosowania. Pokazaliśmy też poszlaki wskazujące na zagraniczne finansowanie kampanii Rafała Trzaskowskiego. W tym okresie publikowaliśmy raporty o dezinformacji i zewnętrznych ingerencjach w polską przestrzeń informacyjną. Wspólnie z Instytutem Monitorowania Mediów badaliśmy też medialność kandydatów.

Dane IMM ponownie posłużyły nam do przeanalizowania skali i zasięgu antyukraińskiej propagandy i dezinformacji w internecie. Wśród naszych analiz z 2025 roku znalazł się także bilans wydatków i wpływów do polskiego budżetu związanych z obecnością Ukraińców w Polsce. 

Wprowadziliśmy nowy format analiz

W 2025 roku zaczęliśmy publikować teksty w dziale „Fakty na bieżąco”. To krótkie podsumowania faktów odnoszące się do aktualnych tematów – szczególnie takich, w odniesieniu do których panuje chaos informacyjny wymagający wyraźnego oddzielenia faktów od opinii i spekulacji. Napisaliśmy łącznie 147 artykułów tego typu.

Zareagowaliśmy na wtargnięcie rosyjskich dronów w polską przestrzeń powietrzną: publikowaliśmy podsumowania najważniejszych informacji, ostrzegaliśmy przed możliwą dezinformacją i wskazywaliśmy wiarygodne źródła. 

Po wyborach prezydenckich odnosiliśmy się na bieżąco do kolejnych zarzutów o sfałszowanie wyników głosowania. Przeciwdziałaliśmy oddziaływaniu treści wprowadzających w błąd w okresach poprzedzających  różne państwowe święta, a także staraliśmy się chronić naszych czytelników przed trendami niebezpiecznymi dla zdrowia.

Nasze publikacje wywoły realne efekty

Nasze działania budzą coraz większe zainteresowanie. W 2025 roku odnotowaliśmy aż 71,5 tys. publikacji odnoszących się do Demagoga i naszej pracy. To trzykrotny wzrost względem 2024 roku. Łączny zasięg tych treści wyniósł 704,5 mln potencjalnych kontaktów. W związku z tym bez wątpienia możemy powiedzieć, że staliśmy się jednym z najważniejszych głosów w dyskusji o dezinformacji, a nasze działania wywołują realny wpływ.

Politycy widzą w nas arbitra rozstrzygającego sporne kwestie. Stało się tak podczas ostatniej debaty prezydenckiej. Wyniki fact-checku realizowanego wtedy przez nas na żywo zostały wyświetlone ponad 100 tys. razy tylko na naszej stronie internetowej, przy znacznie większym zasięgu licznych wpisów opublikowanych w serwisach społecznościowych. Warto wspomnieć przynajmniej o dwóch konkretnych przykładach reakcji na nasz głos. 

Pierwszy z nich to liczne cytowania naszego artykułu ujawniającego handel podróbkami aplikacji mObywatel. Niedługo potem zmieniły się wytyczne dotyczące weryfikacji mDowodów w lokalach wyborczych. Choć nie była to zmiana w pełni zabezpieczająca system przed oszustwami, to jednak uwrażliwiła ona członków komisji na ten problem.

Kolejny przykład to reakcja wicemarszałkini Senatu na nasz artykuł o mleku dla niemowląt sprzedawanym poza kontrolą sanepidu, którego współtwórczynią jest prof. Grażyna Cichosz. Magdalena Biejat złożyła  do prokuratora generalnego pismo z prośbą o objęcie szczególnym nadzorem śledztwa prowadzonego w tej sprawie. Postępowanie wszczął także Urząd Zdrowia Publicznego Republiki Słowackiej, gdzie również handluje się tym produktem.

Wzrosła liczba kont obserwujących nas w internecie

W 2025 roku stworzyliśmy prawie 350 krótkich materiałów wideo, w których tłumaczyliśmy skomplikowane kwestie prostym językiem – reagowaliśmy poprzez te działania na bieżące wydarzenia. W podobny sposób staraliśmy się edukować m.in. w tematach dotyczących zmiany klimatu. 

Przykładowo, w nawiązaniu do popularnego trendu generowania „chałkoni” pokazaliśmy, z jak ogromnym koszty dla środowiska wiąże się korzystanie z AI. Zdecydowaliśmy się także rozmawiać z parlamentarzystami na korytarzach Sejmu, by zbadać ich świadomość i opinie w kwestiach związanych z problemem fałszywych informacji.

Wszystko to przyczyniło się do ogromnego wzrostu zasięgów publikacji Demagoga. Nasza społeczność na Instagramie urosła z 50 do niemal 150 tys. obserwujących, a treści zamieszczane na tym portalu wygenerowały blisko 30 milionów wyświetleń. Zdecydowanie umocniliśmy naszą pozycję jako wiarygodnego źródła, które nie tylko informuje, lecz także angażuje.

W naszych wydarzeniach edukacyjnych wzięło udział niemal 8 tys. osób

Działalność Stowarzyszenia Demagog to nie tylko tworzenie treści zamieszczanych na portalu Demagog.org.pl. Budujemy odporność na dezinformację i propagandę także poprzez edukację. W 2025 roku nasza Akademia Fact-checkingu zorganizowała 206 wydarzeń edukacyjnych – szkoleń, warsztatów i prelekcji. Łącznie dotarliśmy do niemal 8 000 osób w całej Polsce.

W ramach Akademii powstały także liczne materiały edukacyjne: poradnik pokazujący, jak rozpoznać fałszywe informacje, plakaty dla szkół, szkolenie o deepfake’ach i sztucznej inteligencji oraz nowa kategoria pytań w quizie „Fajnie, że wiesz”.

POBIERZ PORADNIK

Nasze działania kierujemy w dużej mierze do nauczycieli i bibliotekarzy, ponieważ wiemy, że będą oni w stanie najlepiej przekazywać dalej pożyteczną wiedzę. Zrealizowaliśmy dla nich 45 wydarzeń, w których wzięło udział ponad 1500 osób. W ramach projektu Środkowoeuropejskiego Obserwatorium Mediów Cyfrowych (CEDMO), we współpracy z ośrodkami doskonalenia zawodowego, przeprowadziliśmy 10 szkoleń w kontekście wyborów i krytycznego myślenia. Rozpoczęliśmy też projekt Fakty, nie fikcja!, w ramach którego oferujemy bezpłatne szkolenia dla nauczycieli z mniejszych miejscowości. 

Dostrzegamy troskę instytucji publicznych o bezpieczeństwo i wierzymy, że mogą one odegrać ważną rolę w budowaniu powszechnej odporności na zagrożenia w przestrzeni informacyjnej, dlatego zdecydowaliśmy się współpracować także z nimi. Zrealizowaliśmy 15 wydarzeń dla ok. 750 osób – szkoliliśmy urzędników m.in. w Poznaniu, Lublinie i Gdańsku oraz dzieliliśmy się wiedzą podczas konferencji. W okresie wyborczym, w ramach CEDMO, zrealizowaliśmy także szkolenia dla posłów. Z entuzjazmem wchodzimy w 2026 rok i zapraszamy wszystkie chętne podmioty do współpracy w realizacji działań na rzecz obrony przed dezinformacją i propagandą.

Braliśmy udział w międzynarodowych projektach

Działamy na skalę nie tylko lokalną i krajową, lecz także międzynarodową. Jesteśmy aktywnymi członkami Międzynarodowej Sieci Factcheckingowej (IFCN), Europejskiej Sieci Standardów Fact-checkingu (EFCSN) oraz Środkowoeuropejskiego Obserwatorium Mediów Cyfrowych (CEDMO).

W ramach EFCSN współtworzymy EuroClimateCheck – największą bazę analiz poświęconych dezinformacji dotyczącej klimatu. W ramach CEDMO wzmacnialiśmy odporność na fałsz i manipulację w naszym regionie poprzez warsztaty i szkolenia. W bazie CEDMO regularnie publikujemy analizy przejawów dezinformacji, także tych związanych z wyborami prezydenckimi w Polsce.

Ponadto w projektach Hatedemics i AI4Trust wspieramy powstawanie takich narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, które pozwalają na skuteczne wykrywanie mowy nienawiści oraz dezinformacji.

Dziękujemy za wsparcie

Za tymi wszystkimi działaniami stoi nasz 23-osobowy zespół oraz ponad 20 wolontariuszek i wolontariuszy wspierających każdego dnia monitoring mediów oraz zaangażowanych w nasze analizy i projekty. Ich kompetencje i aktywność pozwalają nam reagować szybciej i skuteczniej na rosnącą skalę dezinformacji.

Serdecznie zachęcamy do dalszego śledzenia naszych działań oraz przekazania 1,5 proc. podatku na rzecz Stowarzyszenia Demagog. Wasze wsparcie realnie wpływa na rozwój naszej organizacji, zapewnia nam niezależność i umożliwia realizację istoty misji Demagoga, którą jest prowadzenie konsekwentnej, codziennej kontroli publicznych wypowiedzi polityków oraz budowanie odporności na dezinformację i propagandę.

Kontroluj polityków!

Patrz władzy na ręce i wspieraj niezależność.

Wpłacam